Główne punkty planu to: całkowite otwarcie rynków pracy, w sektorze publicznym i prywatnym, dla wszystkich obywateli europejskich – w tym dla Rumunów i Bułgarów – „odpowiednie płace minimalne” pozwalające pracownikom utrzymać się z wykonywanej pracy, wzajemne uznanie dyplomów i obniżenie kosztów pracy.

Komisja spodziewa się największych efektów w ochronie zdrowia, w dziedzinie usług na rzecz osób starszych, zrównoważony rozwój oraz technologii informatycznych. Pytanie tylko, czy państwa zgodzą się na ingerencję w ich sprawy społeczne. Plan będzie omawiany na europejskim szczycie w czerwcu.

Bułgarski minister spraw zagranicznych Nikołaj Mładenow podkreślił, że rozmowy o wytyczeniu granic na Morzu Czarnym toczą się od ponad 20 lat. „Temat ten nie stanowi żadnego problemu w dwustronnych relacjach między dwoma krajami”, zapewnił. Przytaczając jego wypowiedź, prasa bułgarska nie kryła jednak „zaskoczenia” pojawieniem się tego sporu.

Tymczasem rumuński dziennik Adevarul wcale się temu nie dziwi:

Przez część szelfu kontynentalnego stanowiącego przedmiot sporu ma przebiegać gazociąg South Stream [projekt wniesiony przez Rosję]. W przypadku rozwiązania korzystnego dla Bukaresztu, Rumunia zyskałaby powierzchnię porównywalną do tureckiego szelfu kontynentalnego, co byłoby atutem w przypadku finalizacji budowy Nabucco [gazociągu wspieranego przez UE, a konkurencyjnego wobec South Stream].

Szef rumuńskiej dyplomacji Cristian Diaconescu woli jednak uspokoić nastroje:

Nikt nie powinien się gniewać, ani denerwować, ponieważ w grę wchodzą interesy narodowe obu państw i sprawy powinny zostać rozstrzygnięte, bo w każdej chwili mogą się pojawić problemy związane z eksploatacją i z koncesjami.

Rumuński dziennik zauważa, że według tego raportu Bukareszt i Sofia dokonały postępów, ale walka z korupcją na szczytach władzy jest wciąż ospała, zwłaszcza w Rumunii, która powinna przede wszystkim umocnić prerogatywy sądów i odstraszyć przed korupcją poprzez nakładanie przykładnych kar oraz konfiskatę fortun uzyskanych w drodze przestępstwa. CVM domaga się również wprowadzenia narodowej strategii walki z ta plagą i wykluczenia z parlamentu deputowanych i senatorów skazanych za bezprawne przyjmowanie korzyści majątkowych. Choć sytuacja poprawiła się, minister do spraw europejskich, Leonard Orban, wyznał gazecie, że Holandia, która jest głównym przeciwnikiem dołączenia Rumunii i Bułgarii do strefy Schengen, nie zmieni opinii przed ogłoszeniem ostatecznego raportu CVM, co ma nastąpić tego lata. 

W Bułgarii ujawnienie wniosków raportu CVM zostało w jakiejś mierze przyćmione wiadomościami o katastrofalnej pogodzie i żałobą narodową ku pamięci ofiar powodzi w miasteczku Bisser (8 przypadków śmiertelnych), na południu kraju. Ale to nie przeszkodziło, by jedna z głównych gazet, Mediapool, określiła ten raport jako „bardzo krytyczny”. Dziennik ten wrócił uwagę, że po raz pierwszy nie wspomniano w nim o „woli politycznej” Sofii, aby zwalczać korupcję i wprowadzić niezbędne reformy w strukturach wymiaru sprawiedliwości.  

Rządy w Bukareszcie i Sofii są zawiedzione, bo mają poczucie, że wysiłki, które podjęły, a tych przecież od nich wymagano, poszły na marne. Ale gdy wyjść poza perspektywę krajowego podwórka, to okaże się, że obecnie tak jest ze wszystkim – Europa stała się labiryntem, w którym już nikt nie potrafi rozeznać granic. Granice zewnętrzne, te strefy Schengen, za sprawą napięcia na greckiej czy włoskiej flance,  wzmacnia się zasiekami (pomiędzy Grecją a Turcją) albo zwiększa się morskie patrole (na Morzu Śródziemnym), choć wcześniej nie ustalono na szczeblu europejskim, do czego to ma prowadzić.

Granice wewnętrzne, które teoretycznie są już tylko w dużej mierze symbolicznymi liniami administracyjnymi, stają z kolei przedmiotem zabiegów, które podważają samą zasadę swobodnego przepływu. Dania przywróciła kontrole na swoich granicach, oficjalnie po to, żeby walczyć z ponadnarodową przestępczością; Francja również uczyniła to samo, aby przeszkodzić Tunezyjczykom napływającym tu z Włoch.

No i wreszcie w odpowiedzi na wewnętrzne wyzwania pojawiają się jeszcze inne granice, w tym wypadku polityczne. I to akurat tam, gdzie niekoniecznie spodziewalibyśmy się je widzieć – w Holandii, Finlandii czy Danii pod naciskiem partii Geerta Wildersa, Prawdziwych Finów albo Duńskiej Partii Ludowej.

„Zarzucam Europie i Włochom, że zapadły w sen i nie zdają siebie sprawy z targających nią sił nacjonalistycznych i odśrodkowych. Nie zapamiętaliśmy bałkańskiej lekcji: wystarczy wskazać wroga grupie ludności pozbawionej punktów odniesienia, aby został on przez nią za takiego uznany”, przestrzega Włoch Paolo Rumiz w swojej książce „Aux frontières de l’Europe” (Na granicach Europy), wyd. Hoebeke 2011. Mógłby jeszcze dodać, że pomiędzy mniej lub bardziej rozciągliwymi granicami grozi jej utrata części własnej duszy.

Podczas konferencji Merkel i Socratesa, jak zauważa Público, liderzy obu krajów „starannie recytowali” zaklęcia, które przekonać mają rynki, że z portugalską gospodarką nie jest aż tak tragicznie. Niemiecka kanclerz już na początku odrzuciła sugestie, że Lizbonie potrzebna jest pomoc z MFW czy Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EISF). Merkel pochwaliła portugalskiego premiera za „odważne kroki zmierzające do redukcji deficytu”, podkreślając jednak, że reformy strukturalne i oszczędności budżetowe „muszą pójść jeszcze dalej”. Público pisze, że szefowa niemieckiego rządu wyraziła swój sceptycyzm co do portugalskiej propozycji wzmocnienia EISF w zamian za przyjęcie zasad forsowanego przez Berlin i Paryż „Paktu na rzecz konkurencyjności”. Powód? Opinia publiczna w Republice Federalnej jest „bardzo niechętna” wspomaganiu słabszych na Starym Kontynencie.

Dyskusje trwają, a ministrowie finansów państw strefy euro przygotowują się już do spotkania, które odbędzie się 11 marca. Temat: francusko-niemieckie plany zharmonizowania prawa pracy oraz polityki podatkowej i emerytalnej. Państwa członkowskie, które nie przyjęły wspólnej waluty, pozostają na razie na aucie. „Polska jest rozdrażniona, bo nikt nie zaprosił jej do rozmów”, pisze rumuński Adevărul i dodaje, że Bułgaria, która wprowadziła już do konstytucji poprawki pozwalające na stabilizację finansów publicznych również „ma poczucie, że odrobiła zadanie domowe”. Tymczasem w Bukareszcie, zmagającym się z efektami kryzysu, narasta niepokój. Tutejsi politycy obawiają się, że jej przyszły wkład w EISF, oceniany dziś na około 2,5 miliarda euro, jest zbyt wielki. Wkłady państw członkowskich spoza strefy euro są aktualnie obliczane na podstawie dwóch wskaźników: PKB i wielkości populacji. Rumuni chcą to zmienić i przypominają, że dla krajów posługujących się wspólną walutą istnieje tylko jeden wskaźnik: PKB. Adevărul podkreśla, że tych, którzy mają euro, i tych, którzy zachowali narodowe waluty, łączy jedno – wszyscy są coraz bardziej rozdrażnieni tym, że Angela Merkel w sprawie kryzysu próbuje działać bez konsultowania czegokolwiek z innymi. Bruksela nie reaguje, a prezydent Van Rompuy objeżdża teraz wschodnią i centralną Europę, by „uspokoić nastroje”, pisze wydawana w Bukareszcie gazeta.

