Merkel, die te maken heeft met ongekende weerstand jegens haar Europese bezuinigingspolitiek, bereidt een tegenaanval voor tegen de ‘groeistrategie’ van haar grootste tegenstander, de Franse president François Hollande. Het Duitse weekblad geeft een samenvatting van haar ‘groeiproject’ dat momenteel in Berlijn circuleert. Dit project bestaat uit zes punten en is geïnspireerd op de hervormingen van de DDR na de Duitse hereniging en het Duitse programma 'Agenda 2010' dat een meer flexibele arbeidsmarkt ten doel heeft. Merkel denkt op deze wijze via structurele hervormingen de euro te kunnen redden.

Merkel wil in heel Europa programma’s die de oprichting van kleine en middelgrote bedrijven stimuleren, zoals de programma’s die de Duitse ontwikkelingsbank (KfW) aanbiedt. (…) Merkel wil ook dat de lidstaten met een hoge werkloosheid hun arbeidsmarkt hervormen naar het Duitse model. Dit betekent een soepelere ontslagbescherming en meer tijdelijke arbeidscontracten, in Duitsland ook wel ‘mini-jobs’ genoemd, die een lagere belasting- en premiedruk hebben. En net als in Duitsland moet het duaal onderwijs in deze landen ontwikkeld worden. (…) Ook moeten verschillende fondsen opgericht worden om bedrijven te privatiseren zoals dit in Oost-Duitsland is gebeurd [in de zuidelijke lidstaten genieten veel bedrijven van overheidsbescherming, red.]. (…) Verder raden Merkels adviseurs ook aan om speciale economische zones te ontwikkelen, zoals die ook hebben bijgedragen aan de economische opgang van China. Tenslotte moeten de zuidelijke lidstaten investeren in duurzame energie, fiscale belemmeringen verminderen en de arbeidsmobiliteit bevorderen.

Dit boekje is “walgelijk en er worden verkeerde argumenten naar voren gebracht” schrijft Frankfurter Rundschau beschuldigend. Je zou verwachten dat Sarrazin, die eerder werkzaam was bij het IMF, het Duitse ministerie van Financiën en de Duitse centrale bank, weet waarover hij praat en een verhelderend betoog kan schrijven. Volgens het Duitse dagblad, "slaagt hij daar echter niet in".

Sarrazin bouwt een tegenstelling op tussen een efficiënt werkend Noord-Europa en een slonzig Zuid-Europa – harde werkers tegenover nietsnutten, blanken tegenover kleurlingen. Hij noemt de lidstaten waarvan hij het gedrag niet bijster degelijk vindt de ‘Club Med’. Waar deelt hij Frankrijk bij in? Juist, bij de Club Med! […] Het moge duidelijk zijn dat we hier te maken hebben met een tegenstander van de euro die denkt te weten waarom Duitsland tot nu toe zo pro-Europees heeft gehandeld. Het aanhoudende enthousiasme van de Duitsers voor Europa kan volgens Sarrazin niet worden verklaard ‘zonder de morele last van de naziperiode’. Het boek liegt. […] Laten we hopen dat het in de boekhandel snel in de vergeethoek belandt!

Als de linksradicalen de verkiezingen van 17 juni winnen en hun belofte houden om het reddingsplan van 130 miljard euro en de daarmee gepaard gaande bezuinigingen te verwerpen, zou Griekenland in de eurozone kunnen blijven zonder financiële hulp mits het land een parallelle munt invoert. De 'geuro' zou bestaan uit promessen, een soort door de regering uitgegeven, verhandelbare schuldbrieven. De nieuwe valuta zou ten opzichte van de euro sterk gedevalueerd zijn, maar stelt de regering in staat tijd te winnen om hervormingen door te voeren en te stemmen over bezuinigingen op de begroting. [...] Om dit scenario te laten werken, is het van essentieel belang dat de andere landen uit de eurozone en het IMF hun hulp blijven verstrekken. [...] De Griekse banken, die kampen met liquiditeitsproblemen, zullen door middel van de oprichting van een Europese ‘bad bank’ [een bank die alle slechte kredieten en andere ongezonde delen van een bank overneemt, red.] daarnaast ook gered moeten worden.

Dit "ongekende besluit” komt een maand na de tweede hervorming van de bankensector en precies op een moment dat Spanje midden in een financiële storm zit, vanwege de twijfels of Griekenland wel in de eurozone kan blijven. 

De regering heeft eindelijk moeten inzien dat (…) noch Europa noch de internationale markten vertrouwen hebben in de Spaanse banken en in de maatregelen die zijn ingesteld om hen te steunen.

De audit van de ECB, die binnen twee maanden zal worden afgerond, heeft al een eerste gevolg, onderstreept de krant: er spreekt een “diep wantrouwen uit tegenover de rol van de Spaanse nationale bank”, die in feite de leiding over de hervorming van de bankensector kwijtraakt. Cinco Días merkt evenwel op dat: 

[bij het streven om] de instellingen en investeerders ervan te overtuigen dat Spanje zich serieus heeft ingespannen om zijn bankensysteem te saneren en de kredietwaardigheid ervan te waarborgen, zou de medewerking van de ECB wel eens een kostbare steun kunnen zijn in plaats van een beperking.

