Rozpoczęto je w 1997 r., aby zbadać sprawę łapówek dawanych politykom, w szczególności związanych z zezwoleniami budowlanymi i zmianami w planach zagospodarowania przestrzennego. Trybunał

oskarżył byłego premiera Bertie Aherna o fałszywe zeznania. Także, wedle jego werdyktu, były komisarz europejski Pádraig Flynn podejmował działania korupcyjne, stwierdził też, że inny były premier, Albert Reynolds, nadużywał władzy.

Trybunał zawyrokował, że premier Ahern nie powiedział prawdy w sprawie płatności na sumę ponad 275 000 irlandzkich funtów [349.177 euro], którą wypłacono na związane z nim konto bankowe. Gotówka, zawsze tak utrzymywał, nie została pobrana za przysługi zaoferowane deweloperom w przydzielaniu działek budowlanych, lecz była „osobistą pożyczką” przyjaciół, którzy pomagali mu w trudnym okresie jego życia, gdy rozchodził się z żoną.

W raporcie liczącym 3200 stron uznano również winę byłego komisarza UE Padraiga Flynna, oskarżonego o branie łapówek w latach 1987–1993, gdy był ministrem ochrony środowiska. Flynn przyjął 50 000 irlandzkich funtów [63.486 euro] „darowizny” od dewelopera, który pragnął kupić farmę w zachodniej Irlandii. Trybunał potępił również uwikłania najwyższych urzędników państwowych, takich jak był premier Albert Reynolds, który „zabiegał o zadośćuczynienie finansowe od przedsiębiorców zajmujących się lobbingiem na rzecz rozmaitych projektów biznesowych”.

W artykule pod jednoznacznym tytułem, „Haniebne i odrażające – mamy tego dość”, Irish Independent zauważa, że zdecydowaną większość deprawujących skutków nadużyć

odczuwano podczas boomu celtyckiego tygrysa i bezpośrednio po solennej deklaracji Bertie Aherna, ówczesnego premiera, który w 1997 r. powiedział, że nie będzie tolerował korupcji, a sprawców dosięgnie ręka sprawiedliwości.

To już drugi raz, gdy raport Komisji na temat stanu gospodarki irlandzkiej został ujawniony Bundestagowi, co wzbudza obawy, że gospodarcza suwerenność Dublina przestała praktycznie istnieć, po tym jak w 2010 r. musiał on skorzystać z wartego 85 miliardów euro pakietu ratunkowego dostarczonego przez Unię Europejską, Europejski Bank Centralny i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Dodatkowo w listopadzie 2011 r. projekt irlandzkiego budżetu został ujawniony przed oficjalnym ogłoszeniem go przez rząd tego państwa. Irish Times zauważa, że przeciek

pojawił się w najmniej odpowiednim momencie, dzień po decyzji, by przeprowadzić referendum na temat europejskiego paktu stabilizacyjnego.

Ufam głęboko, iż przyjęcie tego traktatu leży w naszym narodowym interesie, pozwalając Irlandii kontynuować postęp, jakiego dokonała przez ostatni rok.

Przypominając, że Irlandczycy odrzucali już w przeszłości unijne traktaty – nicejski w 2001 i lizboński w 2008 r., ostatecznie przyjęte odpowiednio w 2002 i 2009 r. – Irish Times pisze, że w referendach głosujący „często mają tendencję do wypowiadania się nie na temat”. Chwali jednak premiera Kenny’ego za jego „entuzjastyczne przekonanie, że naród (…) stanie na wysokości zadania”. Euroentuzjastyczny dubliński dziennik podkreśla, że odrzucenie traktatu

oznaczałoby fatalną perspektywę dla Irlandii. Ponieważ traktat nie musi być ratyfikowany przez wszystkie kraje członkowskie, by wejść w życie, irlandzkie ‘nie’ sprawiłoby, że zostałaby ona w tyle, podczas gdy pozostali ze strefy euro podążaliby naprzód ku ściślejszej integracji. Irlandia mogłaby pozostać w eurolandzie, ale poza podejmującym decyzje jego rdzeniem, który w istocie stał się unijną awangardą. Co najważniejsze, przegrane referendum pozbawiłoby kraj dostępu do dalszych pakietów ratunkowych i kredytów, tarczy ochronnej kluczowej dla naszej pozycji na rynkach i powrotu na ścieżkę wzrostu.

