De opkomst van extreemrechts toont aan dat in veel landen de politiek er nog niet in is geslaagd antwoorden te vinden op de simpele oplossingen van de populisten. De taal van de Europese Unie en van de nationale regeringen gaat aan de burgers voorbij, die de gemakkelijke uitspraken van de populisten in dank afnemen.

Op pragmatischer niveau is deze trend slecht nieuws voor de Duitse bondskanselier, aldus Süddeutsche Zeitung:

Voor de Duitse regering is de val van het Nederlandse kabinet een bittere pil. Zij verliest op deze manier een zeer belangrijke bondgenoot voor haar bezuinigingsbeleid. En weldra kan Angela Merkel haar voornaamste steunpilaar ook nog eens kwijtraken. De Franse president Sarkozy heeft de eerste ronde van de presidentsverkiezingen verloren van zijn uitdager François Hollande (...). Veel Spanjaarden hopen op een overwinning voor de Franse socialisten. (...) In Italië leven soortgelijke gevoelens. Zo bezien maakt het weinig uit dat deze twee landen toch al meer tijd hadden gekregen om hun uitgaven omlaag te brengen.

“Ik accepteer niet dat ouderen moeten betalen voor onzinnige Brusselse eisen”, zei Wilders. Hij verwees naar berekeningen van het Centraal Planbureau waaruit zou blijken dat de 14,2 miljoen bezuinigingen zich zouden vertalen in een koopkrachtverlies van 3% voor ouderen, minder economische groei en meer werkloosheid. De bezuinigingsmaatregelen betreffen met name de zorg, de pensioenen, overheidssalarissen, BTW, ontwikkelingssamenwerking en de hypotheekrenteaftrek. 

“De bom die PVV-leider Geert Wilders zaterdag onder het kabinet-Rutte legde, stort Nederland in onzekere tijden”, aldus De Volkskrant. Zonder de steun van de PVV beschikt de coalitieregering van christendemocraten en liberalen niet meer over de benodigde meerderheid in het parlement. Premier Mark Rutte gaat vandaag, op maandag 23 april, naar koningin Beatrix om haar te vragen de Tweede Kamer te ontbinden zodat vervroegde verkiezingen kunnen worden uitgeschreven. 

“De nieuwe verdedigingslijn van de PVV – we willen niet bezuinigen op bevel van Brussel – is een gotspe”, schrijft Trouw in een hoofdartikel. De krant merkt op dat Wilders zelf in 2010 zijn handtekening had gezet onder het regeringsakkoord waarin sprake was van een begrotingstekort van maximaal 2,8%. “De ontmaskering van de PVV” is een goede zaak, maar de krant juicht nog niet te vroeg: “Nederland zou opgelucht adem kunnen halen als de crisis niet te ernstig was”.

Het burgerinitiatief is “een sterk teken des tijds”, meent De Volkskrant. Ookal is het een “dringend maatschappelijk thema”, toch is het plan “kansloos”. De christen-democraten zitten “in het centrum van de macht en blokkeren daar elk wezenlijk debat. Omwille van de lieve vrede brandt ook een liberale partij als de VVD haar vingers er niet meer aan”. Het resultaat is dat  “het maatschappelijk debat voortwoekert, terwijl het politieke debat volledig stilligt”, constateert de krant.

In het rapport, dat De Volkskrant “gekleurd” noemt, schrijft de krant dat Lombard Street Research de twijfel over de onafhankelijkheid van de studie niet weten weg te nemen. Ook “slaagt het bureau er onvoldoende in de voordelen van de gulden te verduidelijken”. Bovendien hebben de onderzoekers een verkeerde rekensom gemaakt [de Nederlandse bijdrage aan het noodfonds EFSF is geen 10%, maar 5,9%] en zijn ze “karig over de kosten van uittreding uit de euro”, zoals de nadelige effecten voor export en economische groei.

De Volkskrant schrijft tot slot dat de discussie over de toekomst van de euro wel degelijk nut heeft, maar dat het rapport van Lombard hier nauwelijks toe kan bijdragen:

Deze omissies maken een serieus debat over de terugkeer van de gulden weinig zinvol. Gezien de onrust over de euro kan het voor politici nooit kwaad om na te denken over allerlei scenario’s. Ook de gevolgen van herinvoering van de gulden mogen bekeken worden.

