Waaruit blijkt dat het verlies van de Europese markt door Iran niet elders zal worden gecompenseerd? Het risico van een verdere stijging van de olieprijs is beperkt: de brandstofproductie in Irak en Libië is weer op gang gekomen en zou de schok moeten opvangen op het moment dat de wereldeconomie vertraagt. Zal het voldoende zijn om Teheran ertoe te bewegen serieus te onderhandelen over zijn nucleaire programma? Dat valt te betwijfelen. Het mullah-regime hoeft nog geen keuze te maken tussen overleven en zijn militaire programma. Maar er moet wel snel worden opgetreden. Hoe kunnen de Israëli’s er anders van overtuigd worden niet aan te vallen? Zij zijn ervan overtuigd dat de nucleaire slagkracht van Iran een bedreiging vormt. Het olie-embargo is ongetwijfeld minder effectief dan een geheime oorlog van sabotage, aanslagen en computervirussen. Maar daarmee wordt tenminste wel openlijk aangegeven dat Europa de druk op Iran opvoert.

Wat de sancties tegen Iran betreft, heeft de EU zijn laatste kaarten op tafel gelegd, waarschuwt de Süddeutsche Zeitung:

Dit is de laatste stap in de poging, die nu al bijna tien jaar duurt, om het conflict op een vreedzame manier op te lossen. Als Iran niet onder de indruk blijkt te zijn, blijven er eigenlijk alleen nog maar militaire maatregelen over. De EU, en de Verenigde Staten die al sinds jaar en dag op strengere sancties gokken, lopen een enorm risico. Maar wie Iran wil tegenhouden op zijn weg naar een atoombom, heeft geen alternatief.

Een standpunt dat door de voormalige permanente vertegenwoordiger van het Verenigd Koninkrijk bij het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) wordt betwist. In de Daily Telegraph is Peter Jenkins van mening dat Teheran toestemming moet krijgen om uranium te verrijken, maar wel met inachtneming van de strengste voorzorgsmaatregelen:

Tegenwoordig is het Westen vrijwel de enige partij die erop aandringt Iran geen uranium te laten verrijken. De meeste niet-Westerse landen willen liever dat Iran wordt behandeld als de andere partijen uit het Non-proliferatieverdrag [NPV]. Dan zouden ze het recht hebben uranium te verrijken in ruil voor verscherpt toezicht door de inspecteurs van het IAEA. Ik zou hier de voorkeur aan geven. Ik vind in feite dat de crisis die zich aandient, vermeden kan worden door een akkoord op de volgende voorwaarden: Iran accepteert de hoogste veiligheidseisen van het IAEA in ruil voor toestemming om door te gaan met uraniumverrijking. Bovendien zou Iran vrijwillig maatregelen moeten treffen waarmee het vertrouwen wordt hersteld dat het land niet de intentie heeft kernwapens te produceren. Dit is in grote lijnen het voorstel dat Iran in 2005 aan het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland heeft gedaan. We hadden dat voorstel achteraf gezien moeten accepteren. We hebben dat niet gedaan omdat ons doel was iedere uraniumverrijking door Iran te laten stoppen. Sindsdien streeft het Westen dat doel na, ondanks het feit dat de Iraniërs bleven herhalen dat zij niet als een tweederangspartij binnen het NVP behandeld wilden worden, met minder rechten dan de andere ondertekenaars, en ondanks al het bewijs dat ze de druk eerder het hoofd zullen bieden dan ervoor te bezwijken.

Maar het is waarschijnlijk te laat, denkt La Vanguardia: "Brussel noch Washington geloven nog in het oude liedje van Teheran dat hun nucleaire activiteiten alleen op vreedzame en burgerdoelen gericht zouden zijn."

Daarnaast is de economische impact van de maatregel onzeker: die hangt voor een groot deel af van de steun van andere landen zoals China, Japan en India. Die zouden net zo goed het deel van de olieproductie dat voor de EU bestemd is [20% van de Iraanse export] zelf kunnen opkopen. Desalniettemin dreigen de sancties een boomerangeffect te hebben en kunnen ze de Europese economie een flinke klap toebrengen. Experts verwachten een stijging van de olieprijs [...] en het zijn juist de landen die het zwaarst door de crisis getroffen zijn die het meest afhankelijk zijn van Iran. Spanje is, na Griekenland, het land dat het meest te lijden zal hebben onder de boycot.

Het leiderschap van ‘Il Cavaliere’ begint nu zelfs binnen zijn eigen kamp te wankelen. Il Giornale, de krant van de familie Berlusconi schrijft nog wel dat het "de angst" na de nucleaire ramp van Fukushima (Japan) is die "heeft overwonnen" en dat het niet om een afwijzing van Berlusconi gaat, maar de rest van de Italiaanse pers is unaniem in zijn oordeel dat de regeringsleider de grote verliezer van deze stemronde is. Zo schrijft La Repubblica dat:

"de toverfluit gebroken is; na twintig jaar weigeren de Italianen de muziek van Berlusconi nog langer te volgen. Vier wetsvoorstellen die de regeringsleider wilde doorvoeren werden verworpen met een lawine aan "ja's": een breed gedragen en bewuste opstand die na de nederlaag van rechts in de grote steden het einde versnelt van het berlusconisme, dat is vastgelopen en geen enkele politieke kracht meer bezit."

