...zal Kroatië het 28e lid van de Europese Unie worden. De democratische droom van het optimistische volk van het einde van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig is de afgelopen twee decennia op losse schroeven komen te staan. De werkelijkheid was namelijk allesbehalve idyllisch vanwege de problemen van Kroatië en de EU, die verre van perfect functioneert. Sinds gisteren is die droom de werkelijkheid geworden waarmee we zullen moeten leren leven. Maar we moeten wel met beide benen op de grond blijven staan. Na het referendum, en vooral na 1 juli 2013 [als het land daadwerkelijk zal toetreden], zal Kroatië geen luilekkerland zijn. De EU is geen remedie tegen alle kwalen. Zij is verre van een personificatie van het Goede en van een idyllische gemeenschap van staten en naties. Zij heeft haar eigen problemen en methoden om deze op te lossen die vaak lastig en pijnlijk zijn. Kroatië dient zijn ware plaats te vinden in een dergelijke “gemeenschap van belangen”. Conflicten zullen niet van de lucht zijn en zullen waarschijnlijk een voedingsbodem voor eurosceptici bieden. Maar op dit moment bestaat er geen twijfel dat de toetreding van Kroatië tot de EU voor het land een grote stap is. Kroatië heeft niets te verliezen, vooral zijn soevereiniteit niet. Het levert het land alleen maar voordeel op.

Senol Selimovic, commentator van het dagblad Sloboda Dalmacija uit Split buigt zich over de “historisch lage opkomst bij een referendum over de toetreding tot de EU”, een record dat de Kroaten op 22 januari hebben gebroken: 

De opkomst van 43,6 procent is de allerlaagste die ooit geregistreerd is bij dit soort volksraadplegingen op Europese schaal. Het percentage ligt zelfs lager dan het percentage Hongaren (45,62 procent) dat in 2003 deelnam aan het referendum over de Europese toekomst van hun land. Als de Kroatische regering de grondwet over het referendum tussentijds niet had gewijzigd, dan was de uitslag ongeldig geweest vanwege de te lage opkomst. Maar de Kroatische politieke elite zag de bui al hangen en heeft hier op tijd een stokje voor gestoken. Nu kunnen ze zich in de handen wrijven over het resultaat van hun lange inspanningen om de burgers te overtuigen van de toekomst van hun land. Toch heeft de lage opkomst een bittere nasmaak. De argumenten van de politieke leiders om vóór toetreding tot de EU te stemmen, waren kennelijk niet overtuigend genoeg. Zij zijn er niet in geslaagd om de burgers ertoe aan te zetten deel te nemen aan een volksstemming van een dergelijk historisch belang. Het Kroatische gezag heeft zelfs een gedeelte van de pro-Europese en democratische opinie verraden, die het feit had gehekeld dat organisaties en groepen die tegen de toetreding tot de EU gekant waren, niet hadden geprofiteerd van gelijke behandeling op het gebied van financiën en media om hun argumenten uiteen te zetten. Zo hadden we in plaats van een informatiecampagne een propagandacampagne en in plaats van een historisch referendum naar het voorbeeld van dat van 1991 (over de onafhankelijkheid), waaraan 83,5 procent van de bevolking had deelgenomen, zal het referendum van 22 januari de annalen van de Europese geschiedenis ingaan door het historisch lage opkomstpercentage.

Augustin Palokaj van het dagblad Jutarnji List schrijft van zijn kant over de zucht van opluchting die door Brussel ging na het Kroatische ‘ja’: 

Door vóór te stemmen hebben de Kroatische burgers laten zien dat de toetreding niet alleen het project van de politieke elites was, maar een doel dat ook hun steun heeft. Toch is de lage opkomst aan een volksraadpleging van dergelijke omvang niet onopgemerkt gebleven. Net als het aantal voorstemmers geeft ook de opkomst duidelijk het signaal af dat de Kroatische burgers wel deel willen uitmaken van de EU, maar dat zij er niet veel van verwachten. De EU is geen ideale instelling, want haar functionering laat heel wat te wensen over. Maar goedschiks of kwaadschiks kunnen we maar beter lid zijn van deze Unie waarbinnen we moeten vechten voor onze belangen. Al met al maken de Kroaten zich geen illusies over de EU. Er is geen plaats voor euforie en het is een goede zaak.- […] Als we rekening houden met de moeilijke situatie waarin de EU zich momenteel bevindt, is het Kroatische ‘ja’ tevens een grote troost voor de EU, want een ‘nee’ zou een overduidelijke mislukking voor haar zijn.

Aangezien er over nog geen twee maanden parlementsverkiezingen worden gehouden, mikt de Kroatische Democratische Unie (HDZ) van Kosor, die in de peilingen op verlies stond, op toetreding tot de EU om haar achterstand in te lopen (het akkoord moet begin december door het Europees Parlement worden goedgekeurd, precies op het moment waarop de verkiezingen plaatsvinden). Voor Kosor is het zaak om de angst bij de Kroatische bevolking weg te nemen voor het verlies van identiteit en de controle over staatszaken die met EU-toetreding gepaard gaan: "De prijzen van brood, melk, medicijnen en boeken zullen zeker stijgen, maar dat zou ons niet mogen weerhouden van toetreding". Overigens, voegt de krant daaraan toe, "als de EU dezelfde rechten eist voor buitenlanders die in Kroatië willen werken, dan kan dat bijdragen aan een betere concurrentiepositie voor Kroatische bedrijven" doordat er meer native speakers uit andere EU-landen naar Kroatië zullen komen.

Toeval of niet, de aanhouding van Mladić vond plaats in dezelfde week waarin Kroatië te horen kreeg dat de onderhandelingen voor zijn toetreding niet vóór eind juni kunnen worden afgerond, zoals oorspronkelijk gepland. "De nieuwe uitbreiding van de EU is een strategisch besluit dat leidt tot een nieuwe geopolitieke krachtmeting tussen de westerse landen", merkte het Kroatische dagblad Novi List deze week op. "Net als in het begin van de jaren negentig staan aan de ene kant de landen onder aanvoering van Duitsland en Oostenrijk, aangevuld met de landen van de Visegrád-groep (Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije), die vinden dat Kroatië te lang het slachtoffer is geweest van vooroordelen en krachtig pleiten voor snelle toetreding van dat land tot de EU. Aan de andere kant bevinden zich Groot-Brittannië en zijn grote continentale bondgