Widzimy w nim młodą białą kobietę przypominającą Umę Thurman w filmie Kill Bill, która staje oko w oko z trzema napastnikami – jeden przypomina typowego Chińczyka, drugi Hindusa, trzeci zaś Brazylijczyka – po czym pomnaża się, aby ich otoczyć i przywołać do porządku. Ona sama i jej jedenaście klonów przemieniają się następnie w gwiazdki na europejskiej fladze. Hasło „The more we are, the stronger we are” – „Im nas więcej, tym jesteśmy silniejsi” – podsumowuje cały filmik.

Nie wzięto jednak pod uwagę, że w Internecie niekoniecznie mamy kontrolę nad tym, do kogo trafia nasz przekaz, tak więc w następnych godzinach po umieszczeniu klipu w sieci stał się on przedmiotem ostrej krytyki ze strony internautów, w prasie zresztą również. W obliczu oskarżeń, że spot jest rasistowski i seksistowski, został on wycofany przez Dyrekcję Generalną ds. Rozszerzenia, która przyznała się do błędu i za niego przeprosiła.

Powiada się, że błąd wyznany to błąd w połowie wybaczony. Ale zarówno forma, jak i treść filmiku z wielu różnych powodów skłania do namysłu.

Gdy chodzi o tę pierwszą, to ona dobrze ilustruje trudności, jakie sprawia UE rozmawianie z Europejczykami. Jest to niełatwe zadanie, bo wymaga zwracania się do pół miliarda ludzi, którzy dosłownie i w przenośni nie mówią tym samym językiem i często mają mieszane odczucia wobec europejskich instytucji – w świetle ostatniego eurobarometru 31 proc. mieszkańców Starego Kontynentu ma tych instytucji obraz pozytywny, zaś 26 proc. przeciwnie – negatywny.

Jeśli chodzi o tę drugą, a więc o treść, to, jak podkreśla Annika Ström Melin na łamach Dagens Nyheter, filmik wzmacnia tendencję widoczną u europejskich przywódców, aby w miarę, jak pogłębia się kryzys gospodarczy, upatrywać jego przyczyn po stronie wrogów zewnętrznych. „Jest to klasyczny – i niebezpieczny – sposób spajania wspólnoty poprzez wskazanie innych, którzy są źródłem problemów”, pisze autorka. „Jest prawdą, że Europa jest wystawiona na globalną konkurencję, z Chinami na czele. Ale Unia mogłaby więcej zyskać, pozostając zjednoczona, korzystając z jednolitego rynku i mówiąc wspólnym głosem”.

A tymczasem właśnie tego nie robi. Brak umiejętności przekonywania, a nawet niechęć ze strony rządów, gdy mowa o przystąpieniu nowych państw do UE oraz podziały, jakie te rządy przejawiały w obliczu kryzysu, sugerują, że to raczej do nich należałoby skierować komunikaty wzywające do większej jedności i otwartości. 

Parlament Europejski nie jest przekonany, że tekst w wystarczającym stopniu szanuje prawa obywateli i postanowił przekazać go do europejskiego trybunału, ażeby wypowiedział się on w tej sprawie. Europosłowie twierdzą, że zgadzają się co do meritum tej umowy handlowej […] ale są nieufni, jeśli chodzi o potencjalne skutki jej stosowania.

Jak zauważa El País, debaty, które poprzedzą głosowanie nad zgodą europarlamentu, przewidziane na 12 marca, powinny skupić się na fakcie, że:

umowa obciąża dostawców dostępu do Internetu odpowiedzialnością ze treści rozpowszechniane w sieci, co zdaniem jej krytyków otwiera furtkę do swoistej cyfrowej cenzury.

Zresztą europejska komisarz ds. sprawiedliwości Viviane Reding w artykule opublikowanym na portalu CNN wysłała sygnał ostrzegawczy pod adresem Google, przestrzegając [amerykańskiego giganta] w związku z „wkradaniem się do prywatności obywateli”, donosi The Guardian.

Głosy krytyki są coraz bardziej liczne od czasu wprowadzenia przez Google od 1 marca nowej polityki. The Guardian pisze, że francuski organ zajmujący się ochroną danych, czyli Krajowa Komisja Informatyki i Wolności wysłała już list do słynnej wyszukiwarki, informując ją, że:

