Od tygodni rząd węgierski zna warunki, ale odmawia ich wypełnienia (…) Sytuacja jest jasna. Bruksela domaga się, aby demokracja, zakwestionowana przez rząd, została przywrócona. Ale tego Orbán nie chce obiecać.

Inny lewicowy dziennik, Népszabadság twierdzi z kolei, że

rząd znalazł się w tarapatach. (…) Warunki udzielenia kredytu są znane od stycznia i się nie zmieniły. Chodzi o zagwarantowanie niezależności Banku Centralnego oraz o wiarygodność wymiaru sprawiedliwości. (…) I to jeszcze nie koniec, inne problemy wyłaniają się wraz z wprowadzaniem nowych fundamentalnych ustaw, między innymi nowej ustawy dotyczącej rodziny oraz systemu wyborczego, gdyż Europa jest przekonana, że w naszym kraju trzeba konieczne w całości przeegzaminować nowy system konstytucyjny.(…) Natomiast jeśli chodzi precyzyjnie o wymiar sprawiedliwości, trzeba wiedzieć, że wszystko, co dotyczy państwa prawa, jest w Unii sprawą honoru. Bruksela nie będzie w tych kwestiach negocjować.

Podczas gdy rząd Viktora Orbána oskarżany jest o dryfowanie kierunku autorytaryzmu, dymisja Pála Scmitta dowiodła, że w Budapeszcie „demokracja działa”, podkreśla Rzeczpospolita. Zdaniem polskiego dziennika

Schmitt w ten sposób zadał kłam twierdzeniom lewicowej prasy. Gdyby bowiem Węgry były takim państwem, jak piszą europejskie gazety, to prezydent nie musiałby rezygnować. Chronił go immunitet, miał za sobą znaczną większość parlamentarną i życzliwość premiera. […] Wśród wielu zbrodni, których miał się dopuścić rząd Orbána, było niszczenie wolnych mediów. Tymczasem to właśnie opozycyjne media [tygodnik HGV] postawiły poważny zarzut prezydentowi wybranemu przez fideszowską większość i doprowadziły do jego dymisji. […] Wolne media odegrały swoją rolę i okazały się skuteczne. To jak to jest z tą wolnością słowa i demokracją na Węgrzech? Chyba nie tak najgorzej.

Tymczasem na łamach wspomnianego wyżej HGV Gaspar Miklos Tamas podkpiwa sobie z „biednego wujka Plagi”, posługując się przezwiskiem byłego prezydenta powstałym z połączenia jego zdrobniałego imienia – „Pali” i słowa „plagiat”. Zdaniem filozofa był on tylko

kozłem ofiarnym etycznego chaosu, za który nie ponosi winy. Zachował się tak, jak się nauczył w mrokach dawnego reżimu i do końca nie zrozumiał, że dla pokolenia demokratyczno-liberalnych iluzji było to jednocześnie śmieszne i odrażające.

Opinię tę podziela Martin Ehl w Hospodářskich Nowinach. Zdaniem praskiego komentatora

Schmitt był tylko marionetką, której Orbán mógł się w każdej chwili pozbyć. Plagiat, który skłonił go w końcu do dymisji, był tylko kijem, którym wymachiwały media zbliżone do byłych przywódców socjalistycznych i liberalnych.

Co do następcy Schmitta, jego nazwisko

będzie wskazówką, jak silny jest Orbán i Fidesz dwa lata po wprowadzeniu twardej polityki wewnętrznej i międzynarodowej. Biorąc pod uwagę niezbyt fortunną sytuację Węgier w Europie, węgierski premier będzie musiał wykazać rozsądek i przeforsować osobę bezpartyjną, bez powiązań politycznych, uznaną na arenie międzynarodowej. Jeśli zaś parlament wybierze kogoś z twardego jądra Fideszu, można się spodziewać i w Budapeszcie, i w Brukseli kolejnego bólu głowy.