De rente op Spaanse en Italiaanse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar schoot omhoog naar het hoogste niveau dit jaar, terwijl de rente op tienjarige Duitse staatsobligaties een diepterecord bereikte. Daardoor is het verschil in rentekosten tussen Duitsland enerzijds en Spanje en Italië anderzijds naar het hoogste peil van dit jaar opgelopen. Ook de Europese aandelenmarkten kregen te maken met de grootste koersdaling op één dag van de afgelopen drie weken.

Deze problemen werden nog verergerd doordat kredietbeoordelaar Moody's de kredietstatus van 26 Italiaanse financiële instellingen met één tot vier punten heeft verlaagd en doordat de verzekeringskosten tegen een Spaans staatsbankroet op een recordhoogte uitkwamen.

De financiële brandmuur – het Europees Stabiliteitsmechanisme – is een noodhulpsysteem van 500 miljard euro, dat door de Europese leiders is ingesteld. Sommige analisten vragen zich af of dit wel genoeg is om de grotere economieën die risico lopen te beschermen, zoals Spanje en Italië. Luke Spajic, een fondsbeheerder bij Pimco, zei tegen de Financial Times:

Het ziet er nu echt alarmerend uit. De markt probeert nu feitelijk een prijskaartje te hangen aan de mogelijkheid van een wanordelijk vertrek van Griekenland.

De FT voegde daaraan toe dat de Europese beleidsmakers nu onder steeds toenemende druk staan

om te voorkomen dat landen die belangrijker zijn voor het systeem door de zorgen over Griekenland worden meegesleurd.

Der Spiegel geeft in het artikel uiting aan de Duitse bezorgdheid over vraag of de Griekse politieke partijen erin zullen slagen om een regering te vormen na de verkiezingen van 6 mei. Het weekblad legt uit dat "de situatie in Griekenland politici in Berlijn doet denken aan de Weimarrepubliek” en brengt het schrikbeeld van het regime dat na de Eerste Wereldoorlog in Duitsland aan de macht kwam, ter sprake. Dat regime werd ondermijnd door instabiliteit en vormde zo de wieg voor het nazisme:

Daar waar het vredesverdrag van Versailles destijds door de Duitsers als vermeende ‘schande’ werd opgevat, lijkt dit voor de Grieken het streven naar financieel herstel te zijn dat door Brussel wordt geëist. Net als in de jaren twintig van de vorige eeuw in Duitsland zijn het in Griekenland nu de extremistische partijen die er hun voordeel mee doen.

Ook al is het wenselijk dat Griekenland uit de euro stapt, schrijft Der Spiegel,

dan nog kan niemand de Grieken dwingen om de eurozone te verlaten. Het is wel duidelijk dat die stap in hun eigen belang zou zijn. […] Het vertrek van Griekenland uit de eurozone is de enige kans voor het land op herstel. De Grieken zouden dan hun eigen munt krijgen, die ze zouden kunnen laten devalueren. Zo zou de import duurder en de export goedkoper worden. […] Aangezien solidariteit tussen Europese landen niet is gekoppeld aan het meedoen met de euro, zouden de andere lidstaten Griekenland moeten blijven steunen met enorme bedragen.

Het weekblad draagt nog een ander argument aan: als Griekenland uit de euro stapt, "zou dat een krachtig signaal zijn naar andere landen in de problemen: Europa laat zich niet chanteren”.

Mario Draghi suggereerde dat een fiscale unie binnen tien jaar tot stand zou kunnen komen en zei dat deze unie de overdracht van soevereiniteit van de lidstaten aan een centrale autoriteit ten gevolge zou brengen. Dat zou volgens Draghi de politieke strekking van het ‘groeipact’ zijn.

Volgens Le Figaro moet het door Draghi aanbevolen 'groeipact' worden beschouwd als behorend bij het begrotingsverdrag dat door 25 van de 27 lidstaten werd goedgekeurd om hun financiën weer op orde te brengen. Deze groei kan worden bereikt door “structurele hervormingen waarmee ‘de bedrijvigheid van ondernemers wordt bevorderd", meldt het Franse dagblad. De krant schrijft ook dat “de baas van de ECB zijn leer op dit terrein in drie woorden weet samen te vatten: ‘flexibiliteit, mobiliteit, rechtvaardigheid’”.

Voor La Stampa is het duidelijk dat "de gemeenschappelijke munt probeert van kleur te veranderen". In het commentaar schrijft de Italiaanse krant:

Als de toezeggingen van de afgelopen dagen werkelijkheid zouden worden, dan ontstaat er een belangrijke inversie in de basisfuncties tussen de EU en de lidstaten: de verantwoordelijkheid voor de uitgaven zou dan bij de EU berusten en de controle over de begrotingen bij de lidstaten. In dat geval zou de EU grote infrastructuurprojecten kunnen financieren [via de Europese Investeringsbank, red.], waarmee de werkgelegenheid weer op gang kan worden gebracht, tegen een aanzienlijk lagere rente dan Rome of Madrid zouden moeten betalen, om nog maar te zwijgen van Athene en Lissabon.