nie spełnia wymogów dyrektywy europejskiej [z 1995 r.] w sprawie ochrony danych. Wprowadzone zmiany nie tylko upraszczają proces rejestracji, oznaczają również, że Google może zbierać dane o wynikach wyszukiwania i materiałach wideo zarejestrowanych użytkowników, a także przeglądanych mapach i stronach internetowych, wyklikiwanych reklamach oraz inne informacje w celu lepszego dopasowania usług i reklam do korzystających z niego.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) orzekł 16 lutego, że sieci społecznościowych nie można zobowiązywać do wdrożenia ogólnego systemu filtrowania mającego uniemożliwić użytkownikom pobieranie pirackich treści. Trybunał orzekł na korzyść belgijskiej sieci społecznościowej Netlog w jej sporze z Sabam, belgijską firmą broniącą interesów autorów i kompozytorów. Sędziowie z Luksemburga potwierdzili tym samym swoją decyzję z listopada zeszłego roku, kiedy to orzekli, że obowiązek filtrowania nie może być nakładany na dostawców dostępu do Internetu. W obu przypadkach ETS uznał, że filtrowanie naruszałoby europejskie zasady w zakresie swobody prowadzenia działalności gospodarczej i ochrony danych osobowych.

Pod koniec lutego Parlament Europejski ma rozpocząć rozpatrywanie wielostronnej „Umowy handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrabianymi” (ACTA), sygnowanej pod koniec stycznia przez UE i dziesiątkę innych krajów, ale wymagającej jeszcze ratyfikowana przez całą Wspólnotę 27 państw i przez europosłów. A tymczasem ten tekst, parafowany bez entuzjazmu przez kilka delegacji, wywołuje bezprecedensowy sprzeciw w wielu krajach. Stoją za tym obawy dotyczące rozległych prerogatyw, jakie przyznałaby ona rządom w zakresie ograniczania dostępu do Internetu w imię walki z piractwem. Od tygodni w Europie trwają kolejne manifestacje przeciwko ACTA, przy czym dotyczy to zwłaszcza byłych krajów komunistycznych, gdzie jest szczególne wyczulenie na wszystko, co związane z wolnościami obywatelskimi. 11 lutego setki tysięcy ludzi znów wyszły na ulice, od Paryża po Warszawę i od Berlina po Sofię.

Ich apel przyniósł efekty: Niemcy, Polska, Czechy, Słowacja, Bułgaria i Rumunia zawiesiły ratyfikację  ACTA. Co się tyczy Parlamentu Europejskiego, który w 2010 r. przyjął uchwałę na rzecz umowy, to obecnie wydaje się on skłaniać ku jej odrzuceniu. Komisji, popierającej ACTA, trudno będzie podnosić argument, że ten tekst ma na celu ochronę własności intelektualnej europejskich przedsiębiorstw. Wyczuwając zmianę wiatrów, lobbies reprezentujące interesy branży rozrywkowej i wydawniczej, poprosiły europosłów o zatwierdzenie umowy.

Tym samym koncepcja sieci WWW jako przestrzeni wolności i wymiany zarysowuje się w Europie jako nienaruszalne prawo. Jednakże kwestia ochrony praw autorskich – które też mają takie samo prawo – nie może bez końca pozostać niedookreślona na szczeblu europejskim, jedynie z państwami członkowskimi ustanawiającymi przepisy na własną rękę. O ile autorzy muszą mieć możliwość swobodnego decydowania, jak chcą licencjonować swoje dzieła – zależnie od tego, czy zależy im na ich upowszechnianiu, czy też na potencjalnych zyskach – to z kolei internauci muszą mieć dostęp do odpowiednich form płatności. Istnieją różne systemy, takie jak licencja globalna albo płacenie pojedynczo za pobierane treści. Jak podkreślił niedawno Frédéric Filloux, szef bardzo licznie odwiedzanego Monday Note, formuły łączące uczciwą cenę z łatwością zakupu oraz szeroką i aktualną ofertą są w stanie konkurować z piractwem. Tym niemniej ono nie zniknie, ale być może nie będzie już postrzegane jako śmiertelne zagrożenie dla kreatywności. 

By rzecz nazwać inaczej, chodzi o to, czy mamy prawo usunąć z sieci rzeczy, które nas dotyczą; zamieszczone przez nas samych – być może dawno temu, ale również te puszczone w obieg przez innych i wprawiające nas w zakłopotanie? Odpowiedź jest zawarta w dwóch zespołach reguł, które zostaną dzisiaj przedstawione w Parlamencie Europejskim.

Pierwszy z nich, w postaci dyrektywy, dotyczy wykorzystywania danych osobowych przez władze sądownicze i policję; drugi, w formie rozporządzenia, określa zasady, na podstawie których osoby prywatne będą mogły zarządzać danymi na swój temat w kontaktach z administracją, przedsiębiorstwami i w sieciach społecznościowych. Przewidziane są kary, mogące sięgać aż 1 proc. wartości przychodów, w przypadku ich naruszenia.