Fundacja ta, bardzo zbliżona do kręgów biznesu, regularnie ocenia postępy na drodze ku demokracji i w stronę gospodarki rynkowej w 128 krajach. I stwierdza, że

większość krajów w Europie Środkowej, na wschodzie i południowym-wschodzie, zaznała w ostatnich latach jakościowych strat, jeśli chodzi o poziom rodzimej demokracji, gospodarki rynkowej i zarządzania polityką.

Badanie przypisuje tę zmianę polaryzacji politycznej i tak charakterystycznej dla niektórych przywódców żądzy władzy. W gronie wytkniętych państw europejskich są: Węgry (na samym czele), Słowacja, Albania, Kosowo, Macedonia i Czarnogóra, gdy tymczasem Polska i w mniejszym stopniu Serbia są dobrymi uczniami.

W swoim komentarzu redakcyjnym centrolewicowy dziennik podkreśla, że

to nie powinno było się zdarzyć. Kiedy Orbán został wybrany, w konserwatywnej Europie otaczali go wpływowi przyjaciele. Wszyscy mieli prawo optymistycznie zakładać, że węgierski premier może zrealizować swoje plany. Ale okazało się, że żadnych planów nie było. […] Rząd, który przez cały czas mówił o interesach narodowych, w rezultacie uzyskał tyle, że Komisja Europejska podjęła inicjatywę w celu jego przykładnego ukarania. […] Tak, to jest historyczny dzień. Żaden rząd w Europie nie zrobił czegoś równie głupiego.

Z kolei prawicowy dziennik Magyar Nemzet daje wyraz swojej rezygnacji:

Wybiła nasza godzina. […] Otrzymaliśmy prewencyjny cios ku przestrodze dla wszystkich krajów, które za dużo wydają. Jesteśmy odstraszającym przykładem. […] Smaczku całej sprawie dodaje fakt, że podstawy prawne tej decyzji zatwierdzono w trakcie węgierskiego przewodnictwa w Unii w 2011 r.

Decyzja ta jest niesprawiedliwa, gdyż nie uwzględnia wysiłków już przez kraj dokonanych, a mających doprowadzić do obniżenia deficytu.

Inny prawicowy dziennik, Magyar Nemzet, wyraża niepokój i oburzenie w następujący sposób:

To już nie jest żart, sprawa zaczyna być poważna. Do tej pory w Brukseli i w Strasburgu grali naszą reputacją na arenie międzynarodowej, ale teraz rozgrywane są europejskie dotacje, co może zagrozić przyszłości kraju. […] Nie chodzi tu o te niekończące się kampanie, aby zdyskredytować nasz kraj. Komisja przekroczyła Rubikon. Dzisiaj stawką nie jest rząd Orbána, który Bruksela chce rzucić na kolana. Ta decyzja dotyczy zwykłych Węgrów […] i przedstawia Europę jako Unię, której przywódcy nienawidzą swoich obywateli.

Badanie przeprowadzone z udziałem pięciuset osób w trzech krajach związkowych – w Górnej Austrii, Dolnej Austrii i Burgenlandzie – pozwala sądzić, że otwarcie granic przed dwudziestu laty nie jest już postrzegane jako zagrożenie dla stabilności społecznej w kraju, stwierdza dziennik. Turystyka i handel przyczyniły się do poprawy wzajemnych relacji między żyjącymi po dwu stronach granicy.

Mieszkańcy rejonów przygranicznych w Czechach, na Słowacji i Węgrzech przyjeżdżają głównie na zakupy. To sprowadza nową siłę nabywczą na te słabsze ekonomicznie obszary we wschodniej Austrii. Nic zatem dziwnego, że miejscowa ludność kreśli pozytywny bilans, jeśli chodzi o rynek pracy. 48 proc. ankietowanych w Górnej Austrii, 40 proc. w Burgenlandzie, 36 proc. w Dolnej Austrii w pobliżu granicy ze Słowacją i 34 proc. w rejonie leżącym przy granicy Czechami mówi o „pozytywnej ewolucji” na rynku pracy.

