Wśród zaproponowanych środków znajdzie się m.in. lepsza współpraca z krajami, z których napływają uchodźcy, na przykład Maghrebu, wzmocnienie Frontexu i obsady granic pomiędzy Grecją i Turcją, lepsze zarządzanie sprawami związanymi z przepływem ludności – wydalanie nielegalnych imigrantów oraz walka z handlem ludźmi.

Inicjatywa ta jest odpowiedzią na rosnące w samej Danii obawy wobec nielegalnegoprzekraczania granicy i pobytu w obcym kraju, nawet, jeśli jak dostrzega gazeta:

Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, nie wiadomo dokładnie, ilu nielegalnych imigrantów jest w Danii, istnieją natomiast uzasadnione obawy, że wielu z nich przebywających obecnie w Grecji oraz we Włoszech, zacznie kierować się na północ.

Środki te mają również uzasadnienie ze względów praktycznych, takiego zdania jest Marlène Wind z Uniwersytetu w Kopenhadze, którą cytuje dziennik:

Problemy nielegalnej imigracji szkodzą rynkowi wewnętrznemu i duchowi europejskiej zasady wolnego przepływu. Będzie to więc zwycięstwo – również naszej prezydencji – jeśli duński projekt się powiedzie.

Według Trybunału włoska polityka „wypychania z powrotem” stosowana od 2009 r. narusza prawo międzynarodowe, gdyż stosowana jest wobec grup imigrantów i odmawia każdemu z nich z osobna prawa odwoływania się do włoskich sądów. Polityk Ligi Północnej Roberto Maroni, a ówczesny minister spraw wewnętrznych, skrytykował to orzeczenie jako „polityczne”, podczas gdy premier Mario Monti stwierdził, że rząd dokładnie je rozpatrzy. Ale Il Manifesto ma wątpliwości:

Umowy z nowym rządem Libii idą w tym samym kierunku, jak te, które zawierano z Kaddafim. Aby to zmienić należałoby przeprowadzić gruntowny przegląd prawodawstwa, jak też wprowadzić nową politykę informacyjną. Czytając komentarze online dotyczące tego werdyktu, odnosi się wrażenie, że Europa jest teraz uważana za zagrożenie dla naszej tożsamości narodowej. Takie są skutki dwóch dziesięcioleci ksenofobii i wrogości wobec imigrantów.

Setki tysięcy osób kończy jako anonimowe zwłoki na pełnym morzu lub na kamienistych plażach. Dziesiątki tysięcy uchodźców trafia w łapy europejskiego motłochu nękanego przez kryzys, nie oferuje się im ani miejsca, ani też człowieczeństwa. [...] Umarli są wśród nas, czy to z luksusowych wycieczkowców, czy też z nędznych kutrów.

Bańka migracyjna, która pęczniała przez ostatnie dziesięciolecie [gospodarczej] świetności, nagle pękła, przeistaczając się w odpływającą falę masowego exodusu około pół miliona obywateli.

Według raportu ogłoszonego 13 stycznia przez Narodowy Instytut Statystyczny (INE), bilans migracyjny jest ujemny (-50 090) po raz pierwszy od 10 lat, z 62 611 hiszpańskimi obywatelami i 445 130 rezydentami opuszczającymi Hiszpanię w 2011 r. Główne kraje docelowe emigrantów to Maroko, Ekwador i Boliwia, a następnie Brazylia, Francja, Argentyna, Niemcy, Wielka Brytania i Chiny.

Konserwatywny dziennik uważa, że w jakiejś części na spadek ludności Hiszpanii ma wpływ zmniejszający się wskaźnik urodzeń:

rok 2011 był także tym, w którym przeciętny wiek matki pierwszego dziecka, jak nigdy dotąd nie bywało, przekroczył barierę 31 lat, odgrywa też rolę fakt, że przyrost naturalny -1,4 dziecka na kobietę – także spada.  