 

Według Irish Examiner, każdy powinien zrozumieć „konsekwencje głosowania na ‘nie’ i to, co taka decyzja oznaczałaby dla niego i jego dzieci”.

 

Ci, którzy chcieliby sprzeciwiać się samej idei referendum ze względu na uzasadniony gniew, jaki wzbudzają w nich nieprzyjemne konsekwencje utraty gospodarczej niezależności, muszą przedstawić alternatywną propozycję odbudowy zbankrutowanych finansów publicznych. To musi być papierkiem lakmusowym jakiejkolwiek innej opcji poza referendum. Mamy do czynienia z wyborem zerojedynkowym – ale wchodzimy w pakt albo nie, bez względu jak niełatwe do strawienia jest to ograniczenie. Trudno sobie wyobrażać, by nasi europejscy partnerzy, oblężeni na tylu frontach, chcieli zadawać sobie trud tworzenia specjalnych rozwiązań dla niewielkiego kraju tak zależnego od unijnego finansowania bez względu na to, na jak drakońskich warunkach jest ono oferowane.

Przewidując, że rząd w Dublinie będzie przekonywał opinię publiczną, iż odrzucenie traktatu miałoby „okropne skutki”, Irish Independent zauważa, że 

Jedynym pocieszeniem jest fakt, iż treść i implikacje obecnej umowy są o wiele bardziej zrozumiałe, niż to było w przypadku traktatu z Maastricht czy lizbońskiego. Wtedy politycy nieuczciwie twierdzili, że traktaty te nie mają wielkiego znaczenia. Uczucie, że jesteśmy robieni w konia, z pewnością przyczyniło się do ich odrzucenia – przynajmniej za pierwszym razem. Przy odrobinie wysiłku treść paktu fiskalnego da się zrozumieć. Można też przewidywać z pewną dozą prawdopodobieństwa, co mogłoby się stać, gdyby traktat został odrzucony. Ironia losu polega też na tym, że traktat fiskalny zawiera niewiele rozwiązań, które nie zostały wprowadzone do irlandzkiego prawa po zeszłorocznym zaostrzeniu reguł działania strefy euro, za wyjątkiem być może obowiązku wprowadzenia do konstytucji zasady zrównoważonego budżetu.

Nowej architekturze euro od samego początku zagraża zła konstrukcja: istnieje możliwość, że ostatecznie 16 państwom strefy euro założone zostaną kagańce, których pragną Niemcy.

Berlin na pewno wolałby uniknąć powszechnej konsultacji w sprawie Europy, która ma nastąpić na Zielonej Wyspie, stwierdza ze swojej strony Süddeutsche Zeitung,

ale tym razem, to nie tyle dotyczy Unii czy eurolandu, ile samej Irlandii. […] Zaaprobowanie tego paktu [fiskalnego] leży w interesie samych Irlandczyków. W przeciwnym wypadku nie będzie można im pomóc.

Bardziej niż o złotą zasadę chodzi tutaj o ich tożsamość, stwierdza Die Zeit.

Według eurobarometru Irlandczycy są najbardziej prounijni. Ale miłość do UE jest równa niechęci do Anglii – chodzi o zamanifestowanie, jak są różni od Brytyjczyków. Kraj będzie musiał żyć z decyzją, która określi wizerunek własny całego pokolenia. Albo zostaną Europejczykami w całości i odrzucą swoją odmienność na zachód od Zjednoczonego Królestwa, albo też pozostaną na wpół wewnątrz, na wpół na zewnątrz, tak jak ich brytyjscy sąsiedzi – i się jeszcze bardziej zwiążą z Anglosasami, Szkotami i Galami.

Przyznając, że decyzja o przeprowadzeniu głosowania mogłaby trafić do irlandzkiego Sądu Najwyższego, urzędnik stwierdził, że referendum „nie ma nic wspólnego z demokracją”. Dziennik Irish Times zwraca uwagę, że

chociaż nie jest całkowicie jasne, które fragmenty paktu zostały napisane w sposób odpowiadający potrzebom rządu, irlandzcy urzędnicy znani są z szukania możliwości adaptacji nowych obostrzeń dotyczących zadłużenia i deficytu, w prawodawstwie, a nie poprzez Konstytucję.

Niemniej irlandzkie partie opozycyjne, w tym Fianna Fáil i SinnFéin, stoją w kolejce do wystąpienia na drogę prawną, aby wymusić głosowanie w kontekście debaty w parlamencie, w której jest coraz więcej goryczy, pisze Irish Examiner.

Europejski korespondent Irish Times, Arthur Beesley, zauważa, że podczas gdy Irlandii nie jest „obca ingerencja z zewnątrz w sprawy wewnętrzne”, dofinansowanie w wysokości €85 mld ze strony UE/ EBC/ MFW w 2010 r. uzależniło kraj od takiego nadzoru „na zawsze”.

Jedną kwestią jest, oczywiście, w kryzysowej sytuacji przedstawienie bezwzględnego nakazu 'trójki', który odciął państwo od prywatnego rynku długu. Zupełnie inną kwestią jest akceptacja faktu, że ręce przyszłych rządów Irlandii będą związane coraz większymi zobowiązaniami w stosunku do Europy – nawet wtedy, gdy państwo będzie w stanie stanąć na własnych nogach.

Beesley sugeruje również, że jeśli to sporne referendum zostałoby odrzucone, to sytuacja „poważnie utrudnia powrót Irlandii na rynek”.

Co ważniejsze, kraje, które nie ratyfikują paktu w ciągu 13 miesięcy nie będą miały prawa do korzystania z pomocy ze stałego funduszu pomocowego Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego. Obserwatorzy mogą łatwo zauważyć coś zdecydowanie niedobrego w tym postanowieniu, który zresztą był pomysłem Niemców.

Tak więc, powołując się na „Kartę praw podstawowych”, Trybunał podważył ową regulację. Zważywszy, że w 2010 r. dziewięćdziesiąt procent nielegalnych imigrantów dostało się na teren UE poprzez Grecję, Trybunał uznał, że „władze greckie nie są w stanie odpowiednio zarządzać tym napływem uchodźców”, co z kolei powoduje, jak zauważa TAZ, że warunki pobytowe przybyszów są często niedopuszczalne, a okres oczekiwania na rozpatrzenie ich podań wykracza poza granice rozsądku.

Z tej też przyczyny Trybunał uznał, że Londyn i Dublin nie mogą ignorować ryzyka, na które narażają ubiegających się o azyl, gdy wydalają ich do Grecji. W następstwie takiej decyzji państwa te, skoro przebywają w nich uchodźcy, będą już zobowiązane rozpatrzyć ich wnioski, wyjaśnia niemiecki dziennik, według którego Republika Federalna wciąż jednak nie jest jeszcze gotowa do zaakceptowania „ogólnej zmiany systemu dublińskiego”.

Informacje te zostały upublicznione po upływie nieco ponad dwóch tygodni od czasu, kiedy wyszło na jaw, że irlandzki budżet najpierw przedstawiono do wglądu niemieckiemu Bundestagowi. To zaś miało być świadectwem utracenia przez Zieloną Wyspę suwerenności gospodarczej po tym, gdy w listopadzie 2010 r. zaakceptowała ona dofinansowanie „trójki” UE/KE/EBC na sumę 85 miliardów.

