Cyprus is welgeteld het vijfde slachtoffer van de eurocrisis. Na Ierland, Portugal, Griekenland en Spanje, is het nu de beurt aan dit land om een verzoek tot noodhulp in te dienen bij de internationale schuldeisers.

Sinds David Cameron in 2010 aan de macht is gekomen, lijken Britse eurosceptici nog nooit zoveel invloed hebben gehad, zowel in de Britse pers als binnen de Conservatieve Partij van de premier. Zij eisen dat de politieke macht niet langer in Brussel is, maar “*terug wordt gebracht naar Westminster*”. Bovendien willen zij een referendum over Europa. De betrekkingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Uni staan op een keerpunt, zal het lukken een nieuw evenwicht te vinden? Of ligt er een ‘Brexit’, een Brits vertrek uit de EU, in het verschiet?

Door de economische crisis en de vrees voor de toekomst van de euro heeft Duitsland een machtige positie binnen de EU weten te bemachtigen. Geen enkele beslissing wordt zonder het land genomen. Maar nu bondskanselier Angela Merkel het bezuinigingsmodel wil opleggen dat heeft bijgedragen aan het succes van haar eigen land, wordt ze bekritiseerd om haar gebrek aan solidariteit en inzet voor de Europese zaak. Duitsland en Europa, een gecompliceerde relatie? Zie hier voor de uitleg.

Financieel, economisch en sociaal: de crisis waarin Griekenland sinds het najaar van 2009 verwikkeld is geraakt is zonder meer de ergste die Europa sinds de Tweede Wereldoorlog heeft gekend. Naast het feit dat het land kolossale offers moet brengen staan ook de toekomst van de eenheidsmunt en de Europese constructie op het spel.

Zestig jaar nadat Robert Schuman in een verklaring de grondbeginselen voor de Europese eenwording vastlegde, maakt de Europese Unie en een van haar voornaamste scheppingen, de euro, een ernstige crisis door. Het Europese bouwwerk is aan het wankelen gebracht en verscheidene Europese denkers vragen zich af wat de toekomst voor de EU in petto heeft.

2012: sinds twee jaar is de eurozone in crisis en de oplossing lijkt nog niet in zicht te zijn. De Europese leiders proberen een evenwicht te vinden tussen bezuinigingen en groei. Het idee van een politieke unie vindt ondertussen steeds meer gehoor.

De bezuinigingsmaatregelen die de socialistische regering-Zapatero invoerde en die werden overgenomen door Zapatero’s opvolger, de conservatieve Mariano Rajoy, blijken niet voldoende te zijn geweest om de gevolgen van de geknapte vastgoedzeepbel te vermijden. De Spaanse banken, die boordevol giftige activa zitten, moeten geherkapitaliseerd worden. Maar het lukt de staat - die ook nog eens te maken heeft met een verstikte economie - niet de benodigde financiering rond te krijgen. Europa vreest Europa dat als Spanje toch aan het EU-infuus gelegd moet worden, de staat van de euro nog verder achteruit gaat.

Sinds mei 2010, toen premier Viktor Orbán weer terugkwam op het pluche, leidt hij naar eigen zeggen een "nationale revolutie". Dat houdt in: een stevige greep op de wetgevende en rechtsprekende macht en op economische instellingen, een verstevigde controle van de media en een nationalistisch betoog. Zijn beleid verontrust de rest van Europa, maar de EU neemt vooralsnog geen duidelijke actie.

Najaar 2011: na de "topontmoeting van de laatste kans" van 21 juli, loopt de eenheidsmunt nog steeds het risico in te storten. De schuldencrisis behelst een groot deel van Europa, van Griekenland tot Italië, en begint zijn weerslag te hebben op het hart van de eurozone. Om de financiële markten tegemoet te komen die steeds meer druk uitoefenen, tracht Duitsland de eurolanden een begrotingsdiscipline op te leggen, tot ongenoegen van een aantal lidstaten.

Voorjaar 2010 – zomer 2001: de eurocrisis houdt al ruim een jaar de EU in haar greep. Door de verschillende reddingsoperaties, de zorgen om de zwakke landen en het aanhoudende wantrouwen van de markten, lijkt de crisis zelfs erger te worden. Politieke daadkracht om de economische malaise op te lossen blijft echter uit waardoor de toekomst van de EU meer dan ooit in het geding is

Om de crisis het hoofd te bieden hebben verscheidene landen van de eurozone hun overheidsbestedingen en hun overheidsschuld uit de hand laten lopen en daarmee de gemeenschappelijk criteria van de EU laten varen. Sommige lidstaten, zoals Griekenland, hebben betalingsmoeilijkheden waardoor ze de Europese eenheidsmunt in gevaar hebben gebracht.

Terwijl de Arabische wereld wakker wordt geschud door de jongeren die zich verstikt voelen onder het juk van de dictators, lijkt het erop dat Europa niet in staat is om initiatieven te nemen of om haar verantwoordelijkheden, die voortvloeien uit haar geschiedenis en geografische ligging, op zich te nemen.

Presseurop nodigde tien vooraanstaande Europese schrijvers uit om hun gedachten te laten gaan over Europa. Het ging ons niet om een analyse van de gebeurtenissen van afgelopen jaar, maar om een Europa van de toekomst en het Europa waarin wij leven als burgers.