„Imigracja nie powoduje bezrobocia,” obwieszcza nagłówek w The Independent, w ten sposób reasumując wnioski z raportu Narodowego Instytutu Badań Gospodarczych i Społecznych, który zaprzecza twierdzeniom, jakoby napływ cudzoziemców do Wielkiej Brytanii miał powodować bezrobocie wśród pracowników urodzonych na Wyspach. Według raportu między jednym a drugim „nie ma związku” – nawet teraz, gdy Zjednoczone Królestwo boryka się z najgorszą recesją od kilku pokoleń:

... imigracja odgrywa rolę gospodarczego bodźca, podwyższa całkowity poziom zatrudnienia i w porównaniu z sytuacją, gdy imigracji nie ma, zmniejsza liczbę pobierających zasiłki.

Z kolei we Włoszech, jak zauważa La Stampa, po trzech latach spadków spowodowanych przez kryzys gospodarczy liczba zatrudnionych zaczęła się zwiększać. Ostatnie dane z Narodowego Instytutu Statystyczneg (ISTAT) wskazują na to, że liczba miejsc pracy w tym kraju wzrosła w trzecim kwartale 2011 r. o 39 000. Zatrudnienie wśród imigrantów, których ostatnio z każdym rokiem jest więcej, także szło w górę, choć w wolniejszym tempie – 120 000 miejsc pracy w porównaniu z 167,000 w drugim kwartale 2011 r.

„Czy jest to pozytywnym sygnałem postępującego wychodzenia z kryzysu?”, zapytuje socjolog Luca Ricolfi na łamach turyńskiego dziennika:

Obawiam się, że niestety nie. […] Dzieje się natomiast coś nowego: po latach kryzysu Włosi zaczynają zdawać sobie sprawę z tego, że nie stać ich już na wcześniejszą emeryturę, że nie mogą wybierać tylko najlepszych prac i że muszą przetrwać w oczekiwaniu pomyślniejszych czasów. Nie widzimy jeszcze bezpośredniej konkurencji, ale [pracodawcy] reagują na kryzys obniżaniem popytu na pracowników z zagranicy, bazują też na tym, że już zatrudnieni nie porzucą swoich dotychczasowych miejsc pracy. […] Niepowstrzymany, jak się wydawało, wzrost zatrudnienia cudzoziemców zdaje się zwalniać, jeśli nie wręcz ustawać.

Ale kryzys skłania także coraz większą liczbę bezrobotnych Włochów do zaniechania poszukiwania pracy, zauważa Corriere della Sera, która cytuje dane Eurostatu dotyczące pracujących w niepełnym wymiarze oraz osób potencjalnie aktywnych na rynku pracy. 2,7 milionów Włochów, z całkowitej liczby 8,2 milionów, czyli proporcjonalnie najwięcej w UE, nie pracuje i nie stara się o pracę. Jedyne kraje, w których pesymizm związany z możliwością znalezienia pracy nie jest wręcz obezwładniający to Niemcy, Francja i Belgia.

Tak więc, powołując się na „Kartę praw podstawowych”, Trybunał podważył ową regulację. Zważywszy, że w 2010 r. dziewięćdziesiąt procent nielegalnych imigrantów dostało się na teren UE poprzez Grecję, Trybunał uznał, że „władze greckie nie są w stanie odpowiednio zarządzać tym napływem uchodźców”, co z kolei powoduje, jak zauważa TAZ, że warunki pobytowe przybyszów są często niedopuszczalne, a okres oczekiwania na rozpatrzenie ich podań wykracza poza granice rozsądku.

Z tej też przyczyny Trybunał uznał, że Londyn i Dublin nie mogą ignorować ryzyka, na które narażają ubiegających się o azyl, gdy wydalają ich do Grecji. W następstwie takiej decyzji państwa te, skoro przebywają w nich uchodźcy, będą już zobowiązane rozpatrzyć ich wnioski, wyjaśnia niemiecki dziennik, według którego Republika Federalna wciąż jednak nie jest jeszcze gotowa do zaakceptowania „ogólnej zmiany systemu dublińskiego”.

