Voorstanders van de boycot laten zich niet uit over de vraag of de vroegere leidster van de Oranjerevolutie van 2004, die in oktober 2011 werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar wegens machtsmisbruik, schuldig is of niet. Ze willen op deze wijze vooral protesteren tegen de slechte behandeling die ze in de gevangenis zou ondergaan en tegen de onderdrukking waaronder de oppositie gebukt gaat.

Het geval van Julia Timosjenko is symbolisch voor de autoritaire koers van het regime van Viktor Janoekovitsj en voor de verslechtering van de relaties met de EU: sinds zijn verkiezingsoverwinning in 2010 is de leider van de Partij van de regio’s voortdurend bezig geweest de invloed van zijn trouwe volgelingen – Russischtalige burgers in het oostelijk deel van het land – op de staat te verstevigen en de oppositie te beteugelen. En om met twee monden te spreken met zijn beide buren, Rusland en de EU, om wie hij niet heen kan.

In cultureel opzicht staat hij dichter bij Rusland, dat Oekraïne het liefst onder zijn eigen vleugels wenst te houden om er een soort Wit-Rusland in het zuiden van te maken, onder Russische voorwaarden. Met de EU hoeft alleen nog maar een associatieverdrag te worden ondertekend en een verdrag over de douane-unie – een soort ‘light toetreding’ tot de EU – staat op de rails. Ook in dit geval gaat het om aansluiting van Oekraïne bij zijn historische en culturele omgeving, op grond van de aantrekkingskracht die de soft power van de EU geacht wordt uit te oefenen op haar buurlanden. Het westen van Oekraïne behoorde samen met het huidige Polen, Litouwen en Wit-Rusland van de 16e tot 18e eeuw immers tot de Pools-Litouwse Gemenebest.

Tegenstanders van de boycot vrezen echter dat Janoekovitsj zijn land in de armen van Moskou drijft. Die verleiding is er zeker, maar zou indruisen tegen de economische belangen van Oekraïne en bovendien de onafhankelijkheid ondermijnen die het land zo moedig heeft bevochten. Toch zien de meeste Oekraïense burgers hun toekomst vroeg of laat in de EU, die op haar beurt moreel verplicht is om aan deze verwachtingen te voldoen.

Daarom is dit het juiste moment dat politici – en niet de voetbalteams – het EK boycotten. En het zou nog meer effect sorteren als de boycot gepaard zou gaan met maatregelen om druk uit te oefenen. In economisch opzicht kan dat door het toepassen van wetten tegen het witwassen van Oekraïens kapitaal dat in de EU is gedeponeerd. Op douanegebied door visa te weigeren voor leden van het regime die verantwoordelijk zijn voor misbruik en studenten, onderzoekers, zakenlieden en toeristen sneller aan een visum te helpen. Maar bijvoorbeeld ook door een poging te doen om de redenen voor deze maatregelen uit te leggen aan de gewone burgers in Oekraïne. Tot slot zouden de EU en de OVSE het land voor de parlementsverkiezingen van oktober dit jaar moeten overspoelen met waarnemers om te garanderen dat deze verkiezingen zo correct mogelijk verlopen.

De verkiezing komt op een cruciaal moment, schrijft George Damian, commentator van de Moldavische krant, want, zo zegt hij:

het is geen geheim dat Rusland in Chişinău een regering wenst die zich niet verzet tegen de aanwezigheid van Russische troepen in Transnistrië. [...] En dat verklaart alles wat er in Moldavië gebeurt.

Hij concludeert echter dat het alternatief is om:

de huidige coalitie [Alliantie voor Europese Integratie – AEI, red.] te behouden en ons tegelijkertijd op de Europese Unie te richten [...], want ondanks alle problemen kan Moldavië in de nabije toekomst toetreden tot de EU [...]. De Unie verandert, beginselen worden opnieuw ter discussie gesteld, er wordt naar oplossingen gezocht, maar ze zal niet verdwijnen, en Moldavië krijgt de kans om zich bij die gemeenschap van staten aan te sluiten.

 

Laten we elkaar niets wijs maken: dat Europa nu zijn buitenlandvertegenwoordiger, de even welbespraakte als weinig invloedrijke Catherine Ashton, naar voren schuift om in Teheran opnieuw te gaan overleggen, dat de Amerikaanse president Obama sinds een paar maanden hardere geluiden laat horen in de omgang met de Iraanse uitdaging, ligt enkel en alleen aan het spierballenvertoon van de Israëli, die beweren dat ze nauwelijks nog in toom gehouden kunnen worden. (…) Als ze zich net zo slap gedragen zouden hebben als de meeste andere landen, zou Iran zonder enig probleem binnenkort al kunnen opklimmen tot kernmogendheid. (...) In geval van nood moet het Westen op eigen houtje de kernwapens uit handen van de leiding in Iran slaan.

Vanaf dat moment was hij niet langer gewoon een gekozen leider, maar begon hij aan de volgende fase: die van president voor het leven. Na zorgvuldig de regels te hebben omzeild door een mandaat van premier op zich te nemen (Russische leiders mogen niet meer dan twee opeenvolgende ambtsperioden president zijn), kan Poetin nu eindeloos doorgaan. Breznjev hield het 18 jaar vol, Stalin 31. Wie zou er, ondanks de geruchten over een revolutie aan de poorten van het Kremlin, willen wedden dat Vladimir [Poetin] Leonid [Breznjev] evenaart? “Poetin heeft met het oog op het spookbeeld van een Oranje Revolutie twee opties: hij kan de demonstranten met vage beloften over liberale hervormingen kalmeren of hij kan dezelfde lugubere tactieken gebruiken als de KGB, die ook bij eerdere gelegenheden al hun dienst hebben bewezen: zwarte lijsten van de voornaamste opposanten, arrestaties en zijn vijanden er voortdurend van beschuldigen dat ze verraders zijn in dienst van het Westen en infiltranten die worden betaald door Washington. Poetin lijkt geneigd te kiezen voor de tweede, meedogenlozere optie.

De Westdeutsche Zeitung schrijft dat als de nieuwe Kremlinbewoner een revolutie wil voorkomen, hij zal moeten leren om compromissen te sluiten en zelf de ommezwaai te maken van een autoritaire heerser naar een pragmatische leider. Oud-president Michael Gorbatsjov van de Sovjet-Unie stelde het dilemma van Poetin op geheel juiste wijze aan de kaak:

Als hij zichzelf niet overwint en de dingen niet verandert, eindigt het op straat. De internationale gemeenschap heeft er geen belang bij dat de Arabische Lente wordt gevolgd door een Russische 'zomer'. Vooral Duitsland is afhankelijk van Rusland als stabiele partner op het gebied van grondstoffen en handel. Tot vandaag hoefde niemand zich hier ongerust te maken over leveringen van olie en gas. Maar laten we niet met oogkleppen blijven lopen: het verval van de Russische tsaar is begonnen.

Op dezelfde golflengte zit filosoof en historicus Marcin Krol, die in Wprost schrijft:

Europa – met zijn middelmatige politieke leiders, maar ook met zijn leiders uit het verleden, die tegenwoordig politieke zwaargewichten lijken – heeft altijd gewild dat er vrede en rust zouden heersen in Rusland. Daarom is Poetin een perfecte oplossing voor Europa. Daar is Poetin zich zeer wel van bewust en hij is ook niet bang voor oppositie in eigen land. Natuurlijk zou Europa liever een democratische ontwikkeling zien in Rusland, mits dit op vreedzame wijze gebeurt, zonder bloedvergieten of hevige beroering in de internationale betrekkingen. Met andere woorden, Europa zou blij zijn als de macht in Rusland zou worden overgenomen door werkelijk democratische krachten, maar zal geen vinger uitsteken om dat te bewerkstelligen.

Dezelfde mening heeft Arrigo Levi, de vroegere correspondent van de Italiaanse Corriere della Sera in Moskou, die zich afvraagt “wat Europa aan moet” met Rusland.

Twintig jaar na de val van de Sovjet-Unie weten we nog altijd niet of de Russen “geleerd hebben om op juiste wijze gebruik te maken van de vrijheid”, zoals Michael Gorbatsjov, de laatste Sovjetleider, zei: “De hoop dat Rusland van de ene op de andere dag een democratie met een meerpartijenstelsel wordt is misschien iets te optimistisch. […] Het lijkt er namelijk op dat de wil om te hervormen die zich zo krachtig heeft gemanifesteerd in Moskou niet wordt gedeeld door de rest van dit immense land. […] Maar de zaken zijn zoals ze zijn, het is in het belang van Europa om een stabiele relatie van vreedzame co-existentie en economische en politieke samenwerking te handhaven, onder welke omstandigheden dan ook.”

“De omstandigheden waarin Poetin deze terugkeer naar het Kremlin heeft moeten afdwingen […] hebben ongetwijfeld een bittere smaak nagelaten”, schrijft de Franse krant Le Monde tot slot:

In Moskou zelf heeft hij geen meerderheid gekregen. Het lijkt misschien niet zo, maar Vladimir Poetin is niet langer enig heer en meester in eigen land. Hij heeft moeten vechten als nooit te voren voor deze overwinning. Rusland is veranderd. De ongekende protestbeweging die de hoofdstad en een aantal andere grote steden in het land heeft opgeschud sinds de parlementsverkiezingen van 4 december die door fraude bezoedeld waren, illustreert de opkomst van een nieuwe burgerklasse, waarmee de heerser van het Kremlin rekening zal moeten houden. Deze nieuwe stedelijke en goed geïnformeerde middenklasse is, paradoxaal genoeg, ontstaan en heeft kunnen floreren onder Poetin. […] Als hij Rusland wil moderniseren […], de economie wil diversifiëren en er een land van wil maken dat ertoe doet op het wereldtoneel, […] zal hij met deze opstandige middenklasse moeten werken [en] laten zien dat nu Rusland is veranderd hij zelf ook in staat is te evolueren.

De Koude Oorlog is verbannen naar de geschiedenisboekjes en de Sovjet-Unie, die 21 jaar geleden ophield te bestaan, is nog slechts onderwerp van interessante museumtentoonstellingen... De communistische landen hebben niets meer van doen met hun voormalige vijand, en je kunt stellen dat Rusland in 2012 voor niemand meer een bedreiging vormt. Dat verklaart wellicht de wat geringschattende houding van West-Europa, dat vindt dat zijn Oost-Europese medeburgers aan paranoïa en aan achtervolgingswaan lijden als het om Rusland gaat. 

Aan de vooravond van Russische presidentsverkiezingen, die zonder twijfel Vladimir Poetin weer een plaats in het Kremlin zullen geven, zei Taavi Roivas, voorzitter van de commissie voor Europese zaken in het Estlandse parlement dat "de Estlanders de euro in 2011 met zoveel enthousiasme hebben omarmd, omdat ze daarmee weer wat meer onder de Russische invloed uit konden komen". 

Of men wil of niet, Rusland is een partner waar Europa niet omheen kan en die het niet moet onderschatten. Het land is de belangrijkste gasleverancier van de EU en zijn invloed zal nog verder toenemen als de gasleidingen South Stream en Nord Stream in gebruik zijn genomen. Veel geld dat in de Europese zakenwereld is geïnvesteerd (voetbal, casino's, media enz.), is afkomstig van vermogende Russen. En Rusland is een van de geldschieters van de EU...

Een situatie die door de waarschijnlijke terugkeer van Poetin aan de macht alleen maar versterkt zal worden: Vladimir Vladimirovitch beschikt straks over de middelen om een aantal plannen te realiseren die hij de afgelopen jaren al heeft aangekondigd, zoals de oprichting vóór 2015 van een Euraziatische unie, de liberalisering van visa voor Russische staatsburgers en de herbewapening van Rusland...

Alle reden om te geloven dat er de komende jaren niets zonder Moskou zal gebeuren. Niet in de EU en ook niet in de buurlanden. De kwestie Syrië, waar een scherpe resolutie van de VN werd geblokkeerd door een veto van Rusland en China, is in dit verband veelzeggend.

Dat is de verdeel- en-heerstactiek van het Kremlin, waaraan de Europeanen zich net zo goed schuldig maken als ze hun nationale benlangen op energiegebied laten prevaleren boven gemeenschappelijke Europese belangen of als ze niet met één geluid reageren op de reële of veronderstelde militaire dreiging die van Moskou uitgaat. 

"Rusland vormt een onvervreemdbaar en organisch onderdeel van Europa en de Europese beschaving. Onze burgers beschouwen zichzelf als Europeanen (...). Daarom stelt Rusland de oprichting voor van een gemeenschappelijke economische en humanitaire ruimte, die zich uitstrekt van de Atlantische tot de Grote Oceaan – een gemeenschap onder de naam Unie van Europa", kondigde Poetin eind februari aan in een artikel dat door Ria Novosti in het Engels werd gepubliceerd . 

Tegenover zulke ambities kan Europa zijn wantrouwen en dedain maar beter laten varen en Rusland niet langer als een bedreiging zien maar als een partner waarmee op voet van gelijkheid kan worden gepraat. 

Eerdere pogingen om deze wet door het Estische parlement te sluizen zijn in 2006 en in 2010 mislukt, maar dit keer “lijkt een meerderheid verzekerd”, aldus TAZ. Terwijl de Russische ambassade in Tallinn dit wetsontwerp al heeft afgedaan als “godslastering”, leveren de Duitse Groenen kritiek op het feit dat “de gruweldaden die door Hitlers handlangers in de Sovjet-Unie zijn begaan, op deze manier met terugwerkende kracht worden gerechtvaardigd”.

Polen uit de provincies Pommeren en Ermland-Mazurië hebben op hun beurt niet langer een Russisch visum nodig om bijvoorbeeld benzine in Kaliningrad te kopen. Die is daar veel goedkoper dan in Polen, merkt Gazeta Wyborcza verheugd op. 

Dit is allemaal te danken aan een overeenkomst over kleinschalig grensoverschrijdend verkeer, die op 14 december in Moskou door de ministers van Buitenlandse Zaken van Rusland en Polen zal worden ondertekend. "Russische diplomaten kunnen met recht stellen dat dit het eerste tastbare succes van Moskou is in de betrekkingen met de EU. Het is al jaren geleden dat Rusland een akkoord met de EU heeft gesloten (…) onze besprekingen hadden tot dusver vooral een ritueel karakter", vertelt een Poolse diplomaat in het dagblad.

Ondertussen sprak de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, de hoop uit dat de overeenkomst "het begin inluidt van een volledig visumvrij verkeer tussen Rusland en de EU". 

Deze verkiezing markeert het begin van een nieuwe machtsfase voor Vladimir Poetin. Na een aantal jaren van betrekkelijke onzekerheid of de toekomst van Rusland zich zou richten naar de modernistische Dmitri Medvedev of de keizerlijke Poetin, zal de voormalige premier in maart volgend jaar zeer waarschijnlijk president worden. En dat zal natuurlijk consequenties hebben voor de EU.

Door Sint-Petersburg te stichten, dat westerser was dan het Moskou van de tsaren, wilde Peter de Grote Rusland aan Europa vastklinken. Drie eeuwen later lijkt Sint-Petersburger Poetin voor een tegenovergestelde beweging te kiezen. Het plan voor een Euraziatische Unie dat hij op 4 oktober presenteerde, klinkt voor velen als een wens om weer een soort van USSR te scheppen. Hij doet dit 20 jaar na de instorting van de Sovjet-Unie, die door hem wordt gekwalificeerd als "een van de grootste geopolitieke rampen van de twintigste eeuw". In feite gaat het nu om een uitbreiding van de douane-unie tussen Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan met andere voormalige Sovjetrepublieken zoals Tajikistan of Kirgizistan. En zelfs Oekraïne, als dat land voor Moskou zou kiezen in plaats van voor de EU.

Deze Euraziatische Unie gaat verder dan eenvoudige nostalgie. Het illustreert de wens van Poetin om Rusland als continentale macht neer te zetten, halverwege een Europa, dat hij niet langer als een capabele partner ziet, en Azië, dat hem afzetgebieden voor gas en olie biedt. Vanuit deze unie kan hij een alternatief wereldwijd politiek beleid ontwikkelen. Voor het Kremlin zijn China, Iran, India en Afghanistan voortaan belangrijker dan de landen van de EU. Laatstgenoemden zijn immers al sinds jaar en dag verdeeld over de houding die ze ten opzichte van Rusland moeten aannemen, en nu zijn ze ook nog verzwakt door de crisis.

Rusland zal zijn westflank echter niet helemaal in de steek laten. Het land is steeds nadrukkelijker aanwezig in Oekraïne, terwijl Europa dat tevergeefs probeert binnen zijn invloedssfeer te houden. Wit-Rusland staat onder economisch toezicht van Rusland, zodat het dictatoriale bewind van Aleksandr Loekasjenko er kan overleven – een mislukking voor de Europese waarden. En Rusland is bezig met het plaatsen van raketten in Kaliningrad, de Russische enclave tussen Polen en Litouwen. Kortom, ook als Rusland zich steeds meer op Azië richt, blijft het land een probleem voor Europa.

Maar zo hoeft het niet te gaan. De Europeanen kunnen de Russen niet eeuwig blijven behandelen als buren die je niet kunt vertrouwen. Vladimir Poetin, die lijkt te weten wat hij wil, zal zeker nog lang aan de macht zijn. Dit langetermijnvoordeel zou de Europese Unie moeten benutten om te weten te komen wat zij op haar beurt wil. Ze zou een stevig maar open beleid naar Moskou toe moeten voeren. Doet ze dat niet, dan wordt de Unie nog verder van de kaart geveegd. 

Het dagblad meent dat de Nord Stream-pijpleiding, die is aangelegd door de Russische gasgigant Gazprom en een aantal grote Europese concerns (E.ON, BASF, GDF Suez, Gasunie), een buitengewoon politiek project is. Immers, "het tracé van de pijpleiding vormt op zichzelf al een daad van wantrouwen aan het adres van Polen en de drie Baltische staten: dat de gasleiding onder de Oostzee loopt, is een bewuste kleinering van deze vier EU-lidstaten".

Gazprom maakt tevens deel uit van het Europees-Russische consortium South Stream, dat Oekraïne links laat liggen. Het bedrijf "slaagt er [dan ook, red.] niet in zich te ontdoen van het imago dat het heeft opgebouwd als gewapende arm van Rusland", aldus Le Monde.

Toch, zo stelt Newsweek Polska, heeft de Russische premier Vladimir Poetin "het bij het verkeerde eind als hij denkt dat hij de Europese politiek kan dicteren via de pijpleiding die onder de Oostzee loopt. Het is juist het Westen dat dankzij Nord Stream invloed zal krijgen op het beleid van het Kremlin. Waarom? Omdat zowel de Duitse als de Russische ondernemingen slechts één doel voor ogen hebben: "de Europese gasmarkt beheersen". Gazprom heeft, zo schrijft het weekblad, ambitieuze en verstrekkende plannen. Het wil de Franse en Britse markt veroveren en via de geplande South Stream-pijpleiding gas aan Oostenrijk en de Balkanlanden leveren. Daardoor zal Rusland echter steeds meer "afhankelijk worden van de samenwerking met het Europese bedrijfsleven" en bereid zijn, al is dat met tegenzin, om zich naar de regelgeving van de EU te voegen.

Volgens Expansión zouden de leningen door landen als China, Rusland en misschien Noorwegen, evenals het IMF door middel van een “Special Purpose Vehicle” kunnen leiden tot een versteviging van het EFSF, dat mogelijk een fonds van twee biljoen euro wordt. Deze oplossing zal geen goedkeuring van het Duitse parlement vereisen, hetgeen “een opluchting” is voor Angela Merkel, merkt Expansión op. Maar “bepaalde analisten bekijken deze leningen uit landen als China of Rusland met argusogen” omdat deze landen er mogelijk een politiek slaatje uit willen slaan, aldus het dagblad.

“De Europese afhankelijkheid van Gazprom neemt toe,” schrijft Gazeta Wyborcza op bezorgde toon. Het dagblad waarschuwt dat Gazprom aan het eind van dit jaar zal beginnen met het pompen van gas door de Nord Stream-pijpleiding naar Duitsland, en spoedig zijn 'gasmonopolie' in Midden-Europa zal bezegelen met de aanleg van de South Stream-pijpleiding. “Vanwaar al die verbazing?” vraagt Die Presse zich af. “Op dit moment is ieder alternatief te duur. Het klimaatbeleid dwingt tot de sluiting van kolencentrales, en de ramp in Fukushima heeft de opleving van kernenergie afgeremd.”

De invasie betekende bovendien een “Waterloo van de communistische ideologie op zijn ‘Russisch’”, aldus Euroskop. Hiermee werd tevens ”de hoop op een ‘zonnige communistische toekomst’, zoals die werd geformuleerd door intellectuelen zowel in Oost- als West-Europa, de bodem ingeslagen. Uiteindelijk heeft de invasie de economische en militaire achterstand van het Sovjetimperium blootgelegd.”

