Manifestacje towarzyszyły każdemu z kolejnych etapów polityki oszczędnościowej przyjętych przez rząd rumuński – podwyższeniu podatku VAT, obniżeniu pensji urzędnikom państwowym, sześćdziesięciogodzinnemu tygodniowi pracy… Za każdym razem, kiedy jakaś grupa społeczna zmuszana była do poświęceń, jej reprezentanci wychodzili na ulicę. Ale to „mamy serdeczne dosyć”, które mogliśmy dostrzec w tych ostatnich dniach i które wybuchło w reakcji na dymisję bardzo popularnego podsekretarza stanu, Raeda Arafata, protestującego przeciwko prywatyzacji systemu służby zdrowia, objęło wszystkich Rumunów. Zarówno ci na prawicy, jak i na lewicy wyszli na ulice, aby wyrazić swoje niezadowolenie z całej klasy politycznej. Można im chyba wierzyć, że dotarli do granicy ich przysłowiowej zdolności do znoszenia poświęceń. Ale na rządzie nie robi to wrażenia.

Politycy powtarzają do znudzenia „oszczędność-solidarność” i przerzucają odpowiedzialność na Europę, zamiast próbować wiązać ze sobą rygory i wzrost Rumuni. Ci, którzy już od dawna znosili ich przemówienia, powiedzieli „mamy tego dość”.

Rumuńscy zbuntowani nie są niczym więcej, jak odbiciem niezadowolenia, które może swoim zasięgiem objąć całą Unię Europejską. Ponieważ Europejczycy coraz gorzej znoszą wymuszane na nich wyrzeczenia, udzielanie im lekcji, przy braku jakiejkolwiek wyraźniej perspektywy. „Aby projekt pod nazwą Europa mógł przetrwać, potrzebne jest jeszcze coś więcej”, pisał Luca Niculescu w Revista 22 po szczycie europejskim 9 grudnia. Przekonać, że droga do stabilności prowadzi przez zaciskanie pasa. A to pozostaje zadaniem trudnym w społeczeństwach zmęczonych kryzysem. „Będą jeszcze inne manifestacje”, przewiduje Niculescu. To oczywiste.

Aby znaleźć lekarstwo na problemy, politycy powinni zmienić swoje nastawienie. Niechaj skończą z tymi, za każdym razem, „decydującymi” szczytami. Powinni po prostu spokojnie wytłumaczyć, że upadek wspólnej waluty będzie oznaczał dużo więcej niż tylko powrót do pesety, franka czy marki i zrozumieć, jak to podkreśla holenderski filozof Paul Scheffer, że poparcie społeczeństwa powinno się zdobywać, używając prawdziwych argumentów. Ponieważ upadek euro będzie oznaczał po prostu koniec Unii. 

Niemcy oferujący 41,5 miliardów euro będą tymi, którzy dają najwięcej, następna będzie Francja (31,4 miliardów euro), Hiszpania (14,8 miliardów) i Holandia (13,6 miliardów). Te kraje strefy euro, które już otrzymały dofinansowanie z UE-MFW, czyli Grecja, Irlandia i Portugalia – nie figurują wśród ofiarodawców. Wspierane przez MFW, a znajdujące się poza obszarem jednolitej waluty, Węgry, Rumunia i Łotwa, także się nie dołożą, również Litwa wciąż powracająca do zdrowia po kryzysie finansowym oraz Bułgaria, najuboższy członek UE nie są uczestnikami tego funduszu.

Także Wielka Brytania odmówiła w nim też udziału. Według Financial Times, brytyjski minister skarbu George Osborne powiedział partnerom z UE, że „WB nie przekaże do MFW żadnych funduszy, chyba że stanie się częścią międzynarodowego wysiłku zakrojonego na szerszą skalę”. Londyński dziennik pisze:

Osborne powtórzył stanowisko rządu Zjednoczonego Królestwa, że misją MFW ma być ochrona ‘krajów, a nie walut’, i że Wielka Brytania uważa, iż państwa członkowskie strefy euro powinny same podejmować bardziej zdecydowane działania, aby uporać się z kryzysem.

Süddeutsche Zeitung zauważa, że jest mało prawdopodobne, by wezwanie Osborne’a do podjęcia „szerzej zakrojonego międzynarodowego wysiłku” zostało wysłuchane, zważywszy, że kraje G-20, takie jak Stany Zjednoczone, nie będą uczestniczyć. A jednak, podkreśla dziennik, „Polska i Dania przyszły na pomoc zagrożonej walucie”. Te dwa kraje będące poza strefą euro zgodziły się dodać do tych niepełnych 150 miliardów dodatkowe, odpowiednio, 6 i 5,5 miliardów euro.

Tym niemniej brytyjska odmowa „kładzie nacisk na inne kraje spoza euro, aby wyłożyły brakujące 50 miliardów”, pisze EUobserver. Licząc, że przy wpłatach z Pragi (3,5 miliardów euro) i Sztokholmu 11 miliardów euro, funduszowi wciąż brakuje 24 miliardów euro, portal zauważa, że

w wielu z tych krajów potrzebna jest zgoda parlamentów.

Zdaniem centrolewicowego dziennika Népszabadság ten nowy incydent pokazuje, że „Unia powoli odchodzi od rozmów z reżimem Orbána: właściwie dlaczego finansujemy autorytarny, antydemokratyczny i antyeuropejski system? […] Sęk w tym, że delegacja wyjechała, a my zostajemy. Na skraju przepaści”.

Prawicowy dziennik Magyar Hírlap wyraża zaś ocenę, że „już w gorszym momencie nie można było ściągnąć na siebie złości MFW i UE”. A dalej pisze: „Rząd popełnił taktyczny błąd, przedstawiając podczas negocjacji nową ustawę o Banku Centralnym”. A na koniec gazeta stwierdza ‒ „Lepiej być z MFW i UE niż bez nich”.

I tu, i tu wyborcy ukarali rządzących za to, że nie przedstawili innych niż program oszczędnościowy rozwiązań, które uspokoiłyby rynki (znowu te rynki) niedowierzające temu, by ich banki i państwa były wypłacalne oraz zdolne do spłaty miliardów euro pożyczonych przez UE i MFW.

Tymczasem ci, którzy objęli ster władzy w Portugalii, podobnie jak w Irlandii, przyjmują – w ogólnych zarysach – te same plany oszczędnościowe, za które ich poprzednicy zapłacili stanowiskami. Mówią, że „nie mają wyboru”, gra toczy się o zdobycie pieniędzy na rynkach (czyli finansowanie polityki publicznej) oraz – jak dodają ich europejscy partnerzy – o przetrwanie euro.

Nigdy dotąd w dziejach Europy suwerenne państwa nie były tak skrępowane w swoich działaniach w najistotniejszych sektorach, takich jak finanse publiczne i system podatkowy. Nic więc dziwnego, że trudno jest dziś dostrzec różnice w działaniach rządów lewicowych i prawicowych.

I nigdy dotąd w oczach opinii publicznej, ale i przywódców politycznych, europejska integracja nie wydawała się tak konkretna. Można tylko wyrazić żal, że ci ostatni zdają się bardziej reagować na wydarzenia, niż być ich sprawcami. Wygląda na to, że niezbyt się to Europejczykom podoba. I dają temu wyraz przy urnach oraz na ulicach.

To roszczenie jest uzasadnione, bo rynki wschodzące są za słabo reprezentowane w instytucjach międzynarodowych – dla przykładu w MFW kraje BRICS dysponują 11,06 proc. głosów, podczas gdy wytwarzają blisko 20 proc. światowego PKB. Europa ma z kolei 35,6 proc. głosów, a zapewnia ponad 30 proc. światowego PKB (Stanom Zjednoczonym przysługuje 16,8 proc. głosów, choć reprezentują prawie 30 proc. światowego PKB). O ile jednak stosunek liczba głosów : znaczenie ekonomiczne jest niesprawiedliwy wobec krajów BRIC, a sama reforma jest pożądana, nie zmienia to faktu, że Europa to najbardziej wpływowy blok w ramach MFW.