Volgens de Europese richtlijnen mag het begrotingstekort echter niet de 3 procent overschrijden. Dit verplicht de Nederlandse regering 9 miljard euro extra te besparen op de reeds geplande 18 miljard euro aan bezuinigingen. 

Hoe gaat het kabinet dit aanpakken? “De coalitie wacht een helse klus”, kopt de Volkskrant. En dat is het minste wat zeker is, want de anti-Europese PVV, die de coalitie bestaande uit de VVD en het CDA gedoogt, heeft al te kennen gegeven “soepel met de Europese regels om te willen gaan”. Zo schrijft de Volkskrant dat PVV-leider Geert Wilders gisteren verklaarden: “We zijn geen cijferfetisjisten.” 

“Het kabinet zit gevangen tussen twee ketens”, schrijft NRC Handelsblad. Namelijk een “Europees en economisch perspectief” die weinig bewegingsruimte overlaten. Op Europees niveau heeft de regering zich in een lastig parket gewerkt want:

Het kabinet, minister De Jager (Financiën, CDA) voorop, heeft zich ongekend hard opgesteld in Europa. Het kan nauwelijks anders dan nu zelf het medicijn slikken dat het andere landen heeft opgedrongen. […] Er valt nauwelijks af te wijken van deze logica, temeer daar grote broer Duitsland zijn begroting goed op orde heeft: een tekort van slechts 1 procent. Van het Oosten is weinig steun te verwachten, van het Zuiden enkel leedvermaak.

Juist door Nederlands aandringen heeft eurocommissaris van Economische Zaken Olli Rehn meer macht gekregen, legt NRC uit:

als strenge schoolmeester – sommigen zeggen ´begrotingstsaar´- waakt hij over de magische begrotingslimiet van 3 procent. Rehn heeft de opdracht mínder flexibel te zijn, niet méér flexibel. 

Nederland hoeft dus niet te rekenen op de “coulance” van de Europese Commissie, schrijft ook correspondent in Brussel voor de Volkskrant, Marc Peeperkorn. Nederland is niet de enige lidstaat met een uit de hand gelopen tekort:

Madrid kampt met een tekort van 8,5 procent en moet dat volgend jaar tot 3 procent of minder terugdringen. De Spaanse premier Rajoy bestookt Brussel al weken met argumenten om meer tijd te krijgen voor de sanering van de overheidsfinanciën.

Tenslotte schrijft Rob de Wijk in zijn column in Trouw dat het de hoogste tijd is dat Nederland stopt knoflooklanden de les te lezen: 

Van alle rijke EU-landen presteert Nederland het slechtst. Wij krimpen even hard als die knoflooklanden die wij onophoudelijk en op hoge toon de maat nemen. 

Wat de oorzaak van de economische teruggang ook moge zijn – de Europese Commissie houdt het bij een “gebrekkig consumentenvertrouwen” – Nederland heeft, zo schrijft De Wijk, reden genoeg om:

Wat meer aan introspectie te doen, andere landen wat minder de maat te nemen en een echt beleid van hervormingen in te zetten.

Negatieve beeldvorming over een specifieke groep EU-burgers binnen de Nederlandse samenleving aan – beeldvorming die niet door feiten ondersteund wordt. Bovendien is het doelwit maken van een aangewezen groep mensen woonachtig in Nederland onmiskenbaar discriminatoir en denigrerend. 

De tien ambassadeurs schrijven dat Nederland lange tijd een voorbeeldfunctie heeft gehad als het gaat om vrijheid en tolerantie, maar dat het “verwerpelijke initiatief” van de PVV afbreuk doet aan dit positieve imago. Daarom nodigen zij “de Nederlandse samenleving en haar politieke leiders uit om zich (hiervan) te distantiëren”. 

De hoofdredactie van NRC Handelsblad dat in een commentaar op de brief reageert, benadrukt dat het minderheidskabinet van Rutte, met de PVV als gedoogpartner, in een moeilijk parket zit.

Dit meldpunt is niet van onze regering, maar van een politieke partij die het huidige kabinet op belangrijke onderdelen steunt, zij het juist niet als het gaat om het Europa-beleid.

NRC hoopt dat de “regering alsnog ferm afstand neemt van dat abjecte meldpunt”. Ook maakt het dagblad zich zorgen over de mogelijke economische consequenties van het meldpunt: 

Wij vrezen dat een gevolg hiervan is dat samenwerking binnen de Europese Unie van Nederland met uw landen wordt bemoeilijkt. Dat betreuren wij. Het is zeker niet in het Nederlandse belang.

Dit punt wordt ook door de Volkskrant uitgelicht die schrijft dat het Nederlandse bedrijfsleven in Oost-Europa ernstig schade oploopt en dan met name in Polen waar Nederland de grootste buitenlandse investeerder is. Polen importeert veel Nederlandse tulpen, maar met de actie van een Poolse radiozender die een affiche heeft gemaakt met daarop de tekst “Tulipan to lipa”, wat zo iets betekent als “de tulp is niet echt”, loopt de import een deuk op. Voor de Keukenhof is de situatie ook behoorlijk benard. Het park dat volgende maand zijn deuren opent heeft dit jaar als thema 'Polen – Hart van Europa'.

In Oost-Europa wordt ook uitgebreid commentaar geleverd op het PVV-meldpunt. Het Slowaakse dagblad Pravda schrijft bijvoorbeeld: 

Personen in hokjes plaatsen naar aanleiding van hun etnische of religieuze afkomst is een beproefde methode van populisten die boosdoeners aanwijzen om kiezers te trekken (…). Zelfs Nederland waar het politieke klimaat de afgelopen jaren behoorlijk is veranderd, is niet immuun tegen dit virus.

De Bulgaarse nieuwssite euinside beweert dat:

Campagnes zoals die van de Nederlandse Partij voor de 'vrijheid' hebben als enkel resultaat het bittere gevoel dat 50 jaar Europa tot niets heeft geleid.

De Nederlandse pers reageerde verbaasd op het besluit. Trouw kopte vanochtend bijvoorbeeld: “Amper overlast, toch verbod op qat”. De Volkskrant vult dit aan met: “van de ongeveer 27 duizend Somaliërs in Nederland zou zo'n 10 procent aan qat zijn verslaafd”. 

De Volkskrant is van mening dat “het kabinet zijn doel voorbij schiet met zijn besluit het pepmiddel als harddrug te verbieden. (…) Met gerichte beheersmaatregelen zou wellicht meer te bereiken zijn dan met een algemeen verbod.” De krant benadrukt dat de maatregel een “nieuw handhavingsprobleem” veroorzaakt door het mogelijk ontstaan van ongecontroleerde, illegale handel.

“Binnen Europa is qatimport alleen naar het Verenigd Koninkrijk en Nederland legaal. Schiphol en de nabijgelegen gemeente Uithoorn ontwikkelden zich zo tot de qatveiling van Europa”, schrijft NRC Handelsblad. Volgens deze krant speelt “wantrouwen tegen Somalië als handelspartner” ook een rol in het besluit van de regering. “De opbrengst van de qathandel zou worden gestoken in terreur” in de Hoorn van Afrika.

Wat brengt Portugese bedrijven ertoe om naar Nederland te gaan? Lagere belastingen, minder strenge kredietvoorwaarden en op dit moment een stabiliteit die Portugal niet meer kan bieden, meent Jornal de Negócio. Het dagblad Diário de Notícias voegt daaraan toe dat 17 uit de top twintig van de Portugese beursgenoteerde bedrijven al in Nederland zijn gevestigd. Door de vrijstelling van dividendbelasting en lagere belastingtarieven in Nederland zullen volgens deskundigen in de nabije toekomst nog meer Portuges bedrijven zich in Nederland vestigen. 

Het is niet moeilijk te verteren dat Soares dos Santos [topman JM] de banden met zijn Portugese verleden heeft doorgesneden – die houdt hij in stand en hij blijft hier belasting betalen – maar dat hij door te besluiten elders te investeren omdat hier de voorwaarden ontbreken om door te groeien, de banden met zijn toekomst heeft doorgesneden en buiten Portugal winst gaat maken en banen gaat scheppen, en dus buiten Portugal belasting voor die toekomst gaat betalen. Door te investeren in het buitenland pleeg je echter geen verraad. Je doet afstand.

Luidt de conclusie van het hoofdartikel in Jornal de Negócios.

In een hoofdartikel roept NRC Handelsblad de regering op "naar andere wegen te zoeken om de noodzakelijke diversificatie in de energievoorzieining te bereiken. En dat, uiteraard, zoveel mogelijk binnen Europese samenwerking.[...] Het is moeilijk denkbaar dat dit én klimaatvriendelijk én zonder kernenergie is te realiseren". In een open brief pleiten 69 hoogleraren echter tegen de kerncentrale, die volgens hen "onnodig, onbetaalbaar, onrendabel en niet duurzaam" zou zijn.

Maar eigenlijk is dat er wel degelijk. Daarvoor hebben we immers de Europese Commissie, die toeziet op de naleving van de verdragen. Zij vormt de ‘economische regering’ van de EU, zoals voorzitter José Manuel Barroso kortgeleden weer eens benadrukte. Echter, als het om de eurozone gaat, dan is het de Eurogroep, dat wil zeggen de ministers van Financiën en dus de regeringen, die het voor het zeggen hebben. Parijs en Berlijn dus. Met de recente benoeming van de voorzitter van de Europese Raad, Herman van Rompuy, tot ‘Mister Euro’, waaraan Angela Merkel en Nicolas Sarkozy hun zegen hebben gegeven, is de rol van de lidstaten, Duitsland en Frankrijk voorop, bij het economisch bestuur van ‘Euroland’ versterkt. 

De moeilijkheid zit hem in het feit dat deze configuratie niet stoelt op een verdrag en dat de besluiten van ‘Merkozy’ hoe langer hoe minder onderwerp van discussie lijken te zijn, zelfs niet binnen de eurozone. Geen enkel ander land is namelijk in staat om invloed op de besprekingen uit te oefenen of tegenwicht te bieden tegen een stoomwals die zich steeds minder bekommert om beleefdheid tegenover gelijken, zoals wel is gebleken uit de toon waarop een mogelijk referendum in Griekenland door ‘Merkozy’ is neergesabeld.

Van de andere ‘grote landen’ zit Italië, de derde economie van de eurozone, vanwege zijn instabiele regering en kwetsbare overheidsfinanciën in het beklaagdenbankje. Spanje, dat aan de vooravond staat van verkiezingen, is ook nog niet uit de problemen. Zij hebben zwaar te lijden onder de schuldencrisis en zijn, net als Portugal en Ierland, nog ver af van de tripe A-rating van de kredietbeoordelaars, die landen die deze status nog wel genieten bovennatuurlijke krachten lijkt toe te kennen. Dat verklaart overigens waarom de Franse president zijn land met alle geweld binnen deze meest gewilde kring van dit moment wil handhaven. De overige landen van de eurozone – Oostenrijk, Finland, Luxemburg en Nederland – leggen geen gewicht in de schaal of scharen zich achter het Frans-Duitse koppel. 

Hoewel het wellicht lukt de gevaarlijkste klippen te omzeilen, lijkt er echter geen helder beeld te zijn van de koers die men het euroschip wil laten varen – en daarvoor heeft het duo ook helemaal geen mandaat. Dit ontbreken van duidelijkheid en legitimiteit drukt zwaar op het verloop van de crisis en wekt de indruk dat zonder kompas wordt gevaren. Nu men in zwaar weer verzeild is geraakt, wil men het roer alleen overgeven aan iemand die het schip en de bemanning naar een veilige haven weet te loodsen. 

Maar de ervaring met eerdere overeenkomsten die met hangen en wurgen na moeilijke onderhandelingen werden gesloten, noopt tot voorzichtigheid. De wegen van de markten zijn soms ondoorgrondelijk en het risico blijft bestaan dat ook deze top voor niets is geweest. Wij wagen ons dan ook niet aan een voorspelling over hoe het verder zal gaan.

De Europese leiders hadden al gewaarschuwd dat de toekomst van de EU op het spel stond en als we een blik werpen op het Europese landschap na deze dubbele top kunnen we zien dat de politieke crisis die schuilgaat achter de financiële crisis, wellicht nog moet beginnen. Veel waarnemers hebben opgemerkt dat de eurozone afstevent op verdergaande integratie en dat zal veel onzekerheden met zich meebrengen.

Over de discussies tussen Angela Merkel en Nicolas Sarkozy wordt nogal dramatisch gedaan, waaruit blijkt dat de as Parijs-Berlijn opnieuw de enige motor van Europa is. Maar Europa bestaat niet langer uit zes of twaalf landen en het is niet meer zo gemakkelijk alle landen mee te krijgen als vóór de achtereenvolgende uitbreidingen en de oprichting van organen met ruime bevoegdheden zoals de Europese Centrale Bank.

