“Zwitserland sluit de poorten voor Oost-Europeanen”, schrijft de Tribune de Genève op de voorpagina. Volgens de krant lijkt deze maatregel echter “alleen maar een gebaar”, want “het was al eerder zo dat er controles nodig waren om het vrije verkeer binnen acceptabele grenzen te houden". Le Matin is van mening dat er maar “weinig praktische effecten” van de maatregel zullen uitgaan, terwijl Le Temps vindt dat het om een “puur cosmetische” maatregel gaat en dat:

De federale regering met het inschakelen van de vrijwaringsclausule uit het verdrag inzake vrij verkeer van personen met de EU een duidelijk politiek signaal heeft willen afgeven aan de publieke opinie, die steeds ongeruster wordt over de forse immigratie uit de EU in Zwitserland.

In Duitstalig Zwitserland vormen vooral de gevolgen van deze aankondiging voor de relatie met de EU reden tot zorg. De Tagesanzeiger voorziet een afname van de “goede wil ten aanzien van een Zwitserland dat steeds meer wordt ervaren als recalcitrant”. Het St-Galler Tagblatt is van oordeel dat de federale regering het zo belangrijk vond om “dit signaal aan het volk af te geven”, dat ze bereid is om “Brussel kwaad te maken”.

De Duitse Tagesspiegel ging op zoek naar het verhaal achter de foto en schrijft dat Die Weltwoche, een blad dat nauwe banden heeft met extreemrechts in Zwitserland, de foto in visuele zin heeft misbruikt. De krant heeft de foto namelijk uit zijn oorspronkelijke context gehaald: de bedoeling van de Italiaanse fotograaf Livio Mancini was in eerste instantie om de ellende van Romafamilies in Europa te laten zien. Het dagblad schrijft verder:

Mancini had Romakinderen gefotografeerd in de achterbuurten van de stad Gjakova (in Kosovo), waar hun families na de oorlog waren gestrand. Ze hebben hutten gebouwd op de vervuilde grond van een vuilstortplaats. Daar leven ze van de dingen die ze in de berg afval vinden en die ze nog kunnen gebruiken of verkopen. [...] Het geval van deze kinderen op een vuilstortplaats staat niet op zich. De 10 tot 12 miljoen Sinti en Roma vormen de grootste minderheid in Europa en leven vaak in barre omstandigheden. De meerderheid is straatarm en wordt nog altijd bedreigd door pogroms. [...] Mancini stelt deze situatie met zijn fotoreportage aan de kaak. Eén van die foto’s is voor het tegenovergestelde doel gebruikt, namelijk om van slachtoffers daders te maken.  

In een e-mail aan de Tagesspiegel hekelt Mancini “het verkeerde gebruik van mijn foto”. Die Weltwoche reageerde op de heftige kritiek met het verdedigen van zijn “feiten”. Het weekblad beweert onder andere dat “de misstand van kinderen die worden ingezet voor criminele doeleinden” een aspect is dat in de hele discussie achterwege blijft en heeft het nergens over zijn eigen gebrek aan “visuele ethiek”. Ondanks het geschil met Die Weltwoche zegt Livio Manici tevreden te zijn dat de ellende van de Roma opnieuw onder de aandacht van het grote publiek is gebracht.

Volgens Le Temps is een van de grote overwinnaars van deze verkiezingen de nieuwe partij van Conservatieve Democraten (BDP), die 9 zetels winst boekte (+9) in het parlement. Deze partij komt voort uit een afsplitsing van de SVP, maar is veel minder kwaadaardig. De andere winnaar, de Groene Liberale Partij, kwam op 12 zetels (+9). Deze partij is ontstaan door afsplitsing van de Groenen. Volgens het Zwitserse dagblad zorgen deze partijen “voor het ontstaan van een nieuw politiek centrum […] dat in aantal zetels weliswaar nog zwak is, maar voldoende kracht heeft om een nieuwe dynamiek te creëren. Hun gewicht zal de debatten die komende december worden gevoerd over de vervanging van de federale executieve raad [regering] een stuk lastiger maken.”

Een enorme uitdaging voor de logica van financiële markten die hun toevlucht zoeken [in de Zwitserse frank] om zich te beschermen tegen een eurozone die aan de rand van implosie staat en een dollar die gebukt gaat onder schuldenbergen en begrotingstekorten. (…)De Zwitserse centrale bank heeft terecht geoordeeld dat de eurozone en de Amerikaanse economie op middellange termijn geen enkele zekerheid meer bieden om ook maar een schijn van stabiliteit te hervinden. De snelle en forse stijging van de Zwitserse frank [sinds het begin van het jaar is de Zwitserse munt ten opzichte van de euro met elf procent gestegen en ten opzichte van de dollar zelfs met vijftien procent] is voor exportbedrijven ondraaglijk en moordend geworden