Een Duitse minister van Financiën is niet de meest vanzelfsprekende kandidaat voor het voorzitterschap van de Eurogroep. De getalsverhouding binnen het machtsevenwicht in Europa is niet in zijn voordeel. Onder normale omstandigheden is het gewoonweg uitgesloten dat een vertegenwoordiger van een land dat al de sterkste lidstaat is en dat bovendien overal in Europa zijn nationale bezuinigingsbeleid wil doordrammen, daarbovenop nog eens de eurozone wil aanvoeren.

Bij gebrek aan concurrenten en vanwege het feit dat de Italiaan Mario Monti en de Fin Jyrki Katainen al van de lijst zijn geschrapt omdat hun landgenoten op sleutelposities zitten (Mario Draghi bij de ECB en Olli Rehn is verantwoordelijk voor het monetaire beleid bij de Europese Commissie), zou Schäuble in elk geval een staatsman van geschikt formaat zijn, aldus het commentaar van deze Zuid-Duitse krant. De huidige voorzitter, de Luxemburger Jean-Claude Juncker, heeft in januari al laten weten dat hij zijn ambtstermijn, die in juni 2012 afloopt, niet wenst te verlengen. Minister Schäuble zelf heeft bevestigd dat de opvolger van Juncker afkomstig zou moeten zijn uit een lidstaat met een AAA-status van ratingbureaus. Hiermee wordt de keuze beperkt tot Duitsland, Finland en Nederland. Voorlopig zal hij ook nog maar moeten afwachten of zijn kandidatuur wordt gesteund door Frankrijk. Dat land zal zich pas na de presidents- en parlementsverkiezingen in juni in de discussie mengen.

De Europese partners doen er vooral alles aan om de geloofwaardigheid te waarborgen van het bezuinigingsbeleid waarmee de eindeloze eurocrisis bezworen moet worden. Europa laat duidelijk weten dat er niets belangrijker is dan bezuinigingen [...] en reageert op de uitdaging van Rajoy. [...] Spanje vormt de nieuwe angstgrens in Europa: te groot om om te vallen, te groot om gered te worden en te groot voor de markten om een lynchpartij vanwege de overschrijding van het begrotingstekort in 2012 te kunnen negeren. [...] De straf past bij de overtreding: terwijl iedereen een reprimande verwachtte [waarbij de doelstelling van 5,8% zou worden toegestaan], heeft de Commissie laten blijken geen concessies te zullen doen.

El Mundo ziet in het besluit van de Eurogroep "de wraak van Olli Rehn", de commissaris voor Economische en Monetaire zaken die "het vizier op Spanje heeft gericht".

Voor de bureaucraten in Brussel is het vooral verschrikkelijk dat [Rajoy] zijn aankondiging deed op de dag van de ondertekening van het Europese begrotingspact. [Rehn] wilde met dat begrotingspact zijn autoriteit opnieuw bevestigen. Dat is dan ook het argument dat hij de lidstaten voorhield om ze ervan te overtuigen bijna een salomonsoordeel te vellen en te reageren op de door Rajoy aangekondigde afwijking. Dit heeft geleid tot fantastisch lapwerk, made in Brussels. [...] We staan te kijken van de snelheid waarmee de Eurogroep deze 0,5% extra aan Spanje wist op te leggen, terwijl de begroting voor 2012 nog steeds niet klaar is.

Met andere woorden, meer dan 80% van het reddingspakket gaat naar schuldeisers, dat wil zeggen banken buiten Griekenland, en de ECB. De miljarden belastinggeld zullen niet Griekenland redden, maar de banken.  

Die Gazette is bovendien van mening dat het een "illusie" is om de staatschuld te willen verlagen van 160 naar 120% van het bbp.

In het rapport, dat De Volkskrant “gekleurd” noemt, schrijft de krant dat Lombard Street Research de twijfel over de onafhankelijkheid van de studie niet weten weg te nemen. Ook “slaagt het bureau er onvoldoende in de voordelen van de gulden te verduidelijken”. Bovendien hebben de onderzoekers een verkeerde rekensom gemaakt [de Nederlandse bijdrage aan het noodfonds EFSF is geen 10%, maar 5,9%] en zijn ze “karig over de kosten van uittreding uit de euro”, zoals de nadelige effecten voor export en economische groei.

De Volkskrant schrijft tot slot dat de discussie over de toekomst van de euro wel degelijk nut heeft, maar dat het rapport van Lombard hier nauwelijks toe kan bijdragen:

Deze omissies maken een serieus debat over de terugkeer van de gulden weinig zinvol. Gezien de onrust over de euro kan het voor politici nooit kwaad om na te denken over allerlei scenario’s. Ook de gevolgen van herinvoering van de gulden mogen bekeken worden.

“Het standpunt van premier Petr Necas, dat erop neerkomt dat het begrotingspact ons geen enkel voordeel oplevert, is een terugkeer naar een trieste opstelling tegenover de Unie: die van nemen en niets geven”, betreurt Tomáš Sedláèek. Hij merkt op dat “Tsjechoslowakije en de twee staten die daar uit zijn voortgekomen na 1989 maar één belangrijke prioriteit hebben gekend: het vertrek uit de 'zone' – of wat daarvan over was – na het uiteenvallen van de USSR. We zijn juist lid geworden van de OESO, de NAVO en de Europese Unie, om duidelijk aan te geven tot welk kamp we behoorden.”