De woordenwisseling tussen Nicolas Sarkozy en David Cameron en het debat in het Britse Lagerhuis over een referendum over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk laten zien dat Londen zijn plek zoekt in deze nieuwe structuur in wording en dat 'Merkozy' geen cadeautjes uitdeelt aan de Britten, die lange tijd de liberale koers van de Europese Commissie hebben beïnvloed, zonder alle politieke verantwoordelijkheden op zich te nemen.

Maar het Verenigd Koninkrijk is niet de enige die zijn plek zoekt. De negen andere niet-eurolanden, zoals Polen of Zweden, beginnen reeds de legitimiteit van dit Europa van twee snelheden te betwisten. Het is waar dat voor de Schengenzone en de Europese defensie al een variabele geometrie geldt. Maar de bevoegdheden van Europees bestuur zijn daarbij minder uitgebreid dan bij de invoering van het toezicht op nationale begrotingen of het creëren van de post van Europese minister van Financiën.

En daar ligt nu precies de kern van de toekomstige instabiliteit. Want de economische regering waar Berlijn en Parijs, gesteund door Nederland en Finland, op aansturen, raakt de soevereiniteit van de lidstaten en werpt de vraag op hoe het zit met de democratische controle. Dat stelt de socioloog Jürgen Habermas in een nog niet verschenen essay waaruit Presseurop gisteren fragmenten heeft gepubliceerd.

Vanuit dit gezichtspunt bevindt de EU zich in een gevaarlijke middenpositie. De Europese leiders moeten namelijk politieke efficiëntie en praktische democratie hand in hand laten gaan. Het onvolmaakte proces van ratificering van het akkoord van 21 juli heeft duidelijk gemaakt dat het tempo van de nationale parlementen te ver achterblijft bij het tempo van de markten.

Bovendien stellen de nationale democratieën tegengestelde eisen, die leiden tot een impasse binnen de EU. Dat is ook de visie die Timothy Garton Ash deze week heeft verwoord, nadat hij de debatten in het Britse en Duitse parlement had gevolgd.

Niemand is echter nog klaar voor een Europese democratie met een Parlement dat op basis van transnationale lijsten wordt gekozen en transnationale debatten voert. Daarom zullen de besluiten als voorheen door de leiders achter gesloten deuren worden genomen en worden goedgekeurd door parlementen die vooral tot taak hebben zich met binnenlandse kwesties bezig te houden. De euro is dan misschien gered, maar de EU is nog niet uit de problemen.

De Volkskrant legt uit dat Nederland gebruikt wordt “als tussenstation waar bedrijven verdiensten zonder vragen naar echte belastingparadijzen kunnen doorsluizen”. Het land trekt tevens popgroepen aan die geen belasting hoeven te betalen over in het buitenland verdiende royalties. 

“Illegale ontduiking en legale ontwijking” wordt door ActionAid bekritiseerd omdat ontwikkelingslanden hierdoor “drie keer zoveel geld kwijt zijn als zij aan hulp krijgen”. De organisatie schrijft in haar rapport: “Zonder belastingvlucht zouden de millenniumdoelstellingen probleemloos worden gehaald". Als voorbeeld worden BP en Shell aangehaald, zij “hebben meer dan honderd vennootschappen in het Caribisch gebied, waar geen druppel olie is te vinden”.

In Tsjechië lijken de autoriteiten daarentegen juist de wetgeving te versoepelen. De minister van Volksgezondheid heeft aangekondigd een wet voor te bereiden waarmee cannabis als medicijn wordt beschouwd, zo valt te lezen in MF Dnes. Net als in Nederland, kan het dan worden voorgeschreven aan ernstig zieke mensen (met name bij multiple sclerose, misselijkheid bij chemotherapie en patiënten in hun laatste levensfase). “De cannabis zal worden gekweekt door overheidsplantages, door privékwekerijen die daarvoor een vergunning krijgen, of zal worden geïmporteerd uit het buitenland", waarschijnlijk uit Nederland, gezien de Nederlandse wetgeving. Wel valt nog te bezien hoe voorkomen moet worden dat de medicinale cannabis, die exclusief verkocht mag worden in apotheken en alleen op doktersvoorschrift, niet in het illegale circuit terecht komt.

