Turkse toeristen zullen zeer binnenkort niet meer maandenlang en in eindeloze wachtrijen op een visum voor Roemenië hoeven te wachten. Overigens gaat dit ook gelden voor toeristen uit de Arabische Golfstaten en uit China.

Boekarest wil bovendien dat er een visum komt voor Turkse zakenmannen dat vijf jaar geldig is. România liberă citeert de Turkse minister van Buitenlandse Zaken en schrijft dat Turkije het enige land is dat weliswaar een douane-unie met de EU heeft getekend, maar dat de Turken desondanks verplicht zijn een inreisvisum aan te vragen voor de Unie.  Vanuit dit oogpunt “biedt Roemenië een oplossing voor het verstrekken van visa aan Turken”, maar dat is slechts een deeloplossing, omdat het land geen deel uitmaakt van de Schengenzone. Behoudens een Nederlands veto zou er in september van dit jaar een besluit kunnen vallen over de toetreding van Roemenië tot de Schengenzone.

de Turken zijn met meer, ze zijn jonger, ambitieuzer, hun economie groeit sneller en ze zijn sterker. [...] In zijn boek schetst Türkmen het portret van een Turkije in volle bloei, waarvan Europa nog wat kan leren. Hij stelt dat het aantal vrouwelijke managers in Turkije zes keer hoger is dan het Europese gemiddelde, dat de Turkse welvaart verder is toegenomen dan waar ook in Europa en dat de Turken het hier niet bij willen laten.

Hoewel Erdogan in het Duits verklaarde dat “wij samen optrekken”, en Merkel zich richtte tot de ongeveer 3 miljoen Turkse immigranten door te zeggen dat ze ook hun bondskanselier is, zijn de traditionele twistappels gebleven: de dubbele nationaliteit van de Turkse immigranten in Duitsland – door Erdogan geëist – en de verplichting om Duits te leren – een eis van Merkel -. “Assimilatie is een misdaad tegen de menselijkheid”, vergelijkbaar met antisemitisme, verkondigde de Turkse premier vervolgens tegenover een uiterlijk onbewogen Angela Merkel. Zij beperkte zich daarna tot een veelzeggend stilzwijgen over het onderwerp van de Turkse toetreding tot de Europese Unie.

Tweederde van de hoofdstukken waarover onderhandeld moet worden, zijn nog steeds niet aangesneden. Ondanks een bomaanslag op de dag zelf in Ankara waarbij drie doden vielen, zei Gül tegen Wulff dat het principe van “pacta sunt servanda” (afspraken moeten gerespecteerd worden) ook op Turkije van toepassing is. Mochten de onderhandelingen met de EU verzanden, dan zou Turkije, de "nieuwe tijger van de Bosporus" en zestiende economische wereldmacht, wel eens uit frustratie de EU de rug kunnen toekeren, aldus de krant.

Volgens de Italiaanse krant La Repubblica heeft Turkije “Europa al gedag gezegd” in Berlijn: “nog nooit leken Europa en Azië zo verwijderd van elkaar”. “Turkije, dat het zat is om voor de deur van Europa te staan wachten, heeft voor de eerste keer aangegeven, via zijn staatshoofd, de gematigde islamist Abdullah Gül, dat ze “zullen accepteren geen lid van de EU te worden als ook maar één EU-land ons niet wil hebben en Turkije als een last ziet”", zo valt te lezen in La Repubblica.

Maar "afgezien van de nationale trots, wrok over de tot nu toe mislukte pogingen om lid te worden van de Europese Unie, en behoefte om zijn nieuwverworven regionale status tentoon te spreiden, is de werkelijke inzet van het geschil voor Turkije veel materiëler van aard", aldus La Stampa. Het gaat volgens de krant vooral om het gigantische gasveld Leviathan, dat onlangs werd ontdekt in de wateren tussen Cyprus en Israël, en dat de twee landen willen gaan exploiteren, met als gevolg de onheilspellende interventie van de Turkse marine.