Jedyny szkopuł, gdy mowa o tej nowej sympatii, to poczucie żywione przez Austriaków, że ze wschodu przychodzi i nasilająca się przestępczość. To przekonanie nie znajduje jednak potwierdzenia w statystykach, stwierdza Die Presse.  

Trzeba sobie zadać to pytanie, nawet jeśli uznalibyśmy za prawdziwą wersję rządu o lewicowo-liberalnym spisku, dlaczego zawsze brane są pod lupę Węgry? […] Nie wolno zapominać o tym, że przystępując do Unii, zgodziliśmy się szanować nie tylko prawo wspólnotowe, ale i demokratyczne wartości. […] Przyjęta uchwała nie niesie na razie za sobą żadnych skutków prawnych, parlament dał rządowi czas na działanie. Należałoby z tego skorzystać.

Z kolei Magyar Hirlap – co nie dziwi – krytykuje węgierskich europosłów socjalistów:

Jak to możliwe, że istnieje w Parlamencie Europejskim grupa komunistyczna? […] Są nie lepsi od nazistów. […] W żadnym innym kraju nie mieściłoby się w głowie zachowanie takie, jak węgierskich socjalistów. Na przykład kiedy nałożono sankcje na Austrię w czasach Haidera, szef austriackiej partii socjalistycznej wzywał do zaprzestania nagonki na jego kraj.

A ów Csurka to zapiekły antysemita, powtarzający do znudzenia tezę o żydowskim spisku ukartowanym przeciw „narodowi węgierskiemu” przez „oś Nowy Jork–Tel Awiw–Budapeszt”, zauważa Népszava. Vilmos Hanti, szef Sojuszu Węgierskich Członków Ruchu Oporu i Antyfaszystów (MEASZ), powiedział gazecie, skąd wziął się pomysł manifestacji i zaznaczył, że „burmistrz Budapesztu mógłby się wycofać z decyzji, ale była ona zgodna z politycznym duchem Fideszu, partii rządzącej” Viktora Orbána.

Népszabadság zaś nazywa scenę, która rozegrała się przed teatrem, „surrealistyczną” – manifestanci nieśli tablicę z napisem „Brońmy się przed Arturem Ui!” i „Jesteśmy częścią Europy”, podczas gdy ich przeciwnicy, działacze skrajnej prawicy, skandowali hasła w stylu „Parszywi Żydzi!” czy „Zdrajcy ojczyzny!”.

Orbán „postawił się zawziętym”, stwierdził Magyar Hìrlap. Ten prawicowy dziennik ujął to następująco:

krytykowali go eurodeputowani z koalicji MFW, którzy otrzymali materiały przygotowane przez opozycję w Budapeszcie. […] Premier nie ugiął się wobec europejskiego dyktatu, ale wyraził gotowość rozmawiania na wszystkie tematy. Lecz jego pojednawczy ton nie interesuje nikogo spośród europejskiej frakcji MFW […], kto mieni się obrońcą demokracji, ale którego prawem są fundusze monetarne.

Z kolei lewicowa Népszava na swojej pierwszej stronie nazywa to spotkanie  „dialogiem głuchych w Parlamencie Europejskim”. Według niej

Orbán udawał, że nie rozumiał powodów, dla których jest krytykowany w Europie. […] Jak ma to w zwyczaju , mieszał demagogiczne frazesy z deklaracjami o obronie ojczyzny.

Dziennik wyraża żal, że „wszyscy poustawiali się na przeciwnych szańcach według politycznych afiliacji”, i dla przykładu podkreśla wsparcie udzielone Orbánowi przez premiera Polski Donalda Tuska, który potępił „histeryczny klimat w Parlamencie Europejskiego w kwestii Węgier”.