Niet iedereen is deze mening toegedaan. Een andere econoom in Hospodárské noviny meent dat het Tsjechische “nee” tegen de Europese begrotingsregels geen enkel risico voor het land met zich meebrengt. Volgens de econoom Pavel Kohout “lost het verdrag geen van de problemen op die te maken hebben met de eurocrisis.” Het kan daarentegen wél “helpen bij het verwezenlijken van de harmonisering van de Europese begrotingen.” Zo'n harmonisering zou Frankrijk en Duitsland  wel ten goede komen, maar zou zeer schadelijk zijn voor de Tsjechische concurrentiekracht. “Braaf meelopen met de groep betekent het boeten voor de fouten van anderen, bijvoorbeeld die van Franse of Duitse bankiers. Alleen de landen die stampei maken zullen iets bereiken”.

De minister van Buitenlandse Zaken, Karel Schwarzenberg, die het begrotingspact verdedigt, heeft gewaarschuwd dat de Tsjechië “hard op weg is naar de periferie van de Europese Unie”. Maar hij denkt ook dat het land nog van mening zou kunnen veranderen en in een later stadium zijn handtekening onder het pact zou kunnen zetten.

Süddeutsche Zeitung is van mening dat Mario Draghi door zich om de redding van de euro te bekommeren in plaats van simpelweg de inflatie in de gaten te houden in feite een politicus wordt die een hoog risico neemt. Volgens het Duitse dagblad helpt zijn beleid weliswaar de euro door te zorgen voor een rentedaling en een stabilisering van de banken in de Zuid-Europese landen, maar er ligt een groot risico op de loer die dit reddingsplan in gevaar kan brengen. In navolging van de besluiten die Alan Greenspan, oud-president van de Amerikaanse centrale bank (Fed), nam, wordt er met dit beleid

een enorme hoeveelheid goedkoop geld op de markt gebracht. Dat geld wordt besteed aan vele [financiële] producten, waarvan de prijzen eerst als door een wonder fors stijgen, om vervolgens plotseling te kelderen. De gevolgen: miljoenen mensen over de hele wereld raken hun baan kwijt en banken moeten worden gered met vele miljarden euro’s belastinggeld. De goedkope miljarden van Draghi veroorzaken zo een nieuwe financiële zeepbel.

De enige oplossing om zo’n nieuwe inzinking te voorkomen is dat de ECB dit geld terughaalt voordat het de markt bereikt en de economie kan lam leggen. Maar dat is beslist geen gemakkelijke weg...

Het vonnis wordt door de pers vrijwel unaniem toegejuicht als een overwinning van de democratie, of zoals de krant uit München schrijft:

De bondskanselier en haar minister van Financiën hebben geprobeerd het parlement kleiner te maken. Voor de uitgave van miljarden euro's zou de goedkeuring van slechts negen stromannen voldoende zijn. De hoogste rechtbank kon en mocht dat niet accepteren.

"Grieken redden Europese banken", kopt Die Tageszeitung een tikkeltje provocerend. Volgens het Duitse dagblad hebben de Grieken geen baat bij de Europese steun. Zij "zullen het in de toekomst moeten stellen met nog lagere inkomens, een beperkte ontslagbescherming, een ontoereikende ziektekostenverzekering en een massale uitverkoop van hun staat" En ondanks alles is het mogelijk dat in 2020 de Griekse schuld nog altijd op het huidige niveau staat. 

Journalist Eric Bonse betoogt dat deze steun een "meedogenloos dictaat" is en dat vooral het bankwezen ervan profiteert. Dankzij de rente op de leningen van de Griekse staat wordt voorkomen dat banken instorten:

Schäuble en consorten hebben de schuldeisers gered in plaats van de Grieken. Het zijn de banken, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen in Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië die er garen bij spinnen. In geval van een [Grieks] faillissement waren ze alles kwijtgeraakt. (...) De particuliere schuldeisers, die zich volgens Schäuble eveneens garant hadden moeten stellen, zijn in werkelijkheid massaal bevoordeeld. Dit pakt goed uit voor de schuldeisers, maar heel slecht voor Europa.

De Europese Commissie kan haar deskundigen nu ongevraagd naar landen sturen die financiële steun nodig hebben, om technische bijstand te verlenen. Het is te vergelijken met de 'taskforce' die de Griekse regering ondersteunt en toezicht houdt op de uitvoering van de door de EU opgelegde hervormingen.

FT voegt daaraan toe dat op basis van de nieuwe regels 

(…) de Commissie meer mogelijkheden krijgt om aanbevelingen over nationaal beleid inzake belastingen en uitgaven te doen. Op dit moment is het niet gebruikelijk dat zij deze maatregel treft voor landen die de bestaande regels voor het overheidstekort naleven.

Wanneer er EU-teams arriveren in landen "die met ernstige problemen te kampen hebben, (…) kan dat voor nationale regeringen vernederend zijn", aldus het dagblad. 

