Eergisteren is op 89-jarige leeftijd de Duitse kinderboekenschrijver Otfried Preussler overleden.

Zijn verhalen, zoals De kleine waterman, Het spookje en Meester van de zwarte molen, maken al zestig jaar deel uit van de verbeeldingswereld van Duitse kinderen. Met vertalingen in meer dan 55 talen zijn Preusslers boeken ook populair in het buitenland.

Die Patin – 'De Peetmoeder', dat is de titel die journalist en docent literatuur Gertrud Höhler heeft gegeven aan haar portret van Angela Merkel, dat na een grootschalige reclamecampagne sinds 23 augustus in de Duitse boekhandel ligt. Het literaire offensief dat de voormalige adviseur van bondskanselier Helmut Kohl orkestreerde, heeft een levendige discussie teweeg gebracht. Zo is Der Spiegel van mening dat Höhler ruim baan heeft gegeven aan haar persoonlijke haat tegen de Duitse bondskanselier:

Met deze afrekening, waarin ze scherpe kritiek uit op het ‘systeem M’, heeft ze de aandacht van tientallen journalisten getrokken. De 71-jarige journalist geldt als een van de prominentste en taaiste tegenstanders van de bondskanselier. (…)

Duitsland glijdt langzaam af naar een dictatuur, schrijft ze in haar boek. Angela Merkel zou heimelijk haar eigen autoritaire regime vestigen en werken aan de ‘ondergang van de democratie’. Gevormd door haar ervaringen met het socialisme in de DDR zou Merkel christen-democratische waarden overboord gooien, luidt een van Höhlers voornaamste stellingen.

Artiesten van een aantal wereldberoemde bands, waaronder Radiohead en Pink Floyd, beschuldigen de Europese Commissie ervan dat zij hun “beloftes niet nakomen over de royalty’s die artiesten mislopen”, meldt The Daily Telegraph. Dit volgt op een wetsvoorstel over de manier waarop royalty’s geïnd kunnen worden, en dat gisteren door de Commissie werd onthuld. De Britse krant schrijft:

De wetten zijn bedoeld om de bedrijven die royalty’s uit naam van de artiesten innen, te dwingen dezer sneller aan hen af te dragen. De Commissie beschuldigt de zogenaamde auteursrechtenorganisaties ervan ‘grote sommen geld’ in hun boekhouding achter te houden.

Maar het wetsvoorstel geeft de bedrijven twaalf maanden – na afloop van het financiële jaar waarin het nummer uitkwam – om de royalty’s uit te keren. Als de eigenaar van de royalty’s onbekend blijft, mag het geld na vijf jaar door de auteursrechtenmaatschappij gehouden worden.

In een brief aan de Commissie, schrijven sterren als Nick Mason van Pink Floyd, die woedend zijn over de betalingstermijnen voor royalty’s:

U hebt uw belofte gebroken en moedigt het management van de auteursrechtenorganisaties aan de vruchten van onze creativiteit te plukken. Daarmee maakt u een van de meest problematische vormen van verduistering, waar sommige auteursrechtenmaatschappijen in Europa zich van bedienen, wettig.

De ellende in de eurozone laat ook de rockwereld niet onberoerd. Volgens The Wall Street Journal  zet de Amerikaanse rockband Metallica, die hits scoorde met The Four Horsemen en Enter Sandman, vaart achter hun tourplannen "om te voorkomen dat ze worden meegezogen in de Europese schuldenproblematiek".

Met een tournee wordt het grootste deel van het inkomen van grote rockgroepen verdiend. Alleen al in 2010 verdiende Metallica daar 110,1 miljoen dollar (82,2 miljoen euro) mee. In plaats van heel Europa in 2013 aan te doen zoals ze eerst van plan waren, zullen ze in 2012 een ingekorte tour maken, die werd omgedoopt tot "European Summer Vacation", waarbij ze in Noorwegen, Duitsland, Denemarken, Engeland en Oostenrijk zullen optreden. The Wall Street Journal merkt op:

Nu de somberheid zich uitspreidt naar rijkere landen zoals Frankrijk, is Cliff Burnstein [Metallica's manager] bezorgd dat de euro inzakt, waardoor de concertpromotors in de 17 landen die de euro gebruiken om Metallica te betalen, in de problemen komen.