Ook Corriere della Sera voorziet de ondergang van het lange tijdperk-Berlusconi:

“Op dit moment wordt het decennium van regering door Il Cavaliere afgesloten. Berlusconi zit sinds 2001 in de regering en hij leidde het land acht van die tien jaar. Thatcher hield het elf jaar vol, Tony Blair tien. Democratische kiezers zijn geduldig en tolerant, maar van tijd tot tijd richten zij zich op als reuzen en schudden ze het verleden van zich af. Het oordeel van deze Italiaanse verkiezingslente is zo helder dat het zelfs niet de moeite is de oorzaken ervan ter discussie te stellen. Omdat er geen opvolger is voor Berlusconi zal de overgang echter niet ordelijk of snel verlopen."

Wie zal er voordeel hebben bij deze 'Italiaanse lente'? Op dit moment nog niemand, als we La Stampa moeten geloven. De krant stelt dat

"de referenda gewonnen zijn door burgers die opnieuw in politiek geloven, maar niet in politici. Een massabeweging die losstaat van de partijen, die het verval van de twee machtigste bendeleiders [Berlusconi en zijn bondgenoot Umberto Bossi van Lega Nord, red.] van de afgelopen twintig jaar afstraffen, maar die geen vervanger kronen omdat er naar hun smaak niemand ver genoeg afstaat van deze [politiek-financiële, red.] kaste."

De Italiaanse regering heeft op haar beurt aangekondigd tegen het Braziliaanse besluit bezwaar aan te tekenen bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. “De Brazilianen denken dat ze een linkse actie hebben ondernomen”, aldus het Italiaanse dagblad, “ze geloven dat ze een Garibaldi of een Che Guevara hebben gered, een held, een vrijheidsstrijder. Terwijl Battisti met vuurwapens speelt als de eerste de beste moordenaar” en wiens vrijlating “een bedrieglijke smet werpt op de herinnering van de slachtoffers en op de geschiedenis van ons land."

De krant wijdt daarnaast een artikel op de voorpagina aan de referenda van 12 en 13 juni over het intrekken van de wetten op het herinvoeren van kernenergie, op het privatiseren van waterbedrijven en op het “legaal verhinderd zijn” van de hoogste staatsambtenaren (inclusief de regeringsleider) om aanwezig te zijn bij processen waarbij zij zelf betrokken zijn. La Repubblica benadrukt nog dat het “effect van Fukushima” ervoor kan zorgen dat de opkomst hoog genoeg is om het referendum geldig te verklaren, terwijl Silvio Berlusconi tegelijkertijd campagne voert om niet te gaan stemmen. Een overwinning van 'ja-stemmers' zou het "einde betekenen aan de cyclus van het berlusconisme", schrijft L'Espresso.

De Europese leiders lijken echter niet in staat de verleiding te weerstaan om angsten van hun landgenoten uit te buiten (als ze die niet al aanwakkeren) wanneer dat in hun politieke straatje past. Dus dat doen ze ook met de angst voor kernenergie. Na het incident met de Japanse kerncentrale van Fukushima hebben de regeringen zo'n beetje overal in Europa – met opmerkelijke uitzondering van Frankrijk – denkpauzes, moratoria of referenda over kernenergie aangekondigd. Het lijkt wel of ze een wedstrijd houden wie er het eerst en het hardst de atoomrisico's aan de kaak stelt en afschaffing durft voor te stellen. Tot nu toe lijkt Angela Merkel als winnaar uit de bus te komen.

Wat ze vergeten te zeggen is dat een deel van de elektriciteitsconsumptie in hun land geïmporteerd wordt, en dat een deel daarvan kernenergie is. Zo wordt bijvoorbeeld tien procent van de Italiaanse elektriciteit opgewekt in Franse kerncentrales. De overlast wordt zo verplaatst, en er kan trots worden verklaard dat er in het land helemaal geen reactoren nodig zijn. Zowel op het gebied van  energie-, immigratie- en buitenlandbeleid, doen de lidstaten waar ze zin in hebben, leve de nationale soevereiniteit!

Het probleem is dat kernenergie tegenwoordig bijna dertig procent van de in de EU geproduceerde elektriciteit uitmaakt. En dat er niet veel alternatieven zijn als de vooruitzichten voor energieconsumptie niet veranderen en Europa zijn doelstellingen voor het terugdringen van de CO2-uitstoot wil halen. Bovendien is het is wellicht slechts een tijdelijke oplossing, voor de periode die we nodig hebben om meer duurzame energiebronnen te ontwikkelen (op dit moment maken die slechts 7,8 procent uit van de energieconsumptie van de EU). Het loslaten van kernenergie zou dus geleidelijk aan kunnen gebeuren, maar daarvoor zijn wel een goede langetermijnvisie en samenwerking nodig.

De Standaard benadrukt een ander punt uit het rappport: "de efficiëntie van het beleid wordt bovendien beperkt door de overlappende verantwoordelijkheden van de federale en regionale overheden", om niet te spreken van de actuele politieke crisis: "De publicatie van het IEA-rapport was eigenlijk gepland voor begin 2010. Maar op het moment dat de voorstelling voorzien was, viel de regering." Daarom werd besloten om met de presentatie te wachten totdat de nieuwe regering zijn intrede had gedaan, "maar dat duurt te lang". Ondertussen wordt er meer "ideologisch gediscusseerd" dan dat er beslissingen worden genomen, besluit commentator Guy Tegenbos.