Odnosząc się do krytycznych opinii płynących z Europy, domaga się od Komisji Europejskiej „wyważonej oceny” i podkreśla, że

krytyka wyrażana w międzynarodowej prasie to czyjeś osobiste sądy”. Jest przekonany, że „w zaistniałej sytuacji nie ma nic nowego – kiedy lewica nie rządzi, opozycja i jej zagraniczni sojusznicy wieszczą koniec demokracji.[…] „Ale to my zawsze byliśmy demokratami i walczyliśmy o demokrację, kiedy nasi obecni przeciwnicy bronili komunistycznej dyktatury.

Ci „wrogowie kraju”, jak określa ich w swoim komentarzu Magyar Hírlap,

chcą doprowadzić do upadku nie tylko Orbána, ale wszystkiego, co węgierskie. Chcą upadku demokracji większości, woli węgierskiego narodu. Nie mamy innego wyjścia, jak walczyć o naszą niepodległość, o naszą ziemię, o naszą ojczyznę.

Tak jak przed rokiem, podczas gdy rozlega się coraz więcej wezwań do podjęcia sankcji przeciwko autorytarnym ciągotom Viktora Orbána, europejscy przywódcy wstrzymują się od zajęcia stanowiska, Komisja „bada” sytuację i tylko kilku eurodeputowanych domaga się reakcji ze strony Unii Europejskiej.

Ale pytanie pozostaje. Czy należy ukarać Węgry – tak jak obłożono sankcjami Austrię, gdy skrajna prawica Jörga Haidera weszła do rządu – czy też nie? Wtedy, w 2000 r., czternastu partnerów Wiednia zerwało z nim wszelkie kontakty dwustronne i zaprzestało wspierania austriackich kandydatów ubiegających się o stanowiska w organizacjach międzynarodowych. Środki te zniesiono jednak po dziewięciu miesiącach, mimo że kanclerz Wolfgang Schüssel nie ugiął się pod naciskami. A austriacka skrajna prawica pozostała w rządzie do 2007 r.

Węgry to trudny problem. Pod wieloma względami system, który jest tam wprowadzany – bo tak właśnie należy określać cały zestaw środków mających ułatwiać rządy Fideszu, partii Orbána – godzi w wartości stanowiące fundament projektu europejskiego. Działania prowadzące do osłabienia wszelkich elementów przeciwwagi dla władz, bliskość względem Jobbiku, skrajnie prawicowej partii dysponującej własną milicją, czy też nasilenie nacjonalizmu wewnątrz grup mniejszości węgierskiej w innych krajach UE – to wystarczające powody, żeby przywołać Budapeszt do porządku.

Nie należy natomiast mylić poszanowania wartości z konformizmem wobec pewnego konsensusu. Wiele elementów programu Viktora Orbána można kwestionować, potępiać albo zwalczać, ale wchodzą one w zakres poglądów politycznych, jaki znajdujemy we wszystkich krajach europejskich. Dajmy na to chęć zachowania kontroli nad polityką pieniężną nie jest wyłącznym atrybutem Fideszu, a dyskusje o roli banku centralnego są wręcz osią debaty na temat kryzysu strefy euro. Odwołanie się do Boga w Konstytucji, odrzucenie małżeństw jednopłciowych albo możliwość ograniczenia prawa do aborcji to wyraz konserwatywnych poglądów, ale takie same rozwiązania znajdujemy, w pierwszym przypadku, w Grecji, w drugim przypadku, (na przykład) we Francji, a w trzecim, w Irlandii, Polsce czy na Malcie.

Jeżeli Europa chce utrzymać Węgry pod rządami Orbána w granicach europejskiej demokracji, to nie powinna błędnie wybierać celu ani metody, bo w przeciwnym razie grozi jej uwikłanie w dwa niebezpieczne procesy. Byłoby to więc karanie Budapesztu w akompaniamencie wielkich słów, a potem konieczność wycofania się rakiem, tak jak nie tak dawno w przypadku Austrii, albo też podjęcie niepewnej procedury wykluczenia. Inne zagrożenie polegałoby na ustanowieniu systemu podwójnych standardów, w którym Węgry byłyby karane za polityczne stanowisko tamtejszego rządu, choć są kraje, które jednakowo zasługiwałyby na napiętnowanie. Przy całej swojej reakcyjności Polska pod rządami braci Kaczyńskich nigdy nie była skazana na banicję w UE.

