de kwaliteit van de verhoudingen tussen Kosovo en Servië na een jaar onderhandelen nauwelijks zal veranderen. Beide landen erkennen nog steeds niet elkaars juridische legitimiteit. Vandaar de noodzaak om de besprekingen voort te zetten totdat stabiele verhoudingen verkregen zijn [...] Voor Kosovo zouden de onderhandelingen eventueel kunnen leiden tot de erkenning door de vijf landen die dat tot op heden nog steeds niet gedaan hebben (Cyprus, Spanje, Roemenië, Slowakije en Griekenland) en tot de invoering van een nieuw juridisch kader. Maar voor de non-definitie van de status van Kosovo is een nieuwe resolutie van de VN-veiligheidsraad nodig, met instemming van Servië. DE EU zal Kosovo opnieuw een Europees perspectief bieden en het een uitvoerbaarheidsonderzoek beloven voor zijn integratie in de EU (zonder over te gaan tot het proces tot een stabilisatie- en associatie-overeenkomst. Servië zou nu echter de status van kandidaat-lidstaat kunnen krijgen [...]

Brussel wilde voornamelijk de status quo doorbreken en Servië meer richting de EU trekken en daarmee zijn nut laten zien. Servië wilde vooral de status van kandidaat-lidstaat krijgen en tegelijkertijd de onafhankelijkheid, soevereiniteit en functioneren van Kosovo blijven bestrijden. Een doelstelling die Servië nu duidelijk heeft gehaald. Kosovo heeft daarmee de gelegenheid verloren om de sitiuatie te normaliseren. Binnenkort zullen beide landen door hun verkiezingen in beslag worden genomen, een "normale" periode van onstabiliteit. De EU-toetredingsonderhandelingen van Servië zullen pas aanvangen als de politieke situatie in Kosovo en Servië duidelijk en stabiel zijn. En het is Brussel die zal aangeven wanneer ze opnieuw om de tafel moeten gaan zitten om de status quo te doorbreken.

Volgens Blic, een andere Servische krant, had Belgrado niet zo'n harde opstelling van de Duitse bondskanselier verwacht. Het dagblad vraagt zich af wie – de regering of de internationale gemeenschap – de Serviërs op het verkeerde been heeft gezet door hen te vertellen "dat Kosovo en de EU twee aparte onderwerpen waren en dat afstand doen van Kosovo geen voorwaarde zou vormen voor toetreding tot de EU".

In Duitsland schrijft de Frankfurter Rundschau dat "wat de toetreding van de Balkanlanden betreft, alles volgens het boekje verloopt, als we de Europese Commissie mogen geloven. Elke stap voltrekt zich volgens een strenge technocratische methodiek". Maar "de mensen die onder het communisme hebben geleefd, weten instinctief dat formele aankondigingen niet van belang zijn. Het gaat om concrete resultaten. Het wekt dus geen verbazing dat men zich op de Balkan afvraagt: 'Willen ze ons er werkelijk bij hebben? En tegen welke prijs?'".

Toeval of niet, de aanhouding van Mladić vond plaats in dezelfde week waarin Kroatië te horen kreeg dat de onderhandelingen voor zijn toetreding niet vóór eind juni kunnen worden afgerond, zoals oorspronkelijk gepland. "De nieuwe uitbreiding van de EU is een strategisch besluit dat leidt tot een nieuwe geopolitieke krachtmeting tussen de westerse landen", merkte het Kroatische dagblad Novi List deze week op. "Net als in het begin van de jaren negentig staan aan de ene kant de landen onder aanvoering van Duitsland en Oostenrijk, aangevuld met de landen van de Visegrád-groep (Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije), die vinden dat Kroatië te lang het slachtoffer is geweest van vooroordelen en krachtig pleiten voor snelle toetreding van dat land tot de EU. Aan de andere kant bevinden zich Groot-Brittannië en zijn grote continentale bondgenoten, Nederland, Denemarken en de Scandinavische landen, die de onderhandelingen aan het eind van het jaar willen afsluiten, op het moment dat Servië zou kunnen voldoen aan de voorwaarden voor het kandidaat-lidmaatschap van de EU." Met de aanhouding van Mladić wordt dit scenario geloofwaardig. Maar de 27 lidstaten moeten met beleid handelen, want de Balkan blijft een bron van talrijke potentiële crises.