Burnsteins verklaring is pragmatisch:

In de komende jaren zal dollar sterker worden, en de euro zwakker, en daarom wil ik nu meer van deze [Europese] shows doen, dat is voordeliger voor ons.

The Wall Street Journal merkt verder op dat de Red Hot Chili Peppers, waarvan Burnstein tevens de manager is, zijn Europese tourplannen ook heeft aangepast. "Meer dan 75% van de inkomsten van de band is afkomstig van buitenlandse tournees", aldus Burnstein. 

Samen met Goethe maakt Franz Kafka deel uit van de Duitse literaire canon waar uitgebreid aandacht aan wordt besteed op iedere Duitstalige middelbare school. Maar Kafka is het slachtoffer geworden van wat Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) omschrijft als een “executie gefinancierd door de EU”. Hiermee gaat het dagblad verder in op het “onweerlegbare schandaal” dat het Oostenrijkse dagblad Kronenzeitung onlangs aan het licht bracht: een Oostenrijkse uitgeverij heeft zonder duidelijke reden circa 2.000 gratis exemplaren van Het slot opgestuurd naar Duitse en Oostenrijkse middelbare scholen.

Dit zou een gul gebaar zijn geweest als de boeken niet vol spellingfouten “van het ergste soort” stonden, schrijft FAZ. “Alleen al op de eerste pagina staan negen fouten”, merkt het Duitse dagblad op dat bekend staat om haar allergie voor spelfouten. Door de stortvloed aan klachten die de uitgever ontving, besloot hij aan twee miljoen exemplaren een nawoord toe te voegen. Hierin legt hij uit: “Wij hebben enkele [fouten] toegelaten. Dit om economische redenen, maar ook omdat literatuur geen spellingwedstrijd is”. Volgens de uitgever was het project, gesubsidieerd door de Europese Commissie “met een bedrag van zes cijfers”, een goede deal. Brussel heeft aangegeven eerst “diep te willen graven” alvorens met een officiële verklaring naar buiten te komen.

Het Eurovisie Songfestival zal volgend jaar plaatsvinden in Bakoe in Azerbeidzjan, want de 56e editie is gewonnen door het Azerbeidzjaanse duo Ell/Nikki. De finale vond afgelopen zaterdag plaats in Düsseldorf. Maar aan de overwinning zit een luchtje volgens de Roemeense zanger Ovidiu Cernăuţeanu, die aan de editie van vorig jaar meedeed. In de Roemeense krant Adevărul bevestigt hij dat het duo uitsluitend gewonnen heeft dankzij het lobbywerk van de Zweedse muziekindustrie, die vele artiesten uit Azerbeidzjan, onder wie Ell/Nikki onder haar hoede heeft. Zo kon volgens hem een ex-Sovjetland dat overigens rijk is aan olie het Eurovisiesongfestival winnen. Cernăuţeanu merkt bovendien op dat "Nigar Jamal (alias Nikki die als duo optrad met Eldar Gasimov, alias Ell) getrouwd is met een Russische oligarch die in Londen woont."

“Vaarwel, dichter van de cante hondo [flamenco, red.]”, kopt dagblad ABC de dag na het overlijden van Enrique Morente. De  flamencozanger overleed op 67-jarige leeftijd in Madrid aan de complicaties van een maagzweeroperatie. De dood van deze “revolutionaire rebel die een nieuw fundament voor de cante [flamenco, red.] heeft gelegd” heeft een schok teweeg gebracht in de Spaanse muziek- en culturele wereld. ABC schrijft dat de familie van de zanger om een autopsie heeft gevraagd om te kunnen onderzoeken of het ziekenhuis mogelijk nalatig is geweest. Morente, geboren in Granada, heeft de flamencomuziek verrijkt en vernieuwd door het te mengen met andere muziekstijlen. Met zijn verschijden, zo schrijft de krant, “is een sleutelfiguur uit de geschiedenis van de cante hondo overleden.”

"De wraak van een lastpak" kopt Libération nadat op 8 november de Franse prix Goncourt in de wacht werd gesleept door Michel Houellebecq voor zijn roman "La carte et le territoire" [Nederlandse vertaling verschijnt in mei 2011]. De schrijver, die volgens het dagblad "anders en verontrustend" is, wordt door de media ofwel fel bekritiseerd, of opgehemeld en werd al 10 jaar lang als kanshebber gezien voor de meest prestigieuze Franse literatuurprijs. "Zou hij het kalm aan gaan doen, nu hij de Goncourt gewonnen heeft?" vraagt Libération zich af. Als hij maar niet op de Nobelprijs rekent. Iemand die tijdens een interview zegt dat “de meest achterlijke religie toch wel de islam” is, hoeft niet langer op de sympathie van de Zweden te rekenen.

“Er zijn geen woorden voor. Saramago heeft ze allemaal meegenomen”, kopt Público de dag na de begrafenis van de Nobelprijswinnaar voor de Literatuur José Saramago, die op 18 juni jongstleden op 87-jarige leeftijd overleed. Het wegblijven van de Portugese president Aníbal Cavaco Silva bij de begrafenis leidde tot opschudding. De conservatieve Cavaco Silva verdedigde zijn afwezigheid door te zeggen dat hij niet “het voorrecht” heeft gehad de communistische schrijver persoonlijk te mogen leren kennen. 

De Zimbabweaanse schrijver Tendai Tagarira is op 15 juni aangekomen in Århus, meldt het Deense dagblad Jyllands-Posten. De 26-jarige Tagarira wordt in eigen land met de dood bedreigd sinds zijn autobiografische boek Trying to make sense of it uitkwam vorig jaar. Århus, de op één na grootste stad van Denemarken, is een zogenaamde “vrije stad”, dat wil zeggen dat ze deel uitmaakt van een internationaal netwerk van toevluchtssteden (International Cities of Refuge Network, ICORN), dat in 1994 is opgericht op initiatief van het Internationaal Schrijversparlement. De steden die deel uitmaken van dit netwerk (dertig steden over de hele wereld) bieden onderdak en financiële ondersteuning aan schrijvers die in eigen land bedreigd worden voor een periode van 1 à 2 jaar.

Aan de vooravond van de opening van de 30e Franse boekenbeurs, Le Salon du Livre [van 26 t/m 31 maart], stelt de Franse krant Libération haar kolommen beschikbaar aan  41 Franse romanschrijvers en dichters. Een ander Frans dagblad, Le Monde vraagt zich af of dit evenement nog hoop op leven mag koesteren: "te groot, te duur, niet origineel genoeg, en te veel aandacht voor schrijvers uit andere provincies dan Parijs" . De boekenbeurs bevindt zich "midden in een identiteitscrisis,’" meent het dagblad. Zo "is dit jaar gebroken met een in 1989 ingestelde traditie: voor een keer is er niet voor gekozen om een gastland uit te nodigen om zijn literatuur op de voorgrond te plaatsen". Het ging er dit jaar vooral om om bepaalde schrijvers in de bloemetjes te zetten, waaronder verschillende zwaargewichten als Yasmina Khadra, Imre Kersétz, Umberto Eco, Jean-Claude Carrière, Paul Auster en Salman Rushdie. "De boekhandels lopen leeg", maar de organisatoren van de beurs hopen 200.000 bezoekers aan te trekken, zo besluit Le Monde.

Een nauwelijks bekend toneelstukje uit de achttiende eeuw blijkt van Shakespeare te zijn, meldt The Daily Telegraph. Volgens deskundigen is het toneelstuk “Double Falsehood”, dat in 1727 door Lewis Theobald geschreven is, een aanpassing van “Cardenio” van Shakespeare dat in 1613 twee keer is opgevoerd en daarna verloren is gegaan omdat het nooit op schrift was gesteld. In die tijd werd niet geloofd dat het van Shakespeare was, ondanks beweringen van Theobald, maar nu heeft een literatuurwetenschapper “de authenticiteit” bevestigd op basis van “historisch bewijs en tekstanalyse”. De uitgever van Shakespeare en Theobald, Arden Shakespeare series, is ook van mening dat het om een Shakespeare gaat. De Royal Shakespeare Company is bezig een reconstructie te maken van het origineel, waarin typische Shakespeare-elementen volop aan bod komen: zwaardgevechten, travestie en een bloedig laatste akte.