Czwartego grudnia premier Enda Kenny stwierdził w wystąpieniu telewizyjnym, że „trudne decyzje nigdy nie przychodzą łatwo”. Jego przemówienie spotkało się z gorzką krytyką ze strony wieloletniego komentatora prasowego Fintana O’Toole’a – 

„Nie podjęto naprawdę trudnych decyzji. […] Gdyby ból był dzielony sprawiedliwie, to w tym kraju nie byłoby takich rozpiętości społecznych, jakie były przed krachem, bowiem zamożniejsi ponieśliby większe wyrzeczenia. […]

Nierówność gwałtownie wzrasta. W 2009 r., 20 procent najlepiej uposażonych zarabiało 4,3 razy więcej od 20 procent najuboższych. Ten wskaźnik w 2010 r. wzrósł do 5,5”.

Temu samemu, które zażądało wcześniej głowy Irlandczyka Briana Cowena, Portugalczyka José Sócratesa, Greka Jeoriosa Papandreu i Hiszpana José Luisa Zapatero. Ten ostatni na razie pozostaje na stanowisku, ale nie ubiega się o ponowną elekcję i zapowiedział już, podobnie jak jego koledzy, że odejdzie z polityki po przyspieszonych wyborach parlamentarnych 20 listopada, które jego ugrupowanie, Partia Socjalistyczna, najprawdopodobniej przegra.

Równie nieubłagany jak prawa natury kryzys zadłużenia zmiata rządy zbyt słabe, by się mu oprzeć. Słabe, bo zdane w walce z kryzysem na same siebie; partnerzy ze strefy euro okazują się solidarni dopiero wtedy, gdy zagrożone jest przetrwanie jednolitej waluty, czyli ich elementarne interesy. Słabe, bo zmuszone do podejmowania pod dyktatem instytucji międzynarodowych (MFW i UE) działań dostosowawczych właściwie niepodlegających negocjacjom. Słabych, bo pozbawionych poparcia społeczeństw, które nie wybierały ich po to, by podważały ich zdobycze. I wreszcie słabych, bo niezdolnych do powiedzenia tym społeczeństwom prawdy, to znaczy do wyznania, że w obliczu ataków rynków niewiele są w stanie zrobić, mogą co najwyżej ograniczyć rozmiary klęski.

Efekt jest taki, że pole manewru rządów się kurczy, że w dobie kryzysu ich rola ogranicza się do wdrażania decyzji podejmowanych gdzie indziej i do bieżącego zarządzania. Zacierają się polityczne rozbieżności i pęknięcia z czasów przedkryzysowych, politycy zdają się niezdolni do zaproponowania – czy wręcz do wyobrażenia sobie – rozwiązań wykraczających poza dogmaty. Zdezorientowani obywatele zaczynają sceptycznie oceniać zdolność świata polityki do rozwiązywania jakichkolwiek problemów, a świat ów widzi, jak jego legitymacja z każdym dniem traci ważność na korzyść technokratów.

Albo raczej ta alternatywa jest. Istnieje przecież Komisja Europejska, strażniczka traktatów i „rząd gospodarczy” UE, o czym przypomniał niedawno jej przewodniczący José Manuel Barroso. Jednak gdy chodzi o obszar wspólnej waluty, to górę biorą uczestnicy eurogrupy – ministrowie gospodarki, a więc rządy. Czyli znowu Paryż i Berlin.

Niedawne mianowanie przewodniczącego Rady Europejskiej Hermana Van Rompuya jako „pana euro”, co nastąpiło z błogosławieństwem Angeli Merkel i Nicolasa Sarkozy’ego, wzmacnia rolę państw członkowskich, z Niemcami i Francją na czele, w ekonomicznym zarządzaniu eurolandem.