“Nederland draagt bij aan raketschild”, kopt het NRC Handelsblad. Op 26 september heeft het ministerie van Defensie bekendgemaakt de vier luchtverdedigings- en commandofregatten waarover Nederland beschikt uit te rusten met Smart-L-radarsystemen. Deze radarsystemen maken deel uit van het NAVO-project Active Layered Theatre Ballistic Missile Defence (ALTBMD) en dienen het Europees grondgebied te beschermen door vijandelijke raketten te onderscheppen.

Het bereik van deze ultramoderne radarsystemen is erg groot: twee uitgeruste fregatten, één in de Oostzee en één in de Middellandse Zee, zouden het hele Europese luchtruim kunnen afdekken. Maar aan het project hangt een prijskaartje: Nederland moet hiervoor 250 miljoen euro ophoesten, en dat terwijl “het ministerie een miljard euro moet bezuinigen”, schrijft de krant. Het Nederlandse voornemen is een "eerste significante deelname van een Europees NAVO-land aan de vorming van dit schild", dat overigens los staat van de Amerikaanse plannen om een raketschild te bouwen in Roemenië, Polen en Turkije, aldus het NRC.

In Boekarest en Sofia voelen de regeringen zich verraden omdat het lijkt alsof ze tevergeefs al die moeite hebben gedaan om aan de eisen te voldoen. Maar afgezien van dit nationale perspectief lijkt alles er tegenwoordig op te wijzen dat Europa een soort van doolhof is geworden waarin niemand zijn grenzen meer herkent.

De buitengrenzen van de Schengenruimte worden aan Griekse en Italiaanse zijde gedomineerd door spanningen. Daar werd opeens prikkeldraad gespannen (tussen Griekenland en Turkije) en het aantal zeepatrouilles opgevoerd (op de Middellandse Zee) zonder dat er een EU-richtlijn aan voorafging.

De interne grenzen, die tegenwoordig in theorie slechts administratieve lijnen zijn met vooral een symbolische waarde, zijn op hun beurt het slachtoffer van manoeuvres die het hele principe van de vrije verkeersruimte aantasten. Denemarken heeft zijn grenscontroles in ere hersteld, officieel om grensoverschrijdende criminaliteit te bestrijden; Frankrijk deed hetzelfde om te voorkomen dat Tunesiërs vanuit Italië het land zouden binnenkomen. En tot slot verschijnen er nieuwe, politieke grenzen, daar waar je ze het minst verwacht, om binnenlandse belangen te verdedigen. Dit is het geval in Nederland, Finland en in Denemarken, onder druk van de partij van Geert Wilders, de 'Ware Finnen' of de Deense Volkspartij.

"Ik verwijt het Europa en Italië dat ze zitten te slapen en geen rekening houden met de nationalistische centrifugaalkrachten die er in het land heersen. Blijkbaar hebben we niets geleerd van de Balkan: je hoeft maar in onrustige tijden een volksvijand aan te wijzen en de hele bevolking neemt die als zodanig over", waarschuwt Paolo Rumiz in zijn boek Aan de grenzen van Europa. Hij had daar nog aan kunnen toevoegen dat Europa de kans loopt een deel van haar ziel kwijt te raken met haar min of meer kneedbare grenzen.  

De oppositiepartijen verwijten Wilders dat hij "lichtzinnig met de reputatie van Nederland omgaat", zo valt te lezen in De Volkskrant. Maar Wilders zelf vindt de aantijgingen “hypocriet” omdat hij zelf in het parlement al jaren wordt uitgemaakt voor "extremist, racist en xenofoob".

"Het minderheidskabinet en de twee regeringspartijen dienen zich af te vragen of de politieke samenwerking  nog op deze basis kan of moet worden voortgezet", aldus Trouw in een hoofdartikel. Volgens De Volkskrant wordt er van Rutte nu "groot moreel leiderschap gevraagd dat er voor zorgt dat Wilders’ gedrag niet aan hem en zijn kabinet blijft kleven".