Karl Marx, die ooit zei “Religie is de opium van het volk”, zou zich in zijn graf omdraaien als hij zou horen dat het Vaticaan zijn theorieën onderschrijft. L’Osservatore Romano, de officiële spreekbuis van de Paus heeft volgens The Times verklaard “dat Marx’ vroege kritieken op het kapitalisme de maatschappelijke vervreemding heeft geaccentueerd waarvan sprake was bij een groot deel van de mensheid dat, zelfs nu, uitgesloten is van economische en politieke besluitvormingsprocessen”. Marx, auteur van het Communistisch Manifest, die in 1883 overleed, wordt bijgeschreven op een lijst van historische figuren die vroeger door de Katholieke kerk vervloekt werden, zoals Galileo, Charles Darwin en onlangs Oscar Wilde. Het artikel in L’Osservatore Romano, waaraan de Paus zijn goedkeuring heeft verleend, schrijft dat het werk van Marx nog steeds actueel is omdat de mens op zoek is naar “een nieuwe harmonie” tussen zijn behoeften en zijn leefomgeving. In het artikel staat echter ook dat “niets de belangen van de filosoof Marx zo heeft geschaad als het Marxisme”.

De auteur José Saramago is weer in opspraak gebracht wegens zijn aanvallen op de Katholieke Kerk. Zijn laatste boek, Caïn, heeft een storm van kritiek over zich heen gehad. Een Portugees kamerlid heeft zelfs voorgesteld dat men de Nobelprijswinnaar zijn Portugese burgerschap afneemt. “De meest omstreden Portugese schrijver”, zoals het dagblad Diário de Notícias schrijft, lijkt verrast te zijn dat hij de wrevel van de katholieken over zich heeft uitgeroepen door te zeggen, zij die volgens hem  “de Bijbel niet lezen”. In een persconferentie zei Saramago dat de enige conclusie die hij uit deze discussie kan leiden, is dat “de kerk onschendbaar is”. Hij hoopt dat zijn boek, waarin hij schrijft dat “de God uit de Bijbel niet te vertrouwen is” en dat “de Bijbel een rozenkrans van ongerijmdheden is”, beschouwd zal worden “als een literair werk” en dat religieus protest niet vervalt in “beledigingen van de auteur”.

"Het verraad door Kundera is niet in scène gezet",aldus het Tsjechische dagblad Lidové Noviny. De schrijver van onder andere "De ondraaglijke lichtheid van het bestaan" wordt er sinds een jaar van verdacht in 1950 een tegenstander van het communistische regime te hebben aangegeven. De verdenkingen zijn gebaseerd op een document van de geheime Tsjechische politie. Het dagblad legt uit dat de arrestatie van de tegenstander Miroslav Dvořáček, die vervolgens negentien jaar in een Tsjechische cel heeft doorgebracht, is opgenomen in een brochure die in 1952 door de vice-premier is geschreven. Deze vice-premier, die medeverantwoordelijk was voor de onderdrukking in het land, stelde de zaak in een betoog voor als een voorbeeld van “heldhaftigheid van het volk in de strijd tegen staatsvijanden”. Het weekblad Respekt, dat zijn betoog afwees als een “ophemeling van verraad” heeft de zaak vorig jaar aan het licht gebracht. Hieruit komt naar voren dat het staatsdocument waaruit Kundera’s schuld blijkt, niet vervalst is, noch in de jaren ’50, noch tijdens de periode van “normalisering” in de jaren ’70 die tot doel had de beroemd geworden schrijver in diskrediet te brengen. Maar zoals Lidové Noviny schrijft, is deze historische ontdekking “geen waterdicht bewijs voor de schuld van Kundera”. Kundera, die sinds  de jaren ’70 in Frankrijk woont, heeft geen commentaar gegeven.

"Toen hij nog leefde was zijn kans om een katholieke held te worden ongeveer evengroot als Pontius Pilatus", nihil dus. Maar nu beschouwt het Vaticaan de schrijver Oscar Wilde ineens als een van de zijnen, schrijft de Britse krant Times op ironische toon. Deze krant schrijft dat L’Osservatore Romano, het officiële blad van de Heilige Stoel, een lang en lovend artikel wijdt aan de Engels-Ierse schrijver die bij zijn leven verguisd was wegens zijn homoseksualiteit. Wilde had zich in 1900 op zijn sterfbed bekeerd tot het katholicisme. De Times herinnert zijn lezers eraan dat ondanks de vijandige houding van Benedictus XVI ten aanzien van homoseksualiteit, "het eerherstel van Wilde al tweehonderd jaar geleden begonnen is toen de kernspreuken van de schrijver opgenomen werden in een bundel waarover het protocolhoofd van het Vaticaan de eindredactie had".