Fakt, że Węgry są językową i kulturową wyspą w środku Europy, wzmacnia niebezpieczną dialektykę pomiędzy ich tendencją do uważania się za oblężoną twierdzę a niezrozumieniem ze strony sąsiadów, którzy nie pojmują wszystkich uwarunkowań tamtejszych wewnętrznych debat. Jest to kolejny powód nakazujący Europie, aby była czujna, niewzruszona w kwestii swoich zasad, ale podejmująca jasne i stosowne działania.

Ale czy „te ostatnie podrygi państwa prawa” były rzeczywiście ciosem dla „rządu autokraty Viktora Orbána”?, zapytuje Süddeutsche Zeitung. Nie ma bowiem pewności, czy ta decyzja przyniesie skutki. 1 stycznia wchodzi w życie nowa Konstytucja Węgier, która ograniczy zakres kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i zezwala na to, by partia Orbána miała decydujący wpływ na nominowanie sędziów. „Jest rzeczą prawie pewną, że obecna decyzja zostanie zmieniona”, stwierdza z niepokojem monachijski dziennik. Warto przy okazji wspomnieć,  że następnego dnia po ogłoszeniu decyzji sądu, stacja radiowa Klubradio, uważana za jedyną rozgłośnię opozycji, pozbawiona została pasma przez Radę Medialną, ten właśnie organ, którego prerogatywy sąd nakazał ograniczyć. 

Zdaniem centrolewicowego dziennika Népszabadság ten nowy incydent pokazuje, że „Unia powoli odchodzi od rozmów z reżimem Orbána: właściwie dlaczego finansujemy autorytarny, antydemokratyczny i antyeuropejski system? […] Sęk w tym, że delegacja wyjechała, a my zostajemy. Na skraju przepaści”.

Prawicowy dziennik Magyar Hírlap wyraża zaś ocenę, że „już w gorszym momencie nie można było ściągnąć na siebie złości MFW i UE”. A dalej pisze: „Rząd popełnił taktyczny błąd, przedstawiając podczas negocjacji nową ustawę o Banku Centralnym”. A na koniec gazeta stwierdza ‒ „Lepiej być z MFW i UE niż bez nich”.

Népszabadság podkreśla, że zachowanie się Orbána w Brukseli można wyjaśnić uwarunkowaniami polityki wewnętrznej. Z jednej strony, zobowiązując proeuropejską opozycję do wspierania umowy, zmierzającej do wzmocnienia dyscypliny budżetowej, „Orbán chce dzielić z nią odpowiedzialność za wprowadzanie środków oszczędności”, zauważa ten centrolewicowy dziennik. Z drugiej zaś strony, będzie mógł skorzystać z tej sytuacji, aby odseparować się od skrajnej prawicy, która wspiera rząd w parlamencie, ale jest przeciwna porozumieniu.

Natomiast prawicowy tygodnik Heti Válasz zaatakował gabinet z niespotykaną zajadłością. „Orbán zdaje się powtarzać błędy poprzednich rządów socjalistycznych, które uznane zostały za niekompetentne i niespójne”, uważa pismo. Niespójność ta, twierdzi dalej, doprowadzi do zdyskredytowania działania rządu. Tego rządu „nie można traktować poważnie”, dodaje.

W Republice Czeskiej „praską giełdę znowu dotknął kryzys”, jak donoszą w tytule Hospodářské Nowiny. Dziennik gospodarczy opisuje, jak upadek Erste Bank, największej grupy finansowej w Europie Środkowo-Wschodniej, pociągnął za sobą spadki wielu papierów wartościowych, mimo dobrych wyników na początku tego roku.