Zelfs onder het meest optimistische scenario zouden de bezuinigingsmaatregelen die aan Griekenland zijn opgelegd, kunnen leiden tot een recessie die zo diep is dat Griekenland niet uit zijn schuldendal zal kunnen klimmen in de periode van de nieuwe, drie jaar durende steunoperatie van 170 miljard euro [136 miljard euro bovenop de 34 miljard euro die nog over was van de eerste steunoperatie voor Griekenland van 110 miljard euro].

Het rapport waarschuwt tevens dat twee van de beginselen van de nieuwe steunoperatie het hele plan onderuit kunnen halen:

Het afdwingen van bezuinigingen in Griekenland zou ertoe kunnen leiden dat het schuldenniveau stijgt doordat de economie ernstig wordt verzwakt. Bovendien brengt de schuldsanering van 200 miljard euro het risico met zich mee dat Griekenland nooit meer naar de financiële markten kan terugkeren doordat toekomstige particuliere beleggers zijn afgeschrikt.

Het rapport duidt er ook op dat de Griekse schulden waarschijnlijk veel minder zullen afnemen dan werd gehoopt, namelijk:

[...] naar slechts 160 procent van het bruto binnenlands product in 2020, wat veel hoger is dan het door het IMF beoogde doel van 120 procent. Op grond van een dergelijk scenario zou Griekenland ongeveer 245 miljard euro aan steun nodig hebben, veel meer dan de 170 miljard euro waar de ministers van de eurozonelanden vanuit zijn gegaan tijdens hun nachtelijke onderhandelingen in Brussel afgelopen maandag.

Monti's opdracht heeft gevolgen voor iedereen  - van de banken op Wall Street tot de arbeiders in China. De problemen in Italië zijn immers de problemen van de hele wereld geworden, en Monti moet Italië uit het slop halen om een nieuwe wereldwijde financiële crisis te voorkomen. [...] Al wordt heel Europa al ruim twee jaar geteisterd door de schuldencrisis, Italië [met een staatsschuld die 120% boven het bnp uitstijgt, red.] vormt de grootste bedreiging voor het overleven van een eenheidsmunt die zwaar onder druk staat: paradoxaal genoeg is het land te groot om failliet te gaan maar ook te groot om gered te worden.

[...] Als het land zijn financiële verplichtingen niet langer kan nakomen, kan dat een kettingreactie op gang brengen die het einde zou kunnen inluiden van de monetaire unie en van een halve eeuw van democratische integratie. Of Monti succes heeft, is ook van cruciaal belang voor de wereldeconomie. Als Italië zijn schulden niet meer kan aflossen – of erger nog, als de euro instort – zijn de gevolgen niet te overzien. Italië zou daarmee een financiële crisis kunnen veroorzaken die erger is dan die van 2008 na het faillissement van Lehman Brothers. De schokgolf zou financiële markten wereldwijd raken en banken en hele economieën meesleuren. Een recessie in Europa, waar honderden miljoenen rijke consumenten wonen, zou het herstel in de Verenigde Staten kunnen belemmeren en de groei van opkomende economieën vertragen. Het lot van Mario Monti en Europa en het herstel van de wereldeconomie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. 

[het akkoord] geeft ons ongetwijfeld de middelen om het gevaar van een bankroet af te wenden. Maar het impliceert grote en pijnlijke opofferingen voor het Griekse volk, met name voor de minder draagkrachtige bevolkingslagen. De leiders moeten dat te allen tijde in gedachten houden, zodat ze met hun optreden het beste uit de overeenkomst weten te halen en de fouten en de mislukkingen uit het verleden niet herhalen in hun poging de crisis te boven te komen.

De onderhandelingen tussen aan de ene kant Griekenland en de trojka en aan de andere kant de schuldeisers, zullen deze week worden voortgezet om een faillissement met onoverzienbare gevolgen te voorkomen.

Cameron riep Berlijn op meer middelen bij te dragen en garanties te geven om te helpen de crisis in de eurozone op te lossen. Hij was daarbij bijzonder bot over de invoering van de heffing op financiële transacties, een initiatief dat door hem werd omschreven als "eenvoudigweg waanzin".

In zijn speech, gaat de Financial Times verder,

"...gaf hij blijk van de langdurige en diepe frustratie van Britse ambtenaren over het feit dat Duitsland de eurozone lijkt te leiden. Hij riep op tot het opwerpen van veel stevigere barricades om besmetting binnen de eurozone te voorkomen en tot een gemeenschappelijke Europese staatsschuld. Daarnaast deed hij een beroep op de sterke landen om hun handelsoverschotten zoveel mogelijk te beperken en op de noodlijdende landen om hun tekorten zoveel mogelijk terug te dringen."

Ondertussen, aldus The Times, is de premier eveneens verwikkeld geraakt in een "nieuwe ronde kanaaloverschrijdende spanningen" met Frankrijk.

Cameron en de burgemeester van Londen, Boris Johnson, zijn bang dat de Franse socialist François Hollande, favoriet bij de Franse presidentsverkiezingen in mei, "het economische reddingsplan voor de EU wel eens om zeep zou kunnen helpen en de City ondermijnen", schrijft The Times.