"het monetaire beleid ervoor zorgt dat de onenigheid binnen de Europese Centrale Bank (ECB) zichtbaar wordt tot op directieniveau. Het lijdt geen twijfel dat het voeren van een monetair beleid in deze moeilijke tijden een gevaarlijke kunst is. Door geld aan te maken om op grote schaal staatsobligaties te kunnen kopen, gaan de centrale banken in tegen hun onafhankelijkheidsprincipes. Het risico bestaat dat door het geld dat op die manier gecreëerd wordt, op een dag de inflatie zal toenemen. Onder deze omstandigheden is het niet verbazingwekkend dat het steeds moeilijker wordt om tot consensus te komen, zowel bij de Amerikaanse Fed als bij de ECB. Maar tot op heden zijn er geen duidelijke afspraken gemaakt. Door uit de directie van de ECB te stappen, ging Jürgens Stark verder. Hij stelt de mogelijkheid om samen het over het lot van de eenheidsmunt te beslissen, opnieuw ter discussie. [...] De Duitsers zijn het op ten minste twee punten oneens met het ECB-beleid: het terugkopen van staatsobligaties dat hierboven al genoemd werd en de te lage rentetarieven in hun land, het enige land uit de eurozone dat nog inflatiedruk kent. Voor deze twee problemen zijn twee oplossingen mogelijk. Een ontsnapping via de bovenkant via het oprichten van een federale Europese staat, of een ontsnapping via de onderkant, die zou leiden tot het uiteenvallen van de eurozone. Gezien de omvang van de problemen, zal er snel een keuze gemaakt moeten worden."

De Volkskrant is er niet van overtuigd dat Griekenland in staat is om zijn schulden terug te betalen. De verkoop van staatsbezittingen “helpt niks”, meent de krant. “Athene beloofde voor vijf miljard euro aan staatsbezittingen te verkopen, maar daarvan is vrijwel niks terechtgekomen.” Drie maanden na de belofte aan de Trojka (ECB, IMF, Europese Commissie) om voor eind september 1,3 miljard euro aan staatsbezittingen te privatiseren,  
 

“heeft de Griekse regering weinig van de beloofde hervormingen uitgevoerd. Het enige staatsbezit dat werd verkocht, is een klein belang in een telecombedrijf voor 390 miljoen euro […] Er zijn meerdere pogingen geweest om de loterij te privatiseren, maar telkens bleek het vuurwerk van politici. Dan gebeurde er vervolgens van alles waardoor het niet doorging.”

Van Spaanse zijde vreest men de gevolgen van de Griekse crisis: "Spanje bedreigt door mogelijk faillissement van Griekenland in oktober", kopt El Mundo. Terwijl de risicopremie van de Spaanse staatsschuld de alarmgrens van 370 punten overschrijdt, en dit "ondanks de massale overname van de schuld door de ECB", meent de krant dat "de Griekse crisis wel voor 20 november moet leiden tot een economisch akkoord", de dag van de vooruitgeschoven verkiezingen:

 

"Deze uiterst kwetsbare situatie zou premier Zapatero ertoe moeten dwingen zich volop op de noodzakelijke hervormingen te storten, maar de regeringsleider heeft ons op een dwaalspoor gezet. Hij heeft ervoor gezorgd dat het land in een impasse is geraakt door de verkiezingen vier maanden eerder dan gepland te laten plaatsvinden. Hierdoor werd dezelfde regering die weigerde de belangrijkste economische hervormingen uit te voeren, juist door Europa gedwongen een grondwetsherziening door te voeren [om daarin de gouden regel voor een begrotingsevenwicht op te nemen, red.]." “Het enige dat er nog gedaan kan worden, is dat Zapatero de touwtjes weer stevig in handen neemt en dat hij zo snel mogelijk overlegt met Rajoy [leider van de rechtse oppositie, red.] en Rubalcaba [de socialistische kandidaat, red.] om samen enkele structurele hervormingen versneld door te voeren, zoals wijzigingen in cao-onderhandelingen of de hervorming naar een efficiëntere arbeidsmarkt, die Spanje de komende jaren hard nodig zal hebben."

De landen die de eenheidsmunt niet voeren, maken zich zorgen. Zorgen die gepaard gaan met de wens niet buiten het besluitvormingsproces over de toekomst van de euro te worden gehouden. "Polen wil meebeslissen over het lot van de euro", kopt Dziennik Gazeta Prawna, die verslag doet van de vergadering van de Poolse, Tsjechische, Hongaarse, Roemeense en Bulgaarse regeringsvertegenwoordigers gisteravond in Brussel. Die waren daar bijeen om "een gemeenschappelijk standpunt te bereiken over een intensievere samenwerking met de eurozone". Hierover werd gesproken met het oog op de onderhandelingen over "een wijziging van het Verdrag van Lissabon en de transformatie van de monetaire unie naar een fiscale unie", die na de Europese Raden van oktober en december zouden moeten beginnen.