“Tien maanden is een lange tijd, en Erdogan zal genoeg mogelijkheden hebben om van gedachten te veranderen”, betoogt La Stampa. Maar “Europa kan het zich niet veroorloven Turkije te verliezen, niet op dit moment”: de toekomstige betrekkingen van de EU met de nieuwe regimes die zijn voortgekomen uit de Arabische Lente zijn sterk afhankelijk van de bemiddeling door Ankara en het Turkse model van een seculiere, islamitische staat, die vriendelijk is tegenover het Westen, zo schrijft de krant.

“Çok yasa, CDU!“('hartelijk dank CDU') grapt het linkse dagblad, dat van mening is dat “gastarbeiders ertoe hebben bijgedragen dat Duitsland minder Duits werd. Dit is volgens TAZ "een ware prestatie op beschavingsgebied ”, want “de immigratie uit Turkije is een succesverhaal”. Bijna overal verloopt het samenleven bijzonder goed en beter dan in de meeste buurlanden. “Het aantal eindexamenkandidaten van Turkse afkomst stijgt, de middenklasse groeit, er zitten volksvertegenwoordigers van Turkse afkomst in een groot aantal parlementen en een Turk wordt partijleider van de politieke partij De Groenen.” Met andere woorden, Turken hebben Duitsland "fundamenteel veranderd", luidt de conclusie van TAZ.

Handelsblatt is echter van mening dat de positie van Duitsland in de strijd om "de Libische olieschatten" wordt bedreigd. Volgens het Duitse economische dagblad is Turkije momenteel "de grote winnaar". Dat land heeft de rebellen 300 miljoen dollar aan steun toegezegd. Italië, "dat de oliewinningslocaties in Libië heeft aangelegd", staat er ook goed voor, maar Nicolas Sarkozy "zal er niet mee instemmen" dat de Italiaanse bedrijven voorrang krijgen. De Duitse ondernemingen zullen "het niet gemakkelijk krijgen", vervolgt Handelsblatt, want de Duitse regering heeft "de kansen van het Duitse bedrijfsleven vergooid".

De krant publiceert op zijn voorpagina een foto van de vergadering van 1 augustus, waar Erdogan in zijn eentje de YAŞ voorzit, en vergelijkt deze met de foto van 30 november vorig jaar, toen hij nog werd geflankeerd door de chef-staf, "zodat het lijkt alsof het leger, net als in democratische landen, voortaan onder de politieke macht valt", merkt Hürriyet op. Volgens een redacteur van de krant "biedt deze situatie Erdogan van nu af aan de vrije hand, zodat hij zich dus niet meer kan beroepen op de ´militaire factor´ als excuus voor zijn starre houding op het gebied van binnenlands beleid. De premier heeft nu dus alle ruimte om een nieuwe burgerlijke en democratische grondwet te laten aannemen", zoals hij tijdens zijn campagne voor de parlementsverkiezingen in juni 2011 had beloofd.

Een beperkt aantal leiders zoals premier Cameron hebben het Syrische regime gevraagd de gewelddadigheden te staken maar ze hebben daar geen werkelijk dreigement aan gekoppeld. En de oproep van de intelligentsia aan de EU "om de slachting in Syrië te stoppen" heeft tot nu toe niet hetzelfde effect gehad als de mobilisatie die er voor Libië op gang kwam.

Toch vormen de omstandigheden in Syrië meer aanleiding voor interventie dan destijds in Libië. Hier is de hoofdzaak niet een bevolking te beschermen tegen de dreiging van geweld, wat destijds het geval was voor de opstandige stad Benghazi en voor de VN al voldoende om groen licht te geven voor aanvallen op Libië, want in Syrië gaat het volk simpelweg al geruime tijd gebukt onder het geweld.