In het manifest van zestig punten dat hij op 26 januari publiceerde "belooft Hollande het fiscale EU-verdrag te verscheuren dat maandag moet worden goedgekeurd". Daarnaast maakte hij van de financiële sector

"...zijn hoofddoel, met de belofte van een belastingverhoging van 15 procent op de winst die banken maken, het uitbannen van de handel in "giftige" financiële instrumenten, een ban op aandelenopties, een plafond voor bonussen en een onmiddellijke heffing op "alle financiële transacties".

De burgemeester van Londen beschuldigt Hollande van "politieke kortetermijn wraakzucht."

in 1999 ineenstortte na een vernietigend rapport over fraude en vriendjespolitiek waarin het uitvoerende orgaan van de EU van ernstige bestuursfouten werd beticht. Alle twintig Commissieleden legden hun functie neer en destijds werd dit als de grootste crisis in de geschiedenis van de Europese Unie bestempeld.

Hoewel hij werd vrijgepleit van directe betrokkenheid bij fraude, kreeg Santer wel kritiek omdat "hij binnen de Commissie geen orde op zaken had weten te stellen", aldus het Britse dagblad.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de eurogroep en minister-president van Luxemburg, verdedigde het besluit en verklaarde dat Santer, die zelf ook premier van Luxemburg is geweest, "zowel Europa als zijn land zo goed mogelijk heeft gediend". Martin Callanan, leider van de Britse conservatieven, ziet dat heel anders:

Jacques Santer verantwoordelijk maken voor fondsenwerving is net zoiets als Dracula aan het roer van de bloedbank plaatsen. De handlangers van Santer hebben hem uit zijn pensioenslaap gehaald om hem opnieuw een luizenbaantje in Europa te bezorgen.

Op het moment waarop Draghi aan het woord was, verlaagde kredietbeoordelaar Standard & Poor's de notering van de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) van AAA naar AA+. Als reden hiervoor gaf het agentschap op dat de landen die de Faciliteit financieren, op 13 januari ook werden afgewaardeerd.

Gezien de urgentie van de situatie, betreurt Il Sole het dat de Franse president zijn ontmoeting met de Italiaanse premier Mario Monti die over enkele dagen zou plaatsvinden, voor onbepaalde tijd heef uitgesteld:

Nadat hij de centrale rol voor Frankrijk opeiste bij de reddingsplannen voor de euro en Europa, lijkt Nicolas Sarkozy de kwestie nu op stand-by te hebben gezet: de urgentie zit hem niet langer in het bestrijden van de crisis met zijn Italiaanse en Duitse partners om eurosceptici met een helder en stevig signaal de mond te snoeren, maar om in zijn thuisland een smadelijke verkiezingsnederlaag te voorkomen. Dat is niets nieuws: we zagen het bij Merkel ook al gebeuren. Europa en de financiële crisis moeten weer even wachten [...] Het is vooral aan deze vertragingen te wijten dat de Griekse schuldencrisis langzamerhand veel duurder gaat worden dan we voor mogelijk hielden, en dat speculanten en twijfelachtige kredietbeoordelaars op de markten de dienst uitmaken.

Als het alleen maar een kwestie was van het betalen van andermands schulden, dan zouden ze alle reden hebben om daar niet mee akkoord te gaan. Maar zij beseffen dat de markten het egoïsme van het zuinigste land op een overdreven manier belonen, net als zij voor de crisis veel te goedkoop leenden aan landen die geld over de balk smeten. Des te langer de crisis duurt, des te meer miljarden Duitsland bespaart vanwege de buitensporig lage rentepercentages die het land betaalt. Je verantwoordelijkheid nemen betekent ook dat je buitensporige geschenken weigert.

Diário de Notícias in Lissabon is van mening dat het eerste gevolg van de afwaardering van de Franse kredietstatus is dat:

de spil Parijs-Berlijn op 13 januari in duigen is gevallen. De Rijn zal onstuimig blijven stromen. De strijd om een afzwakking van het beleid van de Europese Centrale Bank zal nog meer op het scherp van de snede gevoerd worden. We kunnen niets goeds verwachten van een Sarkozy die de wanhoop nabij is en een Merkel die zich geterroriseerd heeft teruggetrokken op haar eiland dat bezwijkt onder het gewicht van het spaargeld van de Europeanen die nergens meer heen kunnen. Europa zou een toekomst kunnen hebben. Federalisme met welvaart; de politieke unie met vertrouwen. Maar Europa staat daarentegen aan de afgrond van een implosie, armoede en een oorlog. En de vijand, dat zijn niet de markten. Dat is politieke domheid.

In Tsjechië schrijft Hospodářské noviny dat S&P eigenlijk alleen maar heeft beweerd dat “de keizer geen kleren aan heeft”, want de verlaging van de kredietwaardigheid van negen landen in de eurozone werd al lange tijd verwacht. “S&P heeft aan het licht gebracht wat de beleggers al lang wisten: Europa als geheel werkt niet al te best meer. […] Als het wil overleven, moet het roer om.” Een ander gevolg van deze massale afwaardering is dat het Europese noodfonds (EFSF) “zijn macht verliest”. Volgens de deskundigen zal door het bericht van S&P:

de druk worden opgevoerd om het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), dat het EFSF [op 1 juli] sowieso zou vervangen, onmiddellijk in werking te laten treden. Het voordeel van het ESM is dat dit niet afhangt van de kredietstatussen van de landen, want het beschikt over eigen vermogen. […] De verlaging van de kredietwaardigheid van Frankrijk zal de rol van Duitsland verstevigen om de eurozone te redden. Sarkozy zal steeds meer aan macht inboeten en de redding van de eurozone zal dan ook door Merkel geleid worden.