 

"Polen is bezig met het opbouwen van een coalitie van landen die de euro willen invoeren en het land vraagt daarom om het recht om te mogen deelnemen aan de besprekingen over een monetaire unie. Warschau wil niet dat de besluiten over de toekomst van het land alleen maar in Brussel of Parijs worden genomen."

De Nederlandse regering, die volgens NRC Handelsblad in Europa bekend staat als een “enorme drammer” als het gaat om begrotingsdiscipline, heeft ook voorgesteld dat er een onafhankelijke eurocommissaris voor Begrotingsdiscipline moet komen. “De uiterste straf van een gedwongen vertrek uit de eurozone is volgens het kabinet iets voor de lange termijn. Het vergt een wijziging van het Europese Verdrag. Dat kost jaren. […] Op kortere termijn wil het kabinet dat er een speciale eurocommissaris voor Begrotingsdiscipline komt, met vergaande bevoegdheden”, aldus de Volkskrant. Finland en Duitsland steunen volgens minister De Jager het plan.

Volgens NRC wijst de “onverwachte” persconferentie van Donner, waarin hij het vertrouwen in DigiNotar opgaf, op "crisismanagement” en is het vertrouwen van “internetburgers” geschaad: “moet het dataverkeer voortaan maar weer per post en dan aangetekend?” Als “internet een collectief goed is, moet dat ook zo beheerd worden”, stelt de krant. Maar “dat is hier duidelijk niet gebeurd. De Staat lijdt forse schade, de burger wacht af.”

Op 2 en 3 september komen de EU-ministers van Buitenlandse Zaken in Polen bijeen en zal naar alle waarschijnlijkheid een Europese olieboycot besproken worden. Volgens Volkskrant-commentator Raoul du Pré moet de EU dan "stoppen met dralen en het voorbeeld van de Amerikanen volgen". De VS legde Syrië begin augustus al een olieboycot op, maar het Amerikaanse olieaandeel is klein vergelijking met die van Europa waar 95 procent van de olie naartoe wordt geëxporteerd. 

"Assad heeft nu wel lang genoeg laten zien dat hij zich niets aantrekt van diplomatieke druk”, voegt Du Pré aan zjin commentaat toe terwijl de commentator van Trouw stelt dat “het zeer de vraag blijft of een olieboycot het regime van Assad hard zal treffen”.

De Volkskrant schrijft dat het onduidelijk is wat Griekenland als onderpand kan bieden aan de Finnen. Het zullen geen eilanden of spoorwegen zijn, maar waarschijnlijk is het een bedrag van tussen de half miljard tot een miljard euro dat op een Finse bankrekening moet komen te staan. Omdat Griekenland zelf geen geld heeft, vreest de krant dat het onderpand mogelijk uit het Europese noodfonds moet komen.

Minister Donner van Buitenlandse Zaken betreurt de uitspraak van de Raad: “Het is van wezenlijk belang dat iedereen die hier woont en werkt, de Nederlandse taal spreekt en de gewoonten kent". De krant licht toe:“de minister wil nu kijken of een 'leeftijdsonafhankelijke leerplicht' kan helpen. Het gaat daarbij om een algemene maatregel die voor een ieder zou moeten gelden.” Op deze manier hoopt hij via een omweg de “verplichte inburgering” toch mogelijk te maken. 

Volgens NRC hebben opiniemakers Wilders de afgelopen dagen  “opgeroepen om zich duidelijker uit te spreken over zijn strijd tegen de islam”. De laatste dagen is er een mediadebat ontstaan over de invloed die de PVV gehad zou kunnen hebben op Anders Breivik. In zijn manifest wordt meerdere malen over de PVV gesproken waaruit sympathie zou blijken voor de idealen van de PVV.

De Standaard voegt toe dat het debat niet alleen in Nederland woedt: “in heel Europa zijn rechts-populistische en anti-islamitische partijen in het defensief na de moordpartijen door de fanaticus Anders Behring Breivik". Als voorbeeld noemt de Vlaamse krant het Front National in Frankrijk en de FPÖ in Oostenrijk.