De Polen moeten kiezen tussen “Maria of Madonna. Het popicoon of het religieus icoon”. Het Duitse Handelsblatt doet verslag van het protest van een fervent katholieke Poolse burgerbeweging die een stokje probeert te steken voor het concert van de zangeres Madonna dat gepland staat in Warschau op 15 augustus, de dag waarop de Heilige Maagd Marie wordt geëerd. De tegenstanders van het concert “zijn van mening dat Madonna de tegenpool is van de moeder van God […] aangezien zij volgens hun op het podium voortdurend de draak steekt met religieuze symbolen en ronduit pervers is”, aldus deze krant. Maar het is allesbehalve zeker dat de tegenstanders een concertverbod zullen weten af te dwingen. Zelfs van de conservatieve president Lech Kazcynski hoeven ze niet op steun te rekenen, schrijft het Handelsblatt. Een heel andere Poolse persoonlijkheid heeft echter verklaard “vierkant achter de tegenstanders van het concert te staan”, namelijk “het icoon van de arbeiders: Lech Walesa”.

De Nederlandse pers geeft een eerbetoon aan de ‘Homo ludens’ (‘spelende mens’), zoals de poëet Simon Vinkenoog zichzelf noemde die op 12 juli op 80-jarige leeftijd is overleden. Hij was een vooruitstrevende dichter, een voorstander van softdrugs, beroemd maar weinig bekroond. In 2004 werd hij bij een internetverkiezing uitgeroepen tot Dichter des Vaderlands ad interim toen Gerrit Komrij afstand deed van de titel, maar zijn verkiezing werd niet erkend door de officiële organisatoren. Ook heeft de Bloemlezing der Nederlandse Poëzie er een poos over gedaan alvorens een noemenswaardige plaats aan de dichter toe te kennen. De Volkskrant eert de manier waarop Vinkenoog dichtkunst aan de man heeft weten te brengen: “Vinkenoog was een van de eerste dichters die gesproken poëzie voor een groter publiek brachten. In 1960 nam hij een langspeelplaat op […] Voordracht en performance waren sterk ontwikkeld bij Vinkenoog. Slepend, improviserend als een jazzmuzikant, en z’n tong in zoveel bochten buigend dat hij na afloop soms niet eens meer wist wat hij had gezegd. “Tongentaal” noemde hij het, wat een kunstzinnige manier van uiten is, zonder reflectie of schiftproces”.

Anne Frank zou op 12 juni 80 jaar geworden zijn. Op dezelfde dag is bekend gemaakt dat de dagboeken van Anne Frank weer worden ondergebracht in het Achterhuis. Een "absoluut kroonjuweel [...] na de bijbel ongeveer het beoemdste boek ter wereld", zo schrijft Trouw. De bezoekers kunnen voortaan de dagboeken aanschouwen op de plek waar Anne Frank ze geschreven heeft. Tot op heden werden ze bewaard door het NIOD, het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Marjan Schwegeman, directeur van het NIOD, onderstreept het belang van "authenticiteit" in het "debat rond de holocaustontkenning". De minister van Cultuur Ronald Plasterk zei concluderend: "Anne is coming home"; volgens Trouw "klonk dat mooi, troostrijk bijna, maar hoe vreselijk onwaar".

Door zijn zwoele en mannelijke stem “raakten vrouwen in alle leeftijdscategorieën in trance” sinds de jaren 60. De zanger Waldemar Matuška is op 30 mei op 76-jarige leeftijd overleden in Florida. Zijn overlijden staat op de voorpagina’s van alle Tsjechische kranten, zoals Mladá Fronta DNES die vier pagina’s besteedt aan het "enfant terrible" van de nationale popmuziek, en zijn “unieke positie in de geschiedenis van de popmuziek”.

Deze “bebaarde bohème in spijkerbroek” was zijn carrière begonnen in het Praagse theater Semafor, en kreeg bekendheid in de jaren 60 waarin er sprake was van een relatieve vrijheid. Tijdens de normaliseringsperiode na het Warschaupact ging hij door met zingen maar in 1986 vertrok hij naar de Verenigde Staten. Daarna werden zijn liedjes niet meer uitgezonden, maar desalniettemin  "kennen alle Tsjechen ze uit hun hoofd”, zo schrijft Mladá Fronta DNES.