Fundacja ta, bardzo zbliżona do kręgów biznesu, regularnie ocenia postępy na drodze ku demokracji i w stronę gospodarki rynkowej w 128 krajach. I stwierdza, że

większość krajów w Europie Środkowej, na wschodzie i południowym-wschodzie, zaznała w ostatnich latach jakościowych strat, jeśli chodzi o poziom rodzimej demokracji, gospodarki rynkowej i zarządzania polityką.

Badanie przypisuje tę zmianę polaryzacji politycznej i tak charakterystycznej dla niektórych przywódców żądzy władzy. W gronie wytkniętych państw europejskich są: Węgry (na samym czele), Słowacja, Albania, Kosowo, Macedonia i Czarnogóra, gdy tymczasem Polska i w mniejszym stopniu Serbia są dobrymi uczniami.

jakość stosunków kosowsko-serbskich po trwających rok negocjacjach wcale się nie zmieni w następstwie zawarcia tego porozumienia. Oba kraje wciąż wzajemnie nie uznają prawomocności swojego istnienia. Stąd konieczność kontynuowania dyskusji, aż do osiągnięcia stabilnych stosunków. […] Z punktu widzenia Prisztiny negocjacje mogą ewentualnie doprowadzić do uznania Kosowa przez pięć krajów europejskich, które wciąż nie poparły jego niepodległości (Cypr, Hiszpanię, Rumunię, Słowację i Grecję) i ustanowienia nowych ram prawnych. Ale brak określenia statusu Kosowa wymaga przyjęcia nowej rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ – za zgodą Serbii. UE zaoferuje jeszcze Kosowu perspektywę europejską i obieca mu podjęcie studium wykonalności w kwestii integracji (nie posuwając się aż do otwarcia procesu stabilizacji i stowarzyszenia). Serbia natomiast mogłaby uzyskać status kandydata do UE. […]

Brukseli zależało przede wszystkim na odblokowaniu status quo i przyciągnięciu Serbii bliżej UE, aby wykazać w ten sposób swoją przydatność. Wreszcie Serbia dążyła przede wszystkim do osiągnięcia statusu kraju kandydującego, w dalszym ciągu kwestionując niepodległość, suwerenność i potrzebę istnienia Kosowa. Cel ten wyraźnie osiągnęła. Kosowo straciło natomiast okazję do unormowania sytuacji. Wkrótce każdy z tych krajów wejdzie w cykl wyborczy, stanowiący „normalną” fazę niestabilności. Serbskie negocjacje akcesyjne z UE będą mogły rozpocząć się tylko wówczas, jeżeli sytuacja polityczna w Kosowie i Serbii będzie jasna i stabilna. I to właśnie Bruksela wskaże im moment, gdy będą musiały znów zasiąść przy stole, żeby odblokować status quo.

Inny tamtejszy dziennik, Blic, podkreśla, że Belgrad nie spodziewał się ze strony niemieckiej kanclerz tak nieprzejednanej postawy, i zadaje pytanie, czy Serbowie nie zostali oszukani przez rząd lub społeczność międzynarodową, gdy słyszeli, „że Kosowo i UE to dwa różne tematy, i że akcesja nie będzie uwarunkowana utratą Kosowa”.

Niemiecki Frankfurter Rundschau przypomina zaś, iż „w sprawie rozszerzenia Unii o kraje bałkańskie, jeśli wierzyć Komisji Europejskiej, wszystko przebiega zgodnie z planem. Każdy kolejny etap jest fetowany z technokratyczną szczerością”. Ale „ci, którzy żyli w ustroju komunistycznym, instynktownie odczuwają, że nie liczą się oficjalne deklaracje, ale prawdziwe postępy. Nie ma się więc co dziwić mieszkańcom Bałkanów, którzy zadają sobie pytania: ’Czy rzeczywiście oni nas chcą? I za jaką cenę?’”