Dus waarom treedt de EU niet steviger op? Ontbreekt het aan beelden die emoties en woede moeten oproepen om daarmee een reactie op gang te brengen? Misschien. En het is niet toevallig dat het land dat het hardst – en meest geloofwaardig – roept om het geweld te stoppen en democratische hervormingen door te voeren, Turkije is. De duizenden Syriërs die de gevechten ontvluchten en hun verhalen vertellen, stromen immers aan de Turkse grens samen. Die verhalen zijn net zo zeldzaam als waardevol nu de regering in Damascus de pers en internationale waarnemers iedere toegang tot het land heeft ontzegd.

Maar we zijn ons er ook van bewust dat we eenvoudigweg niet de middelen hebben om druk uit te oefenen op Assad om de onderdrukking te stoppen. Er is zelfs geen sprake van dat hij de macht uit handen geeft: er bestaat geen diplomatieke consensus (Peking en Moskou zijn tegenstanders van interventie) dus kan er door de VN-veiligheidsraad geen enkele resolutie in die richting worden aangenomen. En dus is er geen zicht op een Libisch scenario. De weg van economische sancties – de EU is de grootste handelspartner en geldschieter van Syrië – is beperkt gebleken. Blijft de weg van de diplomatie over. Als de EU alleen niet voldoende gewicht in de schaal kan leggen, dan zouden de initiatieven van Ankara met meer overtuiging gesteund moeten worden. Turkije is tenslotte een onvermijdelijke bondgenoot in een regio waarin de EU moeite heeft zijn plaats te vinden.

Met bijna vijftig procent van de stemmen en 326 zetels (van de 550) heeft de conservatieve islamitische partij van premier Erdogan namelijk, na 2002 en 2007, zijn derde verkiezingszege op rij behaald. Het is zelfs de zesde overwinning op rij, als je ook de gemeenteraadsverkiezingen van 2004 en 2009 en het referendum van september 2010 meetelt. Met vijf miljoen stemmen meer, maar enkele zetels minder, kan de AKP nu op eigen houtje een regering gaan vormen. De partij zal echter wel met de andere partijen moeten samenwerken bij het opstellen van de nieuwe grondwet, die door Erdogan na deze verkiezingen in het vooruitzicht was gesteld. Zo beloofde premier Erdogan in zijn overwinningstoespraak dat hij "de oppositie, het maatschappelijk middenveld en de media zal raadplegen" om overeenstemming te bereiken over deze grondwetsherziening, waarbij een van de uitdagingen zal zijn om de nationale identiteit opnieuw te definiëren, rekening houdend met de eisen van de Koerden.

Daar komt bij, zoals commentator Oral Çalişlar benadrukt, dat het onafhankelijke blok rond de Partij voor Vrede en Democratie (de pro-Koerdische BDP) zich de tweede winnaar van deze verkiezingen mag noemen, door van 22 naar 36 afgevaardigden te stijgen. De belangrijkste oppositiepartij, de Republikeinse Volkspartij (CHP), heeft weliswaar vooruitgang geboekt (vijf procent meer stemmen en 135 zetels), maar kan nog altijd onvoldoende gewicht in de schaal leggen tegenover de AKP-partij.

Het Europees Parlement moet zich begin juni uitspreken over de toetreding van Roemenië en Bulgarije. De uiteindelijke beslissing van de Raad, waarvoor consensus nodig is, wordt pas dit najaar verwacht. Roemenië zal "de op een na grootste buitenste landsgrens" van de EU moeten beveiligen. De krant herinnert eraan dat het oorspronkelijke doel van de twee landen, toetreding per 1 maart 2011, al eens werd opgeschoven als gevolg van het veto van Duitsland en Frankrijk.