Według źródeł dyplomatycznych, cytowanych przez niemiecki dziennik, wszystkie państwa strefy Schengen z wyjątkiem Czech, Włoch i Litwy odrzucają zasadę występowania do Brukseli o zgodę na przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych. Wręcz przeciwnie, domagają się większej swobody w tych kwestiach, zwłaszcza wobec rosnącej fali imigrantów, i chcą, by każdy kraj mógł zostać zobowiązany przez swoich partnerów do przywrócenia tej kontroli. Zdaniem cytowanej przez gazetę ekspertki od spraw imigracji stanowiłoby to „podważenie zasad integracji europejskiej”.

Oznacza to, jak zauważa Cecilia Malmström, komisarz UE ds. wewnętrznych, że pozostałych 17 państw Wspólnoty powinno zwiększyć swoje wysiłki, i że dalecy jesteśmy od harmonizacji polityki azylowej, którą Komisja planowała wprowadzić do 2012 r.

Według eksperta, cytowanego przez gazetę, kryzys gospodarczy okazał się kolejną przeszkodą na drodze do ujednolicenia przepisów. Niektóre kraje prowadzące bardziej „otwartą” politykę obawiają się, że będą zmuszone przyjąć więcej podań, podczas gdy inne, takie jak Grecja, po prostu zamknęły swoje granice dla azylantów. Ponadto, jak dodaje ten sam ekspert, jest jeszcze trzecia grupa krajów, takich jak Finlandia czy Holandia, gdzie wpływy prawicowych partii populistycznych spowodowały obniżenie liczby podań, które zostały rozpatrzone pozytywnie.

Pani komisarz krytycznie ocenia Grecję. Przez dwa ostatnie lata to przez nią wjeżdżało do UE 80 000 osób, zaś „warunki bytowe, jakie oferuje uchodźcom zdecydowanie nie spełniają najbardziej podstawowych ludzkich potrzeb”. Ta obserwacja wynika z raportu dotyczącego ośrodka dla uchodźców w Tychero, znajdującego się niedaleko tureckiej granicy.

W celu ustanowienia bardziej sprawiedliwego systemu rozkładania obciążeń związanych z przyjmowaniem azylantów, Cecilia Malmström proponuje między innymi udzielenie tymczasowego wsparcia dla krajów, do których przybywa ich najwięcej. Jej postulaty będą omawiane na spotkaniu rady ministrów UE, które odbędzie się 13 grudnia. 

Erdogan oświadczył po niemiecku „idziemy razem”, Merkel, zbierając za to oklaski, powiedziała trzem milionom Turków „jestem waszą kanclerz”. Ale wciąż te same kwestie sporne przez to nie zniknęły. A są nimi podwójne obywatelstwo dla imigrantów w Niemczech, którego się domaga Erdogan, i obowiązek nauki niemieckiego wnioskowany przez Merkel. „Asymilacja jest zbrodnią przeciwko ludzkości”, porównywalną z antysemityzmem, grzmiał turecki premier w obecności niewzruszonej Angeli Merkel, która wymownie przemilczała sprawę przystąpienia Turcji do UE.

Powyższa sprawa podzieliła partię do tego stopnia, że 30 października prawie 85% jej członków głosowało za uchwałą stwierdzającą, że „wydalanie samotnych niepełnoletnich uchodźców nie jest pożądane i nie odzwierciedla zasad, którymi kieruje się CDA”. Ten tekst sprzeczny z polityką rządu i programem partii, uwypukla różnice wewnątrz ugrupowania. Centrolewicowy De Volkskrant zauważa, że „po roku od politycznego salta bez siatki zabezpieczającej”, jakim było dołączenie się do koalicji rządowej wspieranej przez populistycznego Geerta Wildersa, CDA – jak to wskazują sondaże – „znalazła się w na niekończącej się równi pochyłej”. Według komentatora Trouw, ów przypadek ujawnia w szczególności „polityczną niemoc zgubną dla zachowania równowagi w państwie”. CDA powinna „wziąć się w garść [...], ale to jej się nie uda, jeśli będzie współpracowała z PVV”.