Het is nog te vroeg om vast te stellen wat de politieke gevolgen van de arrestatie van Mladić in Belgrado zijn, maar in Zagreb heeft de recente veroordeling van generaal Gotovina door het Joegoslavië-tribunaal vijandige sentimenten jegens de EU aangewakkerd. En in beide landen is een toetreding zonder strubbelingen nog immer onzeker vanwege de corruptie en het buitensporige nationalisme.

In Bosnië-Herzegovina dreigen de Serviërs, dezelfde over wie Mladić de leiding had, nog altijd een referendum over onafhankelijkheid te organiseren. Dat zou het einde betekenen van de broze vrede die in 1995 werd getekend. En in Kosovo, dat door vijf EU-lidstaten nog steeds niet wordt erkend en waar criminaliteit en corruptie welig tieren, bestaat de mogelijkheid van een scheiding tussen partijen met een Albanese en Servische meerderheid. Daardoor wordt het evenwicht in de regio bedreigd.

Aan de vooravond van de arrestatie van Mladić had de Europese commissaris voor Uitbreiding en Nabuurschapsbeleid, Stefan Füle, de nieuwe nabuurschapsstrategie van de EU gepresenteerd. Deze strategie is hoofdzakelijk gericht op de Arabische wereld, wat ten koste gaat van landen als Wit-Rusland, Oekraïne of Georgië die tot dan toe als prioriteit werden beschouwd. Alsof de EU het moeilijk vindt standvastig in verschillende richtingen te opereren. De Balkanlanden staan op het kruispunt van beide perspectieven, uitbreiding en nabuurschap. Kroatië en voortaan ook Servië vormen een vooruitgeschoven post. Maar de inspanningen die men zich ten behoeve van deze twee landen getroost, mogen niet verhullen welke uitdagingen er in de hele regio spelen. De aanhouding van Mladić is slechts één hoofdstuk van een hachelijke geschiedenis.

En we gaan waarschijnlijk in hetzelfde tempo door: na de top van de grote vier lidstaten over immigratie, bijeengeroepen door Frankrijk op 6 september – die door de Belgische voorzitter dreigt te worden geboycot, in de vrees dat die top alleen maar dient om het Parijse beleid inzake de Roma te rechtvaardigen – is het de beurt aan de ministers van Buitenlandse Zaken. Zij zullen onder meer samen komen om over Kosovo te spreken (Berlijn heeft Servië er onlangs op gewezen dat de deur van de EU opengaat als het land de aanspraak op Kosovo opgeeft) en de (niet geweldige) staat waarin de justitie in Bulgarije en Roemenië verkeert, die willen toetreden tot de Schengenzone. Daarna volgen, in willekeurige volgorde, het referendum over de presidentsverkiezingen in Moldavië (voorwaarde voor de voortgang van de toetredingsonderhandelingen), dat in Turkije over de hervorming van de Grondwet (idem) en de parlementsverkiezingen in Zweden.

Nog heel wat te doen dus voor de Belgische voorzitter, die tot nu toe toch op z'n zachtst gezegd discreet kan worden genoemd en wiens proeftermijn ten einde loopt.

Iulia Badea Guéritée

Wat betreft Turkije, heeft de Europese Commissie opnieuw gewag gemaakt van haar ongerustheid met betrekking tot het respect van de mensenrechten. Ook heeft de Commissie voor de eerste keer de schendingen van de persvrijheid aan de kaak gesteld, meldt EUobserver, naar aanleiding van een fiscale boete van 2,2 miljoen euro die is opgelegd aan de mediagroep Dogan Yayin. Aan de andere kant “ondersteunt de Commissie Turkije in het Ergenekon-proces – een illegaal netwerk dat ervan verdacht wordt de Turkse regering te willen omver werpen”, schrijft het Turkse dagblad Zaman. Deze krant meldt verder dat de Commissie Turkije stimuleert om “het democratiseringsproces voort te zetten, met name het ‘koerdisch initiatief’, dat zichzelf ten doel stelt een duurzame oplossing te vinden voor deze minderheidskwestie”.