W 2007 r. wśród 27 krajów członkowskich UE jedynie Łotwa wypadała gorzej w statystykach, podczas gdy Rumunia i Bułgaria były na tym samym poziomie, co Portugalia. Dla odmiany kraje nordyckie, Słowenia i Słowacja były krajami o najmniejszej skali nierówności. 

Zdaniem Evenimentul Zilei „nikt nie może być deportowany tylko dlatego, że jest członkiem mniejszości romskiej”, natomiast Adevărul powiada, że „przykład Francji nasilił postawy rasistowskie w Europie”. Ta sama gazeta przypomina, że „komuniści chcieli mieć kontrolę nad Romami, budując im domy, gdzie ci trzymali konie, a sami woleli spać pod gołym niebem. Obecnie Francuzi chcą ich odesłać do domów, których Romowie nie mają ze względu na koczowniczy tryb życia, jaki wiodą. Oto wielka prowokacja Francji i Europy – chęć zmiany mentalności grupy etnicznej, która funkcjonuje we współczesnym świecie według reguł ustalonych w przeszłości. Ze swym racjonalnym podejściem Francję stać na lepsze rozwiązania”.

Od lipca władze Bułgarii „starają się nadać tej sprawie właściwe proporcje”, bądź, jak uważają niektórzy obserwatorzy, „zminimalizować” skutki tych powrotów. Rządowi będzie łatwo bronić przyjętego stanowiska z uwagi na brak reakcji przedstawicieli społeczności romskiej. Premier Bojko Borysow, cytowany przez opozycyjny dziennik Sega, wytłumaczył, że „tak czy inaczej, każda z tych osób sama ponosi odpowiedzialność za to, co jej się przytrafia, nie ma masowych deportacji”. A minister spraw zagranicznych Nikolaj Mladenow zapewnia w gazecie Dnevnik, że to przede wszystkim „wewnętrzna sprawa Francji”.

Natomiast większość mediów bułgarskich jest zdania, że przeciwnie – wspólna sprawa całej Europy, choć jej ocena różni się w zależności od tego, czy znajdujemy się na zachodzie, czy na wschodzie kontynentu. Popularne dzienniki, takie jak Trud i 24 Tchassa, są zdziwione „zrozumieniem” dla działań Francji, jakie wyraziła Komisja Europejska i zadają sobie pytanie, czy Bruksela byłaby tak wyrozumiała, gdyby to Sofia zabrała się za Romów.

„Nie chcemy Europy, która stosuje podwójne standardy. Francji już dziękujemy”, stwierdziły obie gazety. Dziennikarz Swietosław Terziew oskarżył Francję, na łamach przytaczanej już gazety Sega, o „zorganizowanie największej oficjalnej deportacji po drugiej wojnie światowej”. A redaktor tego pisma Bojko Lambowski kieruje w stronę Republiki takie słowa: „Droga Francjo, my jako nowi członkowie UE, oczekiwaliśmy od Ciebie, lokomotywy Europy i ojczyzny praw człowieka, byś dawała nam przykład humanitaryzmu i integracji. Ale dziś robisz coś zupełnie innego”.

Wiele wskazuje na to, że tempo prac nie osłabnie: po szczycie czterech „potęg” zwołanym na 6 września przez Francję – prezydencja belgijska grozi jego bojkotem, obawiając się, że chodzi w nim wyłącznie o legitymizację polityki Francji wobec Romów – przyjdzie kolej na spotkanie ministrów spraw zagranicznych, którzy dyskutować będą m.in. o Kosowie (Berlin przypomniał ostatnio Serbii, że jeśli się wyrzeknie swoich roszczeń, drzwi do UE będą stały dla niej otworem) oraz o (pozostawiającym wiele do życzenia) stanie wymiaru sprawiedliwości w Bułgarii i w Rumunii, które czekają na wejście do strefy Schengen.

A jeszcze potem odbędzie się referendum w sprawie wyborów prezydenckich w Mołdawii (będące warunkiem dalszych negocjacji w sprawie przystąpienia), referendum w Turcji w sprawie nowelizacji Konstytucji (to też warunek dalszych rozmów) i wybory parlamentarne w Szwecji. Jak widać, prezydencja belgijska – dotąd, by ująć rzecz delikatnie, niezauważalna – której próbny okres właśnie się kończy, będzie miała co robić.

Iulia Badea Guéritée