Dankzij de recente publicatie van het boek 1968. Visie van de Russen, van de Tsjechische historicus Josef Pazderka, kunnen de Tsjechen nu voor het eerst kennis maken met de visie van de Russen op de Praagse Lente en het abrupte einde daarvan. “Tegenwoordig hebben we geen behoefte meer om Rusland te demoniseren”, schrijft Euroskop, “Toch kunnen we misschien beter enige argwaan blijven koesteren ten aanzien van een land dat niet altijd in staat is gebleken om na te denken over de bezetting van 1968. Zelfs onder de Russische intelligentsia blijft men namelijk het cliché voeden dat Tsjechoslowakije op deze wijze beschermd is gebleven tegen een tweede Duitse aanval.”

Het dagblad Mladá Fronta DNES schrijft op zijn beurt dat een deel van de Russische bevolking, vooral intellectuelen en Russische dissidenten, de veelbewogen gebeurtenissen in Tsjechoslowakije destijds volgde in de hoop dat de Praagse Lente zou overslaan naar de Sovjet-Unie. “Voor hen vertegenwoordigde de militaire interventie een ideologische breuk met het communistische systeem”, onderstreept het Tsjechische dagblad.  

Want “enkele maanden later trad Gorbatsjov af”, schrijft de Zwitserse krant in het hoofdartikel die overeenkomsten tussen de Arabische Lente en het einde van het communisme ziet. “Elke keer zien we in vastgeroeste politieke systemen een verlangen naar vrijheid ontstaan. [...] Het einde van de Sovjettijdperk en de Arabische revoluties gaven beide het gevoel dat de geschiedenis, na een lange ijstijd, wakker werd geschud.”

Het Zwitserse dagblad eindigt met de conclusie dat er een groot verschil is tussen het beeld dat ‘wij’ van de de laatste Sovjetleider hebben en dat wat de Russen van hem hebben: zij zien Gorbatsjov niet, in tegenstelling tot de Europeanen, als de held die vrijheid kwam brengen. "Wij zien daarentegen in het Moslimbroederschap, dat Caïro heeft weten te mobiliseren, ook geen echte bevrijders. Een les die wij uit de geschiedenis kunnen trekken?”

“Ik maak me geen zorgen voor de brandstofmarkt, want Bulgarije heeft 420 importeurs. Alle grote ondernemingen zijn voor de wet gelijk en zij hebben zich hieraan te houden”, benadrukt minister Siméon Diankov van Financiën. De sanctie tegen Loukoil vindt plaats in een context van gespannen verhoudingen op het gebied van energie tussen Rusland en Bulgarije. Toch konden beide landen het wel eens worden over andere kwesties zoals de financiering van de bouw van de kerncentrale in het Bulgaarse Belene door Rusland en over de voortgang van het project voor de aanleg van de gaspijplijn Burgas-Alexandroupolis.

Op zijn voorpagina vraagt Nezavissimaïa Gazeta zich ook af of Russen en Europeanen "op de goede weg zijn naar een verdrag voor visumvrij reizen", een ander onderwerp wat hoog staat op het Russiche verlangenlijstje. 

Deze pretentie is legitiem omdat de opkomende landen bij internationale instellingen ondervertegenwoordigd zijn: bij het IMF bijvoorbeeld, beschikken de BRICS-landen over slechts 11,06 procent van de stemmen terwijl ze bijna 20 procent van het wereldwijde bbp vertegenwoordigen. Europa beschikt zelf over 35,6 procent van de stemmen, en vertegenwoordigt 30 procent van het wereldwijde bbp (de Verenigde Staten hebben 16,8 procent van de stemmen voor bijna 30 procent van het wereldwijde bbp). Hoewel de verhouding stemrecht/economisch gewicht dus voor de BRICS-landen zeer onrechtvaardig is en een hervorming daarom wenselijk, blijft het een feit dat Europa de invloedrijkste speler bij het IMF is.

