Szef paryskiego biura NYT, Steven Erlanger, kreśli portret „dziwnej pary” w samym środku tego, co Krugman nazywa „eurobałaganem” – kanclerz Niemiec Angeli Merkel i prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy'ego. „Prywatnie ona śmieje się z tego, w jaki sposób on się porusza i wysławia, z jego nerwowych ruchów i grymasów twarzy. On z kolei szydzi z jej stateczności, rezerwy, jej matczynej ostrożności”. By jednak Unia miała działać, „Sarkozy i Merkel muszą znaleźć wspólny język”. 

Angielski dziennik zastanawia się w komentarzu, jak można „bronić tych premii, gdy ma się takie nazwisko”. Sugeruje jednocześnie, żeby Diamond, który sam prawdopodobnie zainkasuje około 9,5 miliona funtów (9,6 milionów euro), zmienił nazwisko na Bob Diamante (świecidełka). „Są niedrogie i ładnie błyszczą – to właśnie to, czego ludziom trzeba w dobie oszczędności”.

W tym samym czasie niemieckie banki szykują się do natarcia przeciwko zwyżce opłaty bankowej, którą wprowadzono w tym roku. Ponieważ „Berlin zamierza wyciągnąć z banków jeszcze więcej pieniędzy”, głosi w tytule swojego artykułu Financial Times Deutschland. Opłata miałaby zasilić fundusz pomocy zakładom przeżywającym trudności – dzięki niej nie musieliby już łożyć na to podatnicy. Obecnie obowiązująca opłata wynosi 15% rocznych zysków, tymczasem rząd „ocenia ni stąd, ni zowąd, że banki będą mogły płacić trochę więcej” i chce znieść ten próg. „Banki są wściekłe”, stwierdza FTD i zarzuca władzy, że „przedstawiając dzień po dniu nowe propozycje, takie jak wprowadzenie opłaty bankowej, ograniczenie premii czy ustanowienie opłaty od transakcji finansowych, zachęca niejako banki do poszukiwania sztuczek księgowych”.

Gazety na Zielonej Wyspie są zdecydowanie bardziej powściągliwe. Mimo to komentatorka Irish Independent Lise Hand pisze, że w tutejszym parlamencie nastroje są minorowe. „To wszystko wygląda jak ostatnie dni przed upadkiem Rzymu, panie premierze”, taki gorzki żart usłyszał Brian Cowen od jednego z posłów opozycji. Publicystka  Independenta pisze, że gdy „wczoraj oprocentowanie irlandzkich papierów osiągnęło rekordowy, niewyobrażalny poziom, co bardziej niesympatyczni z władców świata mieli czelność wypowiadać się na temat spraw wewnętrznych naszego kraju i przekonywać, że gorączka, która opanowała cały glob ustąpi tylko, jeśli zorganizujemy wybory”. Lise Hand kończy mocnym akcentem: „Kaligula-Cowen ma pecha: jak na razie wydaje się, że stoi na czele rządu Nerona i rzępoli, patrząc, jak jego kraj płonie”

Widzieliśmy to już na początku miesiąca we Francji – co akurat nikogo nie zdziwi – a potem także w Rumunii, w niej wzburzenie wciąż trwa, w Czechach i znowu we Francji. Wreszcie na 29 września Hiszpanie zostali wezwani do udziału w strajku generalnym, co ma być aktem sprzeciwu wobec cięć ograniczających zakres państwa opiekuńczego.

Właśnie kurczenie się  państwa opiekuńczego jest źródłem obaw Europejczyków: bo to właśnie na jego instytucjach odbija się kryzys – a nie na sektorze finansowym, który do tego kryzysu doprowadził. Chodzi tu przecież o jedno z największych osiągnięć okresu powojennego – publiczny i darmowy system opieki zdrowotnej oraz edukacji, jak również transport i inne usługi publiczne mają kluczowe znaczenie dla europejskiego modelu społecznego. Do tego socjaldemokratycznego modelu Europejczycy są wciąż przywiązani, choć – co paradoksalne – dystansują się od partii mających go ucieleśniać i bronić, co widzieliśmy ostatnio w Szwecji.

Jedną z przyczyn tej niechęci jest osłabienie poczucia przynależności do wspólnoty i pojawienie się różnych egoizmów (narodowych, lokalnych, indywidualnych) – a nawet egzaltacja na tym punkcie. Bo europejskie społeczeństwo jest dziś bardziej podzielone, niż to kiedyś bywało, a nierówności w nim są większe. A tymczasem, o czym przypominał na krótko przed śmiercią brytyjski historyk Tony Judt, to właśnie nierówności powodują patologie i konflikty społeczne. Te same konflikty, z których bierze się ta „gorąca” jesień.

Gian Paolo Accardo