"Welkom bij de euroclub", kopt het Duitse Handelsblatt, dat zijn woorden illustreert met een fotomontage van een wapperende Europese vlag aan de voet van de Matterhorn, het symbool van Zwitserland. Voor dit economische dagblad markeert het besluit van de Zwitserse centrale bank "het einde van een tijdperk. Zwitserland was immers altijd zo gehecht aan zijn onafhankelijkheid en koppelt nu zijn munt aan de euro. Het bedrijfsleven dat het moet hebben van de export heeft te zeer te lijden gehad van de sterke frank". Een andere Duitse kant, Die Welt, constateert op zijn beurt dat er "geen eilanden meer zijn” in Europa:

Jarenlang heeft Zwitserland een uitzonderingspositie bekleed: een lage vermogensbelasting, een solide bankgeheim en een stabiele economie. [Maar] een te sterke nationale munt vormt een bedreiging voor het voortbestaan van exportbedrijven en voor het toerisme. In feite legt dit besluit twee dingen bloot: het zogenaamde eiland is in werkelijkheid nauw verbonden met de eurozone en Zwitserland zal noodgedwongen steeds meer Europees worden.

"De Zwitserse frank zet zich schrap", kopt de Poolse krant Gazeta Wyborcza en schrijft dat "de Zwitserse regering iedereen heeft verrast door een ondergrens te bepalen voor de wisselkoers van haar munt en door te beweren dat ze die met hand en tand gaat verdedigen". Voor het dagblad uit Warschau is:

Deze interventie een wanhoopsdaad van de Zwitserse centrale bank die al maandenlang pogingen had gedaan om de Zwitserse frank te devalueren. Een sterke munt betekent inderdaad dat ‘made in Switzerland’ duur is voor de export, dat Zwitserse bedrijven medewerkers moeten ontslaan en dat Zwitsers hun inkopen in buurlanden gaan doen, omdat het daar goedkoper is geworden. Welke wapens heeft de centrale bank in Zwitserland tot haar beschikking? In eerste instantie enorme financiële reserves en daarna kan het land de geldpersen aan het werk zetten. Dat doen de centrale banken in Europa en Amerika immers ook als ze meer liquiditeiten nodig hebben om staatsobligaties op te kopen van landen die bankroet dreigen te gaan.

“Voor de Zwitserse onderhandelaars is het reeds duidelijk dat de vraag niet meer is óf het land aan deze eis gaat toegeven, maar hoe”, schrijft de Zwitserse krant die ook constateert dat “de Verenigde Staten al heeft laten weten niets niet zien in een ‘globale oplossing’ zoals die is overeengekomen met Duitsland en Groot-Brittannië”.

Enkele weken na Duitsland heeft nu ook Groot-Brittannië een akkoord gesloten met Bern over Britse banktegoeden in Zwitserland. “Deze overeenkomst stelt Londen in staat over de geheime bankrekeningen van Britse staatsburgers in de Helvetische Conferatie belasting te heffen [...] zonder dat de anonimiteit van de rekeninghouders wordt opgeheven”, legt Les Echos uit. Zwitserland heeft op deze manier “de essentie van zijn bankgeheim weten te behouden” en bovendien “de Europese eenheid in de strijd tegen belastingontduiking weten te doorbreken”.

Volgens de laatste schattingen zal de bouw van de 'Nouvelles transversales ferrovières alpines' (NLFA) [Nieuwe Alpenspoorwegverbinding] ongeveer 18,7 miljard Zwitserse franc (14 miljard euro) kosten, waarvan 12, 2 miljard voor de Gotthard en de basistunnel van Monte Ceneri, die in het verlengde van de Gotthard ligt. "Dat is 3,9 miljard meer dan in het plan dat 12 jaar geleden aan het parlement en het volk werd gepresenteerd", meldt de krant.

Le Temps vraagt zich echter af of, zodra de tunnel af zal zijn, "Zwitserland geen nieuwe eis van de EU riskeert om ook een oost-west verbinding aan te leggen". Want "de toetreding tot de EU van de landen uit het voormalige Oostblok heeft de transportkaart gewijzigd. De vraag tussen noord en zuid blijft maar stijgen, en is tussen oost en west zelfs explosief te noemen". Maar op dit moment denken de Zwitserse autoriteiten dat "het Europese oost-west transport waarschijnlijk ten noorden en ten zuiden van de Alpengordel Oostenrijk-Zwitserland zal passeren", vooral over de routes Parijs-Straatsburg-München en Spanje-Lombardije-Balkan.

De Zwitserse Confederatie is niet het enige Europese land dat liever niet op één paard wedt. Zo speelt Noorwegen, dat sinds 1992 deel uitmaakt van de Europese Economische Ruimte (bestaande uit de zevenentwintig lidstaten plus Liechtenstein en IJsland) de kaart van de zo geliefde onafhankelijkheid, maar neemt wel bijna alle richtlijnen van de Unie over. Zweden heeft "nee" gezegd tegen de eenheidsmunt maar in sommige opstandige Zweedse steden wordt de euro evengoed gebruikt. Het Verenigd Koninkrijk sluit zich met verbluffend gemak bij de instellingen aan en trekt zich dan weer terug: ik hoor bij de Unie, maar ik wil uw eenheidsmunt niet, wat niet wil zeggen dat ik niets in de pap te brokkelen heb. Kortom voor verschillende landen geldt: “ik houd van je, maar van trouwen is geen sprake".