Eén stem die spreekt namens de hele Europese Unie. Deze oude ambitie moest via de benoeming van een Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en het oprichten van een Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) werkelijkheid worden. In een internationaal klimaat waarin vraagtekens worden gezet achter de plaats die Europa eeuwenlang in beslag nam, is het bijzonder belangrijk dat de nieuwe diplomatieke middelen correct gebruikt worden. Een uitdaging die verschillende discussies oproept en in dit dossier te lezen zijn.

Een noodlijdende bankensector, een ingestorte huizenmarkt en een torenhoge staatsschuld hebben ervoor gezorgd dat Ierland aan de rand van een faillisement staat. De Europese landen proberen een oplossing te vinden om te voorkomen dat andere staten uit de eurozone, Portugal voorop, worden meegetrokken.

Sinds de Franse regering eind juli besloot om kampen te ontruimen van illegale Roma en de leden van deze gemeenschap, veelal afkomstig uit Bulgarije en Roemenië, het land uit te zetten, zijn de reacties in Europa massaal en de discussies soms verhit. Racisme, veiligheidspolitiek, minderheden, integratie van gediscrimineerde groepen, morele waarden van de EU, het gebruik van Europese subsidies, etcetera. Er staat veel op het spel en dat verklaart misschien waarom door deze binnenlandse maatregel Frankrijk lijnrecht tegenover de Europese Commissie en het Europees Parlement staat.

Zigeuners, Roma, Sinti... Europa telt tussen de 4 en 12 miljoen mensen die al eeuwenlang door Europa trekken. Gezien hun aantal kan men ze als een achtentwintigste lidstaat van de EU zien, waar armoede en ongeletterdheid wijdverbreid zijn. Veel regeringen behandelen deze volkeren als zondebok van maatschappelijke problemen en geen enkele is er tot nu toe in geslaagd ze naar ieders tevredenheid te laten integreren in de samenleving.

Populistische, xenofobe en nationalistische bewegingen maken een opmars in verscheidene Europese landen. In het Oosten staan deze bewegingen nog dicht bij het fascistische gedachtegoed, terwijl ze in het Westen het gemunt hebben op de multiculturele samenleving in het algemeen, en de islam in het bijzonder.

Kroatië, Macedonië, Bosnië-Herzegovina, Servië, Montenegro, Albanië en Kosovo: stuk voor stuk kandidaatlanden om toe te treden tot de EU, of in ieder geval koesteren ze die ambitie. Met het oog hierop bevinden de Balkanlanden zich in een politieke en economische overgangsfase. Maar door nationalistische neigingen, een nog steeds aanwezige corruptie en aarzelingen vanuit Brussel, ligt de weg naar de EU nog bezaaid met obstakels.

De internationale gemeenschap komt van 7 tot 18 december samen in Kopenhagen. Doel: een overeenkomst bereiken om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en klimaatverandering te bestrijden. De Europese Unie stelt zichzelf ten doel om een belangrijke rol te spelen op deze klimaattop. De Europese ideeën en concrete ervaringen zijn legio, van hernieuwbare energiebronnen tot hulp aan ontwikkelingslanden. De wilskracht van de politieke arena en het bedrijfsleven laat soms echter te wensen over. Een overzicht.

Het Verdrag van Lissabon is een vereenvoudigde versie van het grondwettelijk verdrag dat in 2005 door de Fransen en de Nederlanders werd verworpen. Het verdrag heeft tot doel de Unie beter bestuurbaar te maken nu zij zevenentwintig lidstaten telt, en in de toekomst wellicht nog meer. De ratificering van het verdrag heeft woelige tijden gekend maar is uiteindelijk op 1 december 2009 in werking getreden. Met dit verdrag krijgt Europa opnieuw gestalte en dit gaat niet altijd zonder horten of stoten, zoals de artikelen in dit dossier laten zien.

In de ergste na-oorlogse economische crisis probeert de Europese Unie het hoofd boven water te houden. De EU-lidstaten lijden allen op hun eigen manier onder de crisis en zetten herstelplannen op touw om de economie weer op gang te helpen en hun verworvenheden te behouden.

Demonstraties, Ronde Tafel, revoluties... 1989 luidde met de val van de muur het einde in van de communistische regimes in Oost-Europa die na de Tweede Wereldoorlog aan de macht waren. Van Warschau tot Boekarest en van Praag tot Boedapest heeft de bevolking kennis gemaakt met andere leefwijzen: democratische samenlevingen, vrij reizen, kapitalisme, keuzevrijheid, maar ook werkloosheid, corruptie en immigratieproblematiek. Twintig jaar na de revolutie, en ondanks de toetreding tot de Europese Unie en de NAVO, is de ommekeer nog niet helemaal voltooid.

Sinds de presidentsverkiezingen van 13 juni 2009, hebben aanhangers van de hervormingsgezinde kanidaat Mir Hossein Moussavi, die de uitslagen betwisten, het Islamitische bewind uitgedaagd op straat en op het web. Iran is in de greep van repressie en censuur, maar Europa, dat lange tijd als bemiddelaar optrad tussen Teheran en Washington, heeft moeite een duidelijk standpunt te in te nemen.