Sęk w tym, że o takiej konfiguracji ani słowa w żadnym porozumieniu, a decyzje podejmowane przez parę „Merkozy” w coraz mniejszym stopniu, jak się wydaje, są przedmiotem jakiejkolwiek debaty, nawet w samej strefie euro. Żaden inny kraj nie jest bowiem w stanie wpływać na przebieg dyskusji, ani odegrać roli przeciwwagi dla tej ciężkiej artylerii, która nie za bardzo już się patyczkuje przy kontaktach z partnerami, co pokazał ton, w jakim para „Merkozy” potępiła hipotezę referendum w Grecji.

Jeśli chodzi o innych „dużych”, to Włochy, trzecia co do wielkości gospodarka w strefie euro, są pod ostrzałem ze względu na niepewną sytuację finansów publicznych oraz własnego rządu, a Hiszpania będąca w wirze kampanii wyborczej nie wyszła poza utarte koleiny.

Te dotknięte kryzysem zadłużenia kraje są, podobnie jak Portugalia i Irlandia, bardzo dalekie od oceny „triple A” wystawianej przez agencje ratingowe, która to ocena zdaje się dawać nadprzyrodzone moce krajom, które jeszcze ją mają. Co, nawiasem mówiąc, wyjaśnia powody, dla których francuskiemu prezydentowi obsesyjnie zależy na utrzymaniu swojego kraju w tym obecnie najbardziej cenionym kręgu. Inni członkowie tego klubu należący do strefy euro – Austria, Finlandia, Luksemburg i Holandia – nie mają odpowiedniej pozycji albo ustawiają się w szeregu za francusko-niemiecką parą.

Ale jeżeli ta para nawet, a być to może, potrafi uniknąć wpadnięcia na najgroźniejsze rafy, to nie wydaje się, aby miała jasne wyobrażenie o tym, dokąd chce poprowadzić okręt euro – i zresztą nie uzyskała do tego żadnego mandatu. Ten brak jasności oraz prawowitości odciska swe piętno na przebiegu kryzysu i sprawia wrażenie, że mamy do czynienia z nawigacją „na oko”. A tymczasem w obliczu nawałnicy jesteśmy gotowi oddać ster komuś innemu tylko pod warunkiem, że to będzie ktoś, kto jest w stanie szczęśliwie doprowadzić statek i załogę do portu.

Felietonista Irish Independent, Brendan Keenan, zastanawia się nad niezręcznością tej sytuacji: „Będzie on przedstawicielem wybranym przez naród, ale w kagańcu konstytucji, której jest ucieleśnieniem. Spotka się z różnymi zdarzeniami, z którymi jest zobowiązany głęboko się nie zgadzać. Czy można coś zrobić, zanim popadnie w frustrację lub, co gorsza, rozgoryczony pogrąży się w milczeniu?”

A jednak Keenan twierdzi, że nowy prezydent może odegrać ważną rolę w przekazywaniu polityki rządowej do ludzi. „Najtrudniejszą rzeczą dla rządu jest połączenie sił i stworzenie czegoś, co można przedstawić jako strategię, reprezentującą sprzeczne wątki, takie jak zmniejszenie zadłużenia, ochrona najbardziej potrzebujących, wspieranie eksportu i inwestycji, oraz spełnienie wymagań naszych wierzycieli – niezależnie, czy jest to 'trójka', czy rynek”. 

Pomysł miałby polegać na stworzenie wspólnej struktury, „swoistego odpowiednika Treuhandanstaltu utworzonego w 1990 r. przez Niemcy, aby sprywatyzować około 8,5 tysiąca wschodnioniemieckich przedsiębiorstw”. Grecja ulokowałaby w obrębie tej struktury ogół swoich publicznych aktywów (banki, nieruchomości, telekomunikację, porty…), czyli 125 miliardów euro. Struktura ta, wykupiona przez instytucję europejską, pilotowałaby prywatyzację powierzonych aktywów najdalej do 2025 r. Uwolnione środki pozwalałyby Atenom skupować swoje obligacje od EBC i Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EFSF). Relacja długu do PKB w jej przypadku zmniejszyłaby się ze 145 do 88 procent. Oprocentowanie greckiego zadłużenia spadłoby o 50 proc. i Ateny mogłyby wrócić na rynki.

