ponad 80% Romów, z którymi przeprowadzono wywiady, żyje w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem, mniej niż jedna trzecia otrzymuje pensje, i tylko 15% ukończyło liceum.

W badaniu stwierdza się, że Romowie są „nie w pełni świadomi praw gwarantowanych przez prawo Unii Europejskiej”. Tak więc jedynie 40% spośród nich zna przepisy zakazujące dyskryminacji mniejszości etnicznych w trakcie poszukiwania pracy. 

Zdaniem Evenimentul Zilei „nikt nie może być deportowany tylko dlatego, że jest członkiem mniejszości romskiej”, natomiast Adevărul powiada, że „przykład Francji nasilił postawy rasistowskie w Europie”. Ta sama gazeta przypomina, że „komuniści chcieli mieć kontrolę nad Romami, budując im domy, gdzie ci trzymali konie, a sami woleli spać pod gołym niebem. Obecnie Francuzi chcą ich odesłać do domów, których Romowie nie mają ze względu na koczowniczy tryb życia, jaki wiodą. Oto wielka prowokacja Francji i Europy – chęć zmiany mentalności grupy etnicznej, która funkcjonuje we współczesnym świecie według reguł ustalonych w przeszłości. Ze swym racjonalnym podejściem Francję stać na lepsze rozwiązania”.

Od lipca władze Bułgarii „starają się nadać tej sprawie właściwe proporcje”, bądź, jak uważają niektórzy obserwatorzy, „zminimalizować” skutki tych powrotów. Rządowi będzie łatwo bronić przyjętego stanowiska z uwagi na brak reakcji przedstawicieli społeczności romskiej. Premier Bojko Borysow, cytowany przez opozycyjny dziennik Sega, wytłumaczył, że „tak czy inaczej, każda z tych osób sama ponosi odpowiedzialność za to, co jej się przytrafia, nie ma masowych deportacji”. A minister spraw zagranicznych Nikolaj Mladenow zapewnia w gazecie Dnevnik, że to przede wszystkim „wewnętrzna sprawa Francji”.

Natomiast większość mediów bułgarskich jest zdania, że przeciwnie – wspólna sprawa całej Europy, choć jej ocena różni się w zależności od tego, czy znajdujemy się na zachodzie, czy na wschodzie kontynentu. Popularne dzienniki, takie jak Trud i 24 Tchassa, są zdziwione „zrozumieniem” dla działań Francji, jakie wyraziła Komisja Europejska i zadają sobie pytanie, czy Bruksela byłaby tak wyrozumiała, gdyby to Sofia zabrała się za Romów.

„Nie chcemy Europy, która stosuje podwójne standardy. Francji już dziękujemy”, stwierdziły obie gazety. Dziennikarz Swietosław Terziew oskarżył Francję, na łamach przytaczanej już gazety Sega, o „zorganizowanie największej oficjalnej deportacji po drugiej wojnie światowej”. A redaktor tego pisma Bojko Lambowski kieruje w stronę Republiki takie słowa: „Droga Francjo, my jako nowi członkowie UE, oczekiwaliśmy od Ciebie, lokomotywy Europy i ojczyzny praw człowieka, byś dawała nam przykład humanitaryzmu i integracji. Ale dziś robisz coś zupełnie innego”.

Chociaż Romowie to niemała część ludności krajów, gdzie żyją, zwłaszcza w regionie, o którym przed chwilą była mowa, bardzo często odmawia się im prawa do statusu mniejszości narodowej i związanych z nim uprawnień. W 2008 r. Parlament Europejski domagał się opracowania europejskiej strategii w sprawie Romów, ale jak na razie chyba się na tym skończyło. A przecież państwom powinno zależeć na uczynieniu czegoś więcej w kwestii ich integracji. Przede wszystkim z pobudek humanitarnych, ale i ze względu na potrzebę spójności społecznej i wymogi gospodarki.

Jak wynika z ostatniego opracowania Banku Światowego koszt wykluczenia Romów szacowany jest tylko w odniesieniu do Bułgarii, Rumunii, Republiki Czeskiej i Serbii na 5,7 miliarda euro. Wyliczenia te obejmują zarówno straty w dziedzinie wydajności pracy spowodowane pozostawaniem Romów poza systemem zatrudnienia, jak i straty skarbowe związane z tym, że nie obciąża się ich podatkami. Opracowanie to zostało przedstawione na drugim europejskim szczycie poświęconym działaniom i polityce na rzecz Romów, który odbył się w dniach 8–9 kwietnia w Kordobie. Dwadzieścia siedem krajów członkowskich powinno wziąć je pod uwagę w chwili, gdy wygrzebuje z dna sakiewki środki potrzebne na likwidację długu publicznego, który wymknął im się spod kontroli.

Gian-Paolo Accardo

Sprawa popsuła także opinię o Czechach, postrzegano je jako kraj, w którym „ekstremiści chodzą bezkarnie w miastach, rzucają koktajlami Mołotowa w romskie domy i skąd trzeba uciekać” – zauważa praski dziennik. „Wreszcie w naszych gazetach pojawią się takie tytuły, jakie są znane w innych krajach, a których u nas dotąd brakowało: ‘Rasistowskim mordercom grożą najcięższe kary' (z Francji) czy ‘Trzy i pół roku za napaść na rabina’ (z Niemiec)” – pisze komentator Zbyněk Petráček.

Media zainteresowały się losem „księcia”, ponieważ kilkudziesięciu członków jego rodziny przyjechało z Rumunii, Łotwy, Francji i Niemiec i czuwało przed szpitalem położonym w centrum stolicy Czech. „Ta tragedia i obserwowanie czyjegoś dotkliwego bólu bawią nasze ‘rozwinięte’ społeczeństwo. Reality show dobiegł końca”, komentuje blogerka Andrea Bartošová na stronie MF DNES.