Może to przypadek, może nie, ale zdarzyło się to w tym samym tygodniu, w którym Chorwacja dowiedziała się, że jej negocjacje w sprawie przystąpienia mogą nie zostać zamknięte, jak to uprzednio planowano, do końca czerwca. „Kolejne rozszerzenie UE jest decyzją strategiczną, która prowadzi do nowych politycznych przepychanek między krajami zachodnimi”, odnotowywał w tym tygodniu chorwacki dziennik Novi List. „Podobnie jak na początku lat 90. minionego wieku, z jednej strony mamy kraje pod wodzą Niemiec i Austrii, do których dołączyły państwa Grupy Wyszehradzkiej (Polska, Węgry, Republika Czeska i Słowacja). Uważają one, że Chorwacja zbyt długo była ofiarą przesądów i zdecydowanie popierają jej szybkie przystąpienie do UE. Z drugiej strony mamy Wielką Brytanię i jej wielkich kontynentalnych sojuszników, Holandię, Danię i kraje skandynawskie. Wszystkie one chciałyby zamknąć negocjacje pod koniec roku, z chwilą gdy Serbia będzie mogła spełnić warunki kandydowania do UE . Scenariusz ten nabiera cech prawdopodobieństwa wraz z zatrzymaniem Mladića. Ale Unia będzie musiała działać z rozwagą, ponieważ Bałkany są nadal ogniskiem wielu potencjalnych kryzysów.

Za wcześnie, by prognozować, jaka będzie polityczna reakcja Belgradu na zatrzymanie Mladića, wiadomo natomiast, że w Zagrzebiu wyrok skazujący generała Gotovinę wydany ostatnio przez Trybunał w Hadze nasilił tylko niechęć do UE. W obu krajach korupcja i nieumiarkowany nacjonalizm wciąż zagrażają perspektywie bezkonfliktowego przystąpienia do Unii.

W Bośni i Hercegowinie Serbowie, ci sami, którymi dowodził Mladić, wciąż grożą rozpisaniem referendum w sprawie niepodległości, co oznaczałoby fiasko i tak wątłego pokoju ustanowionego w 1995 r. A w Kosowie, którego nadal nie chce uznać pięć państw UE i gdzie kwitnie przestępczość i korupcja, widmo podziału na część zamieszkaną przez większość albańską i na część zamieszkaną przez ludność serbską wciąż zagraża regionalnej równowadze.

W przeddzień zatrzymania Mladića europejski komisarz do spraw rozszerzenia i polityki sąsiedztwa, Stefan Fülle, przedstawił nową strategię odnoszącą się głównie do świata arabskiego, a bez mała pomijającą takie kraje jak Białoruś, Ukraina czy Gruzja, które miały dotąd pierwszeństwo. Jakby UE nie potrafiła działać wytrwale w kilku kierunkach jednocześnie. Bałkany są miejscem, gdzie krzyżują się oba rodzaje zagadnień – i rozszerzenie i sąsiedztwo. Chorwacja, a teraz już i Serbia stanowią ich forpocztę. Ale działania, które należy podjąć na rzecz tych dwóch krajów, nie mogą nam przesłonić wyzwań dotyczących całego regionu. Zatrzymanie Mladića jest zaledwie rozdziałem pełnej zagrożeń historii.

Wiele wskazuje na to, że tempo prac nie osłabnie: po szczycie czterech „potęg” zwołanym na 6 września przez Francję – prezydencja belgijska grozi jego bojkotem, obawiając się, że chodzi w nim wyłącznie o legitymizację polityki Francji wobec Romów – przyjdzie kolej na spotkanie ministrów spraw zagranicznych, którzy dyskutować będą m.in. o Kosowie (Berlin przypomniał ostatnio Serbii, że jeśli się wyrzeknie swoich roszczeń, drzwi do UE będą stały dla niej otworem) oraz o (pozostawiającym wiele do życzenia) stanie wymiaru sprawiedliwości w Bułgarii i w Rumunii, które czekają na wejście do strefy Schengen.

A jeszcze potem odbędzie się referendum w sprawie wyborów prezydenckich w Mołdawii (będące warunkiem dalszych negocjacji w sprawie przystąpienia), referendum w Turcji w sprawie nowelizacji Konstytucji (to też warunek dalszych rozmów) i wybory parlamentarne w Szwecji. Jak widać, prezydencja belgijska – dotąd, by ująć rzecz delikatnie, niezauważalna – której próbny okres właśnie się kończy, będzie miała co robić.

Iulia Badea Guéritée