Czy to wystarczy, aby zapewnić „prawo do zniknięcia”? Przypuszczalnie nie, zauważa na swoim blogu Luna, według którego

prawo do zniknięcia z sieci nie istnieje, tak samo jak nie ma prawa do zniknięcia ze świata. W prawdziwym życiu […] można próbować się ulotnić, ale zawsze pozostaną jakieś dokumenty, które coś o nas mówią, jak również pamięć innych ludzi. Tych rzeczy nie można wykasować jednym kliknięciem. Ani za pomocą europejskiego albo nawet międzygalaktycznego prawa. Prawo do usunięcia konta z Facebooka […], do surfowania bez pozostawiania śladów […], do bycia poinformowanym, że nasze dane będą przechowywane i przetwarzane w celach komercyjnych już teraz istnieją i bardzo szczegółowe europejskie prawo nie przynosi żadnej rewolucji, a służy jedynie wzmocnieniu zasady, podstawowego prawa jednostki […] Natomiast prawo do usunięcia wszelkich artykułów albo wpisów na blogach na nasz temat, do czego roszczą sobie prawa niektórzy, nie istnieje: to się nazywa historia.

Portal gazety jest jednym z wielu, do tego grona należą także koncerny prasowe, wśród uczestniczących w inicjatywie zgłoszonej przez operatorów internetowych. Podejmując tę inicjatywę, branża chce pokazać holenderskim władzom, że „wydawcy i reklamodawcy poważnie traktują prywatność internautów, a przedstawiony mechanizm samoregulacji mógłby być alternatywą dla ‘ustawy ciasteczkowej’, która czeka na zielone światło ze strony senatu”. Ta kontrowersyjna ustawa – byłaby ona najbardziej restrykcyjna w Europie – budzi zaniepokojenie branży internetowej obawiającej się, że zmniejszy „wygodę korzystania z Internetu”, a niektóre wielkie firmy, takie jak Google i Yahoo, „wycofają się z holenderskiego rynku w razie zastosowania surowszych regulacji”. Gazeta podkreśla też, że za sprawą tej ustawy „internauci będą prawdopodobnie musieli zamykać dziesiątki wyskakujących okien”, gdyż „niektóre przeglądarki, takie jak Firefox i Internet Explorer, nie będą dostosowane do nowych przepisów”. 

Jednak kwestia „neutralności sieci” stała się od jakiegoś czasu ponownie przedmiotem dyskusji, ponieważ niektóre aplikacje, takie jak wideo na życzenie, spowalniają przepływ oraz ilość krążących danych. By stawić temu czoło, wielu dostawców Internetu (FAI, INTERNET PROVIDERS), wspieranych przez przemysł zarabiający na kulturze, chciałoby wprowadzić zróżnicowane „prędkości” łącz i opłaty uzależnione od szybkości przekazu.

O ile istnieje niemal powszechna zgoda wśród podmiotów działających w cyberprzestrzeni w sprawie niektórych – czasowych, punktowych i transparentnych ograniczeń całkowitej neutralności sieci – na przykład ze względów bezpieczeństwa czy przeciążenia łącz, o tyle opowiadają się oni chórem za utrzymaniem samej zasady. Przypomnieli o tym przy okazji rozpoczętych jesienią tego roku przez Komisję Europejską konsultacji oraz szczytu zorganizowanego 11 listopada w Brukseli.

Europejska komisarz ds. Agendy Cyfrowej Neelie Kroes opowiedziała się wprawdzie za „zdrową, przejrzystą konkurencją” i utrzymaniem swobodnego dostępu do Internetu, ale jednocześnie wspomniała, że można by „pozwolić operatorom i FAI na przetestowanie nowatorskich rozwiązań gospodarczych, prowadzących do skuteczniejszego użytkowania sieci”.

Wygląda na to, że pani komisarz bardziej się troszczy o zachowanie zasad konkurencji niż o neutralność sieci. A przecież chodzi o jedną ze spraw fundamentalnych, dzięki którym Internet stał się najwspanialszym narzędziem demokracji, jakie kiedykolwiek powstało. Szkoda by było, gdyby Bruksela je zakwestionowała.

Unia Europejska, dodaje dziennik, „przyznała tym samym, że Internet jest niezbędnym instrumentem realizacji podstawowych praw, takich jak dostęp do informacji i wolność słowa”, a zajęła takie stanowisko „mimo silnego lobbingu przemysłu muzycznego i filmowego”. Do tej pory artysta, który uważał, że jego prawo autorskie zostało naruszone, mógł domagać się od dostawcy Internetu odcięcia od sieci swojego klienta. De Standaard podkreśla, że „tylko w wyjątkowo poważnych przypadkach, takich jak pornografia dziecięca czy terroryzm będą możliwe odstępstwa od procedury”.