Het lidmaatschap van de Unie is geen verplichte kost en dat mag het ook niet worden. Voor degene die lid zijn en voor de buren schijnt het lidmaatschap niet dezelfde betekenis te hebben: je hebt er die zweren bij de Unie, je hebt er die er maar half in geloven, die wel de lusten maar niet de lasten willen, enz. De lijst met variaties is lang.

Zou het niet beter zijn om – in plaats van te doen zoals Noorwegen, dat, volgens de woorden van uitgeefster Eva-Lie Nielssen, “een illegale meelifter van de EU is, maar wel in business class” – dit in overweging te nemen en vormen te overwegen van beperkt lidmaatschap voor sommige aspecten van de Unie zoals de eenheidsmunt? Dat is dan zoiets als reizen in dezelfde trein, maar niet in dezelfde wagon of in dezelfde klas. Zo zouden de landen zelf hun keuze kunnen maken uit het Europese menu.  Iulia Badea Guéritée

Libé, een linksgeoriënteerd dagblad, beschuldigt de regering ervan een zeer harde lijn te voeren met het oog op electoraal gewin bij de presidentsverkiezing van 2012. En dat terwijl “het aantal gevallen van overdosis en infecties is afgenomen in de zes landen die al over gebruikersruimtes beschikken”, schrijft Libération: Zwitserland, Nederland, Duitsland, Spanje, Luxemburg en Noorwegen. Met name in Zwitserland “is het aantal sterfgevallen door overdosis afgenomen van 400 in 1991 naar 152 in 2007, en het aantal HIV-besmettingen is met 60% gedaald”.

Als de plannen van de Volkspartij het licht zou zien, zou de bevolking van Zwitserland, dat nu 7 miljoen inwoners telt,  in één klap met 17 miljoen zielen groeien en Stuttgart zou de grootste stad van het land worden. "We zouden de integratie moeten bevorderen van deze regio’s aangezien ze onder het juk zitten van de regerende Europese politieke klasse die totaal geen omkijken naar ze heeft. De inwoners van deze regio’s benijden onze autonome Staat en verlangen naar een democratie met een menselijk gezicht", aldus woordvoerders van de Zwitserse Volkspartij.

De Zwitserse autoriteiten hebben geen commentaar geleverd op het voorstel, maar in ieder geval heeft de Duitse ambassade in Bern er wel om moeten lachen. Het ambassadepersoneel schijnt zich al af te hebben gevraagd wanneer de Zwitsers “hun toegang tot de zee zullen beginnen op te eisen”. Het lachen verging hun echter toen ze de uitslag hoorden van een opiniepeiling van het Zwitserse weekblad Weltwoche. Hieruit bleek dat 63% van de 1.800 ondervraagden uit de grensgebieden (Duitse, Italiaanse en Oostenrijkse) positief staat tegenover een toetreding tot Zwitserland. Erg verrassend is dit niet: de salarissen liggen een stuk hoger in Zwitserland dan in bijvoorbeeld Duitsland. Bovendien is er veel uitwisseling tussen beide landen. Zo zijn op veel Zwitserse universiteiten Duitse docenten in de meerderheid.

Het regime van Zwitserland heeft zijn grenzen gesloten voor onderdanen uit het Schengengebied, als vergeldingsmaatregel voor de beslissing van Zwitserland om de Libische leider Mouammar Kadhafi en zijn entourage als personae non gratae te verklaren op Zwitsers grondgebied. Dit is de meest recente ontwikkeling in een crisis die is begonnen in 2008 met de arrestatie van een van de zonen van de onberekenbare kolonel in Genève wegens de slechte behandeling van zijn bedienden. Sinds hij geen paria meer is, verdringen de Europeanen zich om Kadhafi te bezoeken of te ontvangen, en willigen al zijn eisen in. In plaats van nu de gelegenheid te baat te nemen om de machtsverhouding met hem om te draaien, laten ze Zwitserland het liever alleen opknappen.

Dat is des te meer te betreuren omdat Europa zichzelf ziet als vaandeldrager van universele waarden als de rechten van de mens, gelijkheid en de rechtsstaat, en blijkbaar toch niet in staat is om haar stem te verheffen wanneer deze waarden worden bedreigd. De geheime dienst van de Hebreeuwse staat wordt ervan beschuldigd inbreuk te hebben gemaakt op de identiteit van elf inwoners van de EU bij de uitschakeling van een vertegenwoordiger van de Palestijnse Hamas in Dubai. De betrokken landen – het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Frankrijk en Duitsland – hebben om uitleg gevraagd bij de Israëlische autoriteiten, die het voorlopig niet nodig vonden om een verklaring af te geven. Dit is des te pijnlijk omdat Israël een waardevolle bondgenoot is van Europa – en zelfs, volgens sommigen, een mogelijk EU-lid. Dit in tegenstelling tot Libië.

Heeft Catherine Ashton, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken, wel even gebeld met Tripoli of Tel Aviv om ten minste uiting te geven aan de ”verontwaardiging” van de Unie over deze affaire ? Nee: ze is vast nog bezig met het zoeken van Haïti op haar wereldbol. Gian Paolo Accardo