Taki plan „zniweczyłby zyski spekulantów (… ), którzy obstawiają załamanie kursu obligacji greckich, ale również włoskich oraz irlandzkich”, wyjaśnia dziennik. Ale trzeba „liczyć się ze sprzeciwem banków i rynków finansowych, ponieważ te pierwsze mają zapewne własne wyobrażenie na temat prywatyzacji greckich aktywów, a tym drugim obecna sytuacja niepewności pozwala prowadzić rozliczne, popłatne gry”. Ale na razie podczas dyskusji europejskich przywódców plan Eureca nie został jeszcze wyłożony na stół.

Público zaś zauważa, że „strefa euro obniżyła oprocentowanie zadłużenia Portugalii i zlikwidowała ‘karę wstępną’”, bowiem ten trzeci kraj wsparty pomocą finansową będzie teraz podlegał temu samemu oprocentowaniu w wysokości 3,5%, a okres spłaty 78 miliardów euro przyznanych w maju przedłużony będzie do 15 lat. 

Wszyscy wiemy, jak wygląda sytuacja – Grecja z każdym dniem bliższa bankructwa mimo oszczędnościowych działań i pieniędzy UE oraz MFW; portugalski i irlandzki dług uznany został przez agencje ratingowe za „śmieciowy”, a Włochy, mając niemal nóż na gardle, zmuszone są przyjąć plan zakładający 40 miliardów oszczędności. Tymczasem siedemnaście krajów strefy euro, Europejski Bank Centralny i Komisja kłócą się, jaką strategię należałoby przyjąć. „Spierają się o warunki udziału sektora bankowego w nowym planie pomocy dla Grecji, wszystko z braku politycznego przywództwa. Ależ panowie ministrowie, to tak, jakby ktoś chciał leczyć katar u chorego zagrożonego rakiem!”, pisał ze smutkiem Le Monde dzień po ostatnim, bezowocnym spotkaniu ministrów finansów.

Nasi przywódcy mają  jednak na swoją obronę okoliczności łagodzące, tyle że są one jednocześnie powodem do niepokoju. Pierwsza, jak zauważa Die Zeit, to konieczność dokonania wyboru między wewnętrznymi naciskami na zaprzestanie finansowania wyraźnie nieskutecznych planów ratunkowych – które są obciążeniem dla społeczeństw, a nie ograniczają w działaniach banków – a sektorem finansowym, który narzuca swój własny rytm, osłabia państwa, ale ma w ręku mocny argument, to jego pieniądze są niezbędne do sfinansowania państwowych pożyczek.

Druga okoliczność łagodząca pochodzi zza Oceanu. 14 lipca agencja Standard & Poor’s zagroziła obniżeniem notowań Stanów Zjednoczonych. Barackowi Obamie nie udało się jak dotąd przekonać Republikanów do przyjścia mu z pomocą w sprawie opracowania budżetu. Kryzys finansowy, który wstrząsa Europą, grozi więc osłabieniem Ameryki, co pogorszyłoby jeszcze sytuację na naszym kontynencie. Tymczasem amerykańscy przywódcy nie wydają się tu wcale mądrzejsi od Europejczyków.

Niezdecydowani, niekompetentni lub po prostu sparaliżowani strachem w obliczu wyzwania, czując, że nie panują już nad losem swoich krajów, europejscy przywódcy muszą jednak dać dowód stanowczości. Ale bądź tu mądry, człowieku, i powiedz, w jakim kierunku należałoby podążyć.