Nie ma więc żadnego powodu, aby zrezygnowała z walki o zachowanie tego jakże strategicznego stanowiska, zwłaszcza w momencie, gdy kilka krajów europejskich prowadziło lub nadal prowadzi negocjacje, aby uzyskać pomoc. Ale w tym celu raz jeszcze musi ona mówić jednym głosem i wystawić kandydata – albo kandydatkę – mogącego najlepiej bronić jej interesów. Jeżeli ponadto Europa chce uniknąć sytuacji, w której MFW znowu zacznie się jawić jako złowieszczy strażnik neoliberalnej ortodoksji, to w jej interesie leży, aby ten, kogo wysunie, był obdarzony wrażliwością i kreatywnością. Tak, aby pigułki, które będzie miał obowiązek przepisywać, były jak najmniej gorzkie.

„Dominique Strauss-Kahn nie będzie przyszłym prezydentem Republiki Francuskiej”, zaręcza Le Figaro, zdaniem którego „Nowy idol francuskiej lewicy został doszczętnie skompromitowany”. Nawet jeśli DSK jest niewinny, to, choć byłoby to bardzo dlań niesprawiedliwe, nie uda mu się już odzyskać dotychczasowej renomy”.

Inne tytuły prasy francuskiej dotyczą również tego, co za Slate.fr nazywane jest tu „eksplozją w trakcie lotu”. Ale mimo że bierze się pod uwagę, iż mogła to być pułapka, większość tytułów próbuje zrozumieć, zasięgając opinii komentatorów, psychiatrów czy też pisarzy, co mogło skłonić szefa MFW, już zamieszanego w 2008 r. w skandal obyczajowy w MFW i któremu grozi następny proces (za sprawę, która miała miejsce w 2002 r.), do zniszczenia swojej kariery.

Tak więc, podczas gdy Slate.fr wyjaśnia, na czym polega „uzależnienie seksualne”, Liberation cytuje słowa amerykańskiego dziennikarza, Johna Gizzi, specjalisty od MFW w konserwatywnym tygodniku Human Events, wypowiedziane przed miesiącem: „to, co mnie dziwi u Straussa-Kahna, uważanego za przyszłego kandydata na urząd prezydencki, to brak wyglądu. Wyraźnie widać, że ma nadwagę. Nie sprawia wrażenia kogoś, kto rzeczywiście przygotowuje do starcia”. A dalej ta sama gazeta pisze, że „wydarzenia tego weekendu tylko wspierają te obserwacje. Nawet jeśli zastawiono na DSK sidła, ‘polityk z prawdziwego zdarzenia’, naprawdę gotowy oddać ostatnia kroplę krwi za to, żeby dostać się do Pałacu Elizejskiego, nie da się tak łatwo złapać w pułapkę”.

I właśnie dlatego niektórzy komentatorzy, tacy na przykład jak pisarz Luis de Miranda, są zdania, że jest to rodzaj politycznego samobójstwa. „Przejście do akcji, w tym momencie swojej biografii, może być tylko aktem świadomym. On chciał tego upadku, był mu on potrzebny. Duchowy pierwiastek, który tli się wewnątrz jestestwa DSK, uchronił nas przed prezydentem w rodzaju Kaliguli. Nowojorskie wydarzenie jest rodzajem ofiary, wyrzeczeniem się zapowiedzianej potęgi, darem złożonym w imię wspólnego dobra”.

„To żaden plan pomocy. To weksel z najdłuższym w historii terminem płatności, czyli róbcie, co wam każemy i kto wie, może z czasem odzyskacie swój kraj”, pisze Fintan O’Toole, komentator Irish Timesa, „tamburmajor” w marszu przeciwko rządowemu programowi oszczędności, w którym 27 listopada wzięło udział 100 tysięcy osób. O’Toole oskarża Unię Europejską, że jest tylko pionkiem w rękach europejskich banków i Europejskiego Banku Centralnego. „Są dwa sposoby radzenia sobie przez międzynarodową społeczność z zadłużonymi po uszy państwami dotkniętymi głębokim kryzysem gospodarczym: opcja wersalska i plan Marshalla. Po I wojnie światowej traktat wersalski nałożył na Niemcy surowe reparacje, które zniszczyły zarówno Niemcy, jak i w konsekwencji resztę Europy… Pomoc udzielona wczoraj załamanej gospodarczo i zadłużonej Irlandii bardziej przypomina Wersal niż plan Marshalla.