In Oostenrijk wordt de regering in de pers niet bepaald met fluwelen handschoenen aangepakt. Die Presse hekelt de uitvoerende macht en roept op:

de bakens te verzetten voordat er Italiaanse toestanden uitbreken. Maar de regering, die de afwaardering als “onbegrijpelijk” bestempelt, is dit niet van plan en drukt het gaspedaal nog wat dieper in waardoor we regelrecht op een nieuwe afwaardering afstevenen.

In Slowakije lijken dezelfde gevoelens de bovenhand te hebben. Hospodárske noviny merkt op dat vrijdag de dertiende de eurozone ongeluk heeft gebracht:

De politici doen niet genoeg om de situatie te verbeteren. Daarom moet Slowakije boeten voor zijn toetreding tot de euro. […] Wij zijn gestrest door de redding van Griekenland en de bijdrage aan het EFSF. Resultaat: politieke instabiliteit en vervroegde verkiezingen.

Per slot van zaken, meent Corriere della Sera, is de “massale afwaardering” ingegeven door sterke politieke motivaties en is dit een signaal van wantrouwen ten aanzien van de euro dat “afkomstig is van een land dat altijd al sceptisch stond tegenover het lot van de eenheidsmunt”. Maar volgens het dagblad uit Milaan is het “echte probleem” dat:

deze boodschappen bedoeld zouden moeten zijn als waarschuwing voor de belegger door hem te wijzen op risico’s die hij zelf nog niet had gezien, maar in werkelijkheid pas komen als de markten al lang en breed op de hoogte zijn. […] De welbekende boodschap van S&P wordt er nog luider en duidelijker op: de kredietcrisis is ernstig en er zijn geen makkelijke oplossingen. De weg die we moeten gaan is nog lang en ligt bezaaid met voetangels en klemmen.

In weerwil van het voornemen van Duitsland bleken veel landen, waaronder Ierland, Denemarken en Frankrijk, geconfronteerd te worden met wettelijke of politieke problemen bij het aanpassen van hun grondwet. Als gevolg daarvan ontstond er onzekerheid over de ratificering van het nieuwe stabiliteitspact van de EU. Het nieuwe ontwerpverdrag, dat op 12 januari door nationale vertegenwoordigers in Brussel werd besproken, dient elk land het recht te verschaffen om zelf te besluiten hoe het wenst te handelen.

Volgens de Portugese krant zullen de nieuwe regels op 1 januari 2013 in werking treden. Eurolanden moeten dan niet alleen hun huidige begrotingstekorten hebben weggewerkt, maar moeten bovendien garanderen dat ze vanaf dat moment evenwichtige begrotingen zullen opstellen. We zijn “een stap dichter bij een Europese consensus”, schrijft Público in zijn hoofdartikel en voegt eraan toe dat het nieuwe verdrag voor eind januari door alle lidstaten zou moeten worden goedgekeurd, met uitzondering van het VK:

De zaken gaan niet helemaal precies zoals de Duitsers wilden. In het belang van het voornaamste doel, namelijk om een nieuwe begrotingsovereenkomst zo snel mogelijk te kunnen ondertekenen, is er een concessie gedaan. De route voor het Duitse plan om de eurocrisis te bestrijden vereist tempo en de nieuwe regels zullen worden opgenomen in de permanente wetgeving van de lidstaten.

het Italië van Mario Monti bij Duitsland in de smaak valt. Het ontwerp voor het Europees verdrag waarover werd gesproken lijkt niet langer een bedreiging. […] Monti was duidelijk gekomen om Angela Merkel te vertellen dat hij best begrip had voor de volharding waarmee Duitsland bezuinigingen en hervormingen blijft eisen van de andere eurolanden, ook al zou dat betekenen dat ze lang op de rand van de afgrond zouden blijven staan. Toch waarschuwde hij Merkel ook om dit spel niet te ver door te drijven en hij gaf aan waar voor Italië de grens ligt.

Dagblad La Repubblica spreekt op zijn beurt van een “kleine opening aan Duitse zijde” en is van mening dat het Monti inderdaad is gelukt om versoepeling te krijgen voor de begrotingscontrole zoals die zal worden vastgelegd in het verdrag over de versterkte economische unie en die eind januari wordt besproken.“Maar daar staat tegenover dat er bijzonder weinig vooruitgang wordt geboekt op het terrein van Europese maatregelen om de markten gerust te stellen”.

De loftuitingen van bondskanselier Merkel voor de aanpak van de regering Monti […] laten zien hoe zeer de angst voor een financiële ondergang van Italië in Europa leefde en hoe opgelucht men is nu duidelijk wordt dat het land op verantwoorde wijze wordt geregeerd. Dat is echter niet voldoende om het land te redden. En waarschijnlijk ook niet om de euro te redden.

Voor de Italiaanse krant Il Sore 24 Ore “is niet Italië het probleem in Europa” maar juist Duitsland. Terwijl er in Europa en in Duitsland een recessie dreigt en alleen een Europese impuls de economie weer op gang kan brengen,

had bondskanselier Merkel het Italië van premier Monti niet meer te bieden dan woorden. Nieuwe woorden, dat zeker, maar toch weer alleen woorden. […] Als een bondskanselier zoveel over Europa praat zonder iets wezenlijks te zeggen en nog minder doet, ondanks het feit dat de toekomst van de euro nog altijd onzeker is, als ze de indruk wekt dat ze directe controle uitoefent op het begrotingsbeleid van andere lidstaten zonder daarvoor iets terug te geven, dan is er werkelijk reden tot ongerustheid. Vooral omdat dit spel nu al veel te lang duurt en niet het gewenste effect heeft, zoals de markten laten zien. We zijn op een punt gekomen dat we eigenlijk een discussie zouden moeten starten over het onverantwoordelijke gedrag van Duitsland (tenzij het de euro niet wil redden, maar wil laten vallen), in plaats van de Zuid-Europese landen te blijven beschuldigen van onverantwoord gedrag, terwijl die hard hun best doen om orde op zaken te stellen en daar een zeer hoge maatschappelijke prijs voor betalen.

Aan Duitse zijde waardeert de Frankfurter Allgemeine Zeitung de complimenten van de bondskanselier voor de hervormingen van de regering Monti, maar de krant raadt de Italiaanse premier tegelijkertijd aan de moed op te brengen om de mensen met enorme privé-vermogens in zijn land meer belasting te laten betalen. Het conservatieve dagblad houdt bovendien een wat nare nasmaak over aan de wens van Monti om Italië te laten lenen tegen een lagere rente dan de marktrente:

de overige EU-lidstaten zijn al heel lang bijzonder geduldig ten aanzien van het feit dat Italië nog ver verwijderd is van een acceptabel niveau van overheidsschuld. Italianen hebben niet weten te profiteren van het grootste cadeau dat de euro meebracht: ongebruikelijk lage rentetarieven om hun overheidsfinanciën weer op orde te brengen. […] Niet de EU is lagere rentetarieven verschuldigd aan Italië, maar Italië is het aan andere lidstaten verplicht om zijn veel te grote schuldenlast te verlagen…

De vasthoudendheid waarmee Duitsland nog meer bezuinigingen eist, valt hoe langer hoe slechter in Europa, constateert weekblad Der Spiegel in zijn online versie. Een van de consequenties is de verandering die zich aftekent in de machtsverhoudingen binnen de EU: "Met zijn tweeën tegen “Merkel”, kopt Der Spiegel en typeert de Franse president Sarkozy en de Italiaanse premier Monti als “duo”, dat als doel heeft om samen in het geweer te komen tegen Angela Merkel:

Soms kan een land in een ongemakkelijke positie belanden als het alle hoop op zich gevestigd ziet. […] Monti wil niet verder bezuinigen. Hij wil een ander beleid, dat wezenlijk afwijkt van het beleid dat Angela Merkel voorstaat. […] Frankrijk vraagt al veel langer om wat Italië nu eist. […] Tot nog toe heeft Merkel de Franse wensen met succes kunnen afwijzen. Maar nu krijgt Frankrijk steun van Italië en dat is wel de derde economie van de eurozone. Eind vorige week bezocht Monti de Franse president om met hem af te stemmen hoe ze deze kwestie het beste konden aanpakken. Naar verluidt verliepen de gesprekken in een zeer harmonieuze sfeer.

"Deze uitdaging, de grootste waar het land voor is komen te staan sinds de val van het kolonelsregime in 1974, dwingt ons te kiezen tussen ofwel alle maatregelen nemen die nodig zijn om in de eurozone te blijven ofwel ten onder gaan in een faillissement waarover we geen controle hebben en de facto terugkeren naar de drachme", meent To Vima. De krant uit bovendien kritiek op politieke partijen die de instabiliteit aanwakkeren: PASOK (socialistische partij), LAOS (extreemrechts) en Nieuwe Democratie (rechts) die "de regering steunen [en] tegelijk oppositie voeren".

To Ethnos merkt op dat "het dilemma euro of drachme niemand onverschillig laat, zelfs de linkse partijen niet die hier een andere mening over hebben. De waarheid is dat achter dit dilemma een andere waarheid schuilgaat. Door alle maatregelen en reddingsplannen die ons de afgelopen twee jaar omwille van de euro door de EU en de Griekse regering zijn opgelegd en door alles wat we achterwege hebben gelaten hoewel het land er belang bij had, zijn we alleen maar dichter bij de drachme gekomen." Het dagblad betreurt het dat "hoewel een meerderheid van de Grieken de drachme niet terug wil, velen zich niet bij de discussie betrokken voelen". 

Nieuwssite protagon.gr benadrukt dat "de terugkeer naar de drachme negentig procent van de bevolking armer zou maken. We moeten ons dus goed realiseren dat we, of we nu willen of niet, alles moeten doen om in de club van eurolanden te blijven om niet het arme buurlandje van het 'Grote Turkije' te worden. We hebben heel veel werk te verzetten en zullen ons grote opofferingen moeten getroosten, maar de keus is aan ons."