South Stream, een initiatief van het Russische Gazprom, wordt ondersteund door het Italiaanse energiebedrijf ENI. Beide bedrijven hebben zich in het voorjaar van 2010 ertoe verplicht om elk 10% van hun aandeel in het Franse EDF af te staan. Nabucco weet op zijn beurt steeds minder te overtuigen, zo schrijft het dagblad verder, bij gebrek aan voldoende gasvoorraden om de aanleg te rechtvaardigen. Gazprom zou inderdaad "systematisch de gasreserves van Centraal Azië hebben drooggelegd, door een veelvoud aan koopcontracten voor de lange termijn in die regio af te sluiten, waarmee de omvang van de voorraad met juist die hoeveelheden wordt teruggebracht die Nabucco zou kunnen transporteren." "Brussel heeft met de aankondiging van de aanleg van deze pijpleiding zonder eerst de benodigde gasreserves veilig te stellen dit project om zeep geholpen", zo luidt de toelichting van Pierre Noël in de krant, expert op het gebied van energievraagstukken aan de universiteit van Cambridge.

South Stream zou zich overigens ook nog wel wat zorgen mogen maken. Volgens de nieuwssite EUobserver zou Koen Minne, topman van het Belgische Enex, in november een contract gaan ondertekenen met Turkmenistan voor de levering van gecomprimeerd aardgas (CNG). Conform die overeenkomst zouden Enex en een consortium van Europese bedrijven jaarlijks 3 tot 4 miljard kubieke meter Turkmeens gas naar de EU gaan transporteren. Het gas zou per boot over de Kaspische zee naar Azerbeidzjan worden vervoerd om vervolgens via een Turks-Azerbeidzjaanse gaspijpleiding over het traject Bakoe-Tbilisi-Erzurum naar de EU te worden getransporteerd.

Ten eerste heeft hij zijn positie in de race voor de parlementsverkiezingen van volgend jaar, waar hij zich voor de derde keer achtereenvolgend beschikbaar zal stellen, weten te versterken. Ten tweede heeft hij het leger zijn bevoorrechte positie in tal van belangrijke instanties weten te ontnemen. En ten derde komt Erdogan zo tegemoet aan de Europese Unie, die als een van de voorwaarden van de toetreding van Turkije tot de Unie had geëist dat er een grotere democratisering van het openbare leven en belangrijke gerechtelijke instanties zou komen.

Vreemd genoeg, gaat de ‘Europeanisering’ van Turkije ten koste van de scheiding tussen kerk en staat: de partij die het proces in gang heeft gezet is een religieuze partij. Dit verklaart waarom de uitslag van het referendum met tevredenheid is ontvangen, maar ook waarom er een gevoel van bedachtzaamheid heerst in de Europese hoofdsteden. Maar wat betreft het toenaderingsproces van Turkije, is het nu de beurt aan de 27 lidstaten. Erdogan kan ze vertellen dat hij zijn nek heeft uitgestoken om aan hun eisen te voldoen. Het is nu aan de lidstaten om te tonen dat ze bereid zijn –politieke- risico’s te nemen om de toetredingsonderhandelingen tot een goed einde te kunnen brengen.

Gian Paolo Accardo

En we gaan waarschijnlijk in hetzelfde tempo door: na de top van de grote vier lidstaten over immigratie, bijeengeroepen door Frankrijk op 6 september – die door de Belgische voorzitter dreigt te worden geboycot, in de vrees dat die top alleen maar dient om het Parijse beleid inzake de Roma te rechtvaardigen – is het de beurt aan de ministers van Buitenlandse Zaken. Zij zullen onder meer samen komen om over Kosovo te spreken (Berlijn heeft Servië er onlangs op gewezen dat de deur van de EU opengaat als het land de aanspraak op Kosovo opgeeft) en de (niet geweldige) staat waarin de justitie in Bulgarije en Roemenië verkeert, die willen toetreden tot de Schengenzone. Daarna volgen, in willekeurige volgorde, het referendum over de presidentsverkiezingen in Moldavië (voorwaarde voor de voortgang van de toetredingsonderhandelingen), dat in Turkije over de hervorming van de Grondwet (idem) en de parlementsverkiezingen in Zweden.

Nog heel wat te doen dus voor de Belgische voorzitter, die tot nu toe toch op z'n zachtst gezegd discreet kan worden genoemd en wiens proeftermijn ten einde loopt.

Iulia Badea Guéritée