Er is dus geen enkele reden waarom Europa zou moeten afzien van een strijd om het behoud van deze o zo strategische post, vooral op het moment waarop een aantal landen om hulp hebben gevraagd of daarover in onderhandeling zijn. Maar ook daarvoor zal, Europa, alweer, met één stem moeten spreken en de kandidaat (of kandidate) moeten voorstellen die zijn belangen het best behartigt. Als Europa bovendien wil voorkomen dat het IMF opnieuw de funeste bewaker van de neoliberale leer wordt, dan is het van het grootste belang dat deze kandidaat over voldoende fijngevoeligheid en creativiteit beschikt zodat de pillen die hij moet toedienen minder bitter lijken dan ze zijn.

In het rapport wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende georganiseerde groepen die veel meer samenwerken dan voorheen. “Organisaties in Nederland en België coördineren de distributie van drugs in Europa, organisaties in de Baltische staten verhandelen illegale goederen uit Rusland. Het zuidwesten (Spanje en Portugal) is een draaiend platform voor de handel in cocaïne en cannabis en het smokkelen van mensen terwijl het zuidoosten (Bulgarije, Roemenië, Griekenland) door de groeiende handel via de Zwarte Zee een snelle ontwikkeling [van georganiseerde misdaad] doormaakt. Italië blijft het centrum van criminiele activiteiten gerelateerd aan het bedrijfsleven, de handel in namaakproducten en mensensmokkel."

Ondertussen hopen de Poolse spoorwegen (PKP) aan het Russische project te kunnen deelnemen, hoewel functionarissen van het staatsbedrijf erkennen dat daarover nog geen "besprekingen" zijn gevoerd. Gazeta Wyborcza denkt na over de vraag of de nieuwe spoorverbinding "economisch gezien verstandig" is. Volgens schattingen is het spoor namelijk "concurrerend tot afstanden van maximaal 750 kilometer" (op langere trajecten blijft het vliegtuig goedkoper). De afstand tussen Moskou en Berlijn is meer dan 1600 kilometer. Er moeten dan ook andere redenen zijn voor de nieuwe spoorverbindingen met het Westen. "De Russen willen laten zien dat ze geld hebben en dat ze niet bang zijn om in infrastructuur te investeren", stelt Adrian Furgalski, directeur van het Poolse Railway Business Forum.

Om de interventie in Libië te rechtvaardigen is aangevoerd dat het uit humanitair oogpunt noodzakelijk is de burgerbevolking te beschermen tegen de slachtpartij waar kolonel Khadaffi op aanstuurt. De geloofwaardigheid van dit argument wordt echter ondermijnd door de onverschillige houding van Europa jegens Arabische landen waar de volksopstanden met geweld worden onderdrukt, zoals in Jemen en Bahrein, waar de afgezant van de EU zelfs zover ging dat hij het te billijken vond dat de politie met scherp schoot op de demonstranten, want “in dit soort situaties gebeuren nu eenmaal ongelukken”.

De reden van dit meten met twee maten ligt voor de hand: door het samenvallen van de crisis in Libië met de explosies in de kerncentrales van Fukushima – waarop Duitsland heeft gereageerd zonder overleg met de Europese partners, die daardoor ernstig in verlegenheid werden gebracht – is de olieprijs sterk gestegen. De overblijvende olieleverancier Saoedi-Arabië vormt momenteel de enige buffer tegen een oliecrisis. Dus dient de stabiliteit van het repressieve regime in Riyad en zijn vazalstaten veiliggesteld te worden, zelfs als dat gezichtsverlies oplevert.

Rusland maakt handig gebruik van deze dubbele crisis, aldus de Financial Times. Dat land heeft het rendement op olie sterk zien stijgen en heeft voorgesteld de export van gas naar Japan en Europa te verhogen om het sluiten van de kerncentrales op te vangen. Terwijl de Europese gasleiding Nabucco tegen allerlei problemen oploopt, wint Russische concurrent South Stream steeds meer terrein. In de onophoudelijke krachtmeting om Oost-Europa betekent winst voor Moskou, verlies voor Brussel.

De EU heeft astronomische bedragen uitgegeven aan een Europese dienst voor extern optreden [de diplomatieke dienst van de EU, red.] en aan de financiering van partnerschappen in Oost- en Zuid-Europa, maar haar afhankelijkheid op energiegebied staat een wilskrachtig, coherent buitenlands beleid in de weg. Om uit de impasse te geraken is een brede visie nodig. Helaas zijn in Brussel de lobbyisten van de olie-industrie de enigen die daarover beschikken en voor hen moet alles vooral blijven zoals het is.