Ponadto 16 września Komisja ma przedstawić kolejną propozycję dotyczącą „nowego ładu w obszarze Schengen”, wyjaśnia ze swojej strony Le Figaro. Bruksela będzie miała możliwość tymczasowego wyłączenia z obszaru Schengen tych krajów, które nie będą należycie chronić swoich odcinków wspólnej europejskiej granicy. Dotyczy to w szczególności Aten, zauważa francuski dziennik. Ale ta inicjatywa nie cieszy się poparciem wszystkich krajów Unii. Ministrowie spraw wewnętrznych Francji, Niemiec i Hiszpanii już przygotowali wspólną deklarację, według której zdecydowanie odmawiają przekazania kontroli nad własnymi granicami.

Drugie zdjęcie przedstawia zamieszki w Bari, mieście w regionie Apulia na południu kraju. Afrykańscy imigranci zostali doprowadzeni do granic wytrzymałości. Urzędnicy przedłużali w nieskończoność rozpatrywanie ich podań o azyl. Sfrustrowani przybysze, przebywający w obozach tymczasowych od siedmiu miesięcy, „domagali się wydania im papierów, blokując ruch na ulicach i wszczynając zamieszki. W sumie, po obu stronach, naliczono 60 rannych osób”, czytamy w dzienniku.

Tymczasem, o czym informuje La Repubblica, protesty rozszerzyły się również na Kalabrię. W Crotone i Nardò „imigranci poszli w ślady buntowników z Bari”. Jak pisze gazeta, „400 pochodzących z północnej Afryki pracowników rolnych zastrajkowało, domagając się lepszych wynagrodzeń”. To nie pierwsze tego typu wydarzenia. W zeszłym roku, w znajdującym się niedaleko Rosarno, afrykańscy imigranci wywołali gwałtowne zamieszki. „Włosi traktują nas jak zwierzęta”, skarżyli się przybysze.

Jeden fakt znakomicie ilustruje, do jakiego stopnia Europa stacza się w otchłań ksenofobii – zniesienie wewnętrznej kontroli miedzy krajami członkowskimi Unii Europejskiej nastąpiło w 1995 r., gdy w wyniku wojny w Jugosławii Europa musiała poradzić sobie z napływem ponad 600 tysięcy uchodźców. Same Niemcy przyjęły wówczas ponad 345 tysięcy osób. Ten wysiłek był mało znany i jeszcze mniej uznany, ale inne kraje również stanęły na wysokości zadania; i tak Austria przyjęła 80 000, Szwecja – 57 000, Szwajcaria – 25 000, Holandia – 24 000 i Dania – 20 000.

Nikt się wtedy nie wycofał, nie było też nikogo, kto zacząłby powątpiewać, czy zniesienie kontroli granicznych jest dobrym pomysłem. Natomiast obecnie trochę młodych ludzi z północnej Afryki i ewentualność wyborczej przegranej na korzyść skrajnej prawicy skłoniły Berlusconiego i Sarkoziego, przywódców dwóch spośród najzamożniejszych krajów świata, do ucieczki.

W UE przebywa 20 milionów nieeuropejskich imigrantów, czyli 4 procent populacji. Za wyjątkiem Estonii i Litwy, które zamieszkiwane są przez znaczną, nieznaturalizowaną mniejszość rosyjską, żaden kraj nie ma więcej niż osiem procent imigrantów spoza Wspólnoty. Tym gorzej więc, że ta Europa dwudziestu siedmiu krajów, która całemu światu pragnie głosić demokrację i solidarność, w 2010 r. zaaprobowała zaledwie 55 100 podań o prawo azylu.

Można zrozumieć dlaczego Rzym i Paryż chciały skusić Brukselę ofertą  zwiększenia zakresu jej odpowiedzialności. Ale fakt, że Komisja Europejska, która pełni funkcję strażnika traktatów, była gotowa tak tanio sprzedać fundamentalną zasadę europejskiej integracji, jaką jest swoboda ruchu ludności, jest naprawdę niepokojący.

Od kilku dni przez Danię  przetacza się fala polemik. „Ekonomiści, którzy przygotowali raport w sprawie kosztów imigracji, przeciwstawiają się rządowi”, powiadamia dziennik Information i oskarża właśnie rząd, a na jego polecenie sprawozdanie sporządzono, o wykorzystywanie tej pracy do celów politycznych. Robi to skrajnie prawicowa duńska Partia Ludowa, zapewniająca liberalno-konserwatywną większość parlamentarną. Jest też eksploatowane przez ministerstwo integracji domagające się nowych ograniczeń obejmujących imigrantów. Dania stosuje już najbardziej restrykcyjne w Europie prawo w tej dziedzinie.

Raport został ujawniony przez konserwatywną gazetę Jyllands-Posten 28 kwietnia, pod tytułem „Restrykcje w sprawie cudzoziemców zaoszczędzą miliardy”. Według tego dziennika podany w badaniu koszt imigrantów spoza Zachodu wynosi 15,7 miliardów koron rocznie (2,1 miliardów euro), zawiera też szacunki, że od czasu objęcia władzy przez prawicę w 2001 r., królestwo oszczędzało rokrocznie 5,1 miliardów koron (prawie 684 milionów euro).

W Information ekonomiści odrzucają taką interpretację raportu, wyjaśniając, że nie można ustalić, w jaki sposób imigranci spoza UE wpływają na gospodarkę Danii. W ich mniemaniu nawet jeśli liczby są prawidłowe, nie wyrażają kosztów spowodowanych przez imigrantów. Na przykład badanie nie rozróżnia imigrantów od uchodźców, których sytuacja i drogi życiowe były odmienne. Liczba dzieci i nastolatków jest proporcjonalnie wyższa wśród imigrantów niż ogólnie w społeczności duńskiej. Z tego powodu suma podatku dochodowego generowanego przez tą grupę jest mniejsza w porównaniu z pozostałymi grupami, ale z upływem czasu te proporcje się zmienią. Marianne Frank Hansen, jedna z osób odpowiedzialnych za opracowanie sprawozdania, uważa więc, że żądanie zaostrzenia ustawodawstwa w sprawie imigracji „wynika z cokolwiek przesadnej interpretacji raportu”.

„Błędem ze strony państw członkowskich było widzenie w imigrantach, którzy pojawili się na włoskiej wyspie Lampedusa, wewnętrznego problemu samych Włoch. Reakcja zaś Włoch, zezwalająca im na swobodne przemieszczanie się po Europie, między innymi po Francji, zadziałała niczym dolanie oliwy do ognia”,

tak pisze NRC Handelsblad na temat ewidentnego braku solidarności pomiędzy państwami Unii wobec przybyszów zza Morza Śródziemnego. Według holenderskiego dziennika „populistyczne środki, w rodzaju wzmocnienia kontroli na granicach, mają znaczenie jedynie symboliczne”.

Lepszym rozwiązaniem byłoby „wziąć na siebie i w słowach, i w czynach wspólną odpowiedzialność za zewnętrzną granicę Europy i stworzyć również wspólną politykę azylu i imigracji. Byłoby to lepsze niż cofanie się o 26 lat”, czyli do okresu przed wprowadzeniem konwencji Schengen.

W wywiadzie udzielonym NRC, naukowiec Centre for European Reform Hugo Brandy wyjaśnia, że:

„kryzys wokół Schengen jest porównywalny do powstałego wokół wspólnej waluty”, gdyż „ umowy z Schengen i euro opierają się na wzajemnym zaufaniu. Tymczasem obecnie niektóre kraje nadużyły tego zaufania i dlatego zaczyna się stosować wobec nich sankcje. W obu przypadkach, pojawia się pytanie, czy kryzys jest krokiem do przodu czy też przeciwnie, przyspiesza integrację”.

I właśnie Le Monde staje po stronie zdobyczy Schengen, w momencie gdy są one podważane przez kryzys wywołany napływem imigrantów, który bynajmniej „nie przybrał rozmiarów biblijnych – jak to się mówi w Paryżu – choć rozmiary mające już znaczenie”:  

„Podpisana w latach 80. zeszłego stulecia, aby ułatwić swobodne przemieszczanie się Europejczyków, konwencja z Schengen jest wraz z euro jednym z najpiękniejszych dzieł Europy: wspólna waluta i brak granic, cóż za wspaniale symbole!

Ale trzeba dostosować Schengen do ruchów migracyjnych naszej epoki. Co oznacza, że trzeba pomóc Włochom, Grecji czy Hiszpanii, które są krajami granicznymi Europy i z tego względu musza same sobie radzić z problemami migracji. Europa powinna mieć również strategię inwestycyjną, pomocy i długoterminowych pożyczek przeznaczonych dla swoich południowych sąsiadów. To oczywiście kosztuje. I to jest cały problem UE, w której już samo wspomnienie o wzmocnionej solidarności budżetowej jest obecnie tematem tabu. Nie wystarczy sam list do Brukseli napisany wspólnie przez Francję i Włochy".

Natomiast w La Stampa, historyk Gian Enrico Rusconi pisze, że „obecny kryzys śródziemnomorsko-libijski „wyznacza oficjalny koniec trójkąta Włochy–Francja–Niemcy, które to kraje zbudowały podstawy historii europejskiej”.

„Niemcy zamykają się na sobie. Francja prowadzi własną politykę ze sporą dozą państwowej dezynwoltury. Komisja Europejska okazuje się być mało pewna siebie, czyli innymi słowy – bezsilna. Włochy zachowują się jako ofiary, a wreszcie stają po stronie silniejszych, choć w rzeczywistości są pozostawione na łasce losu".

Przypominając o „długoterminowym projekcie” i „determinacji” szefów państw niemieckiego, francuskiego i włoskiego w okresie powojennym, którzy budowali „dynamikę trzech narodów, burząc starą Europę i budując nową”, Rusconi potwierdza, ze ten okres już się całkowicie zakończył czy też bezpowrotnie uległ zniszczeniu.  

„Trzy narody są połączone z innymi dwudziestoma krajami bardzo silnymi więzami instytucjonalnymi, niewątpliwie istotnymi, a nawet niezniszczalnymi. Ale w tak ważnych kwestiach jak użycie siły wojskowej, kontrola granic czy sfera wpływów nie potrafią działać razem. Tutaj interesy narodowe zwyciężają. Różnice czy też właśnie interesy narodowe, które, jak z wielką pompą twierdzono, mamy już za sobą, powracają".

Dyrektywa Rady Europejskiej wchodzi w życie w 2013 r. i „pozwoli setkom uchodźców i wielu innym osobom z podsaharyskiej Afryki mieszkającym na Malcie na otrzymanie wielu takich samych praw, jakie przysługują obywatelom spoza krajów UE przebywających tu legalnie”, donosi Times of Malta. Posunięcie to pozwoli również tym migrantom na osiedlanie się w innych unijnych krajach. Malta „ostro się przeciwstawiała” tej nowej legislacji, twierdzi maltański dziennik. „W 2008 r., kiedy wniosek  został przedstawiony Ministerstwu Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, Malcie udało się zablokować ją [do 2018 r.] pojednyczym głosem, ponieważ aby dyrektywa została przyjęta, musi być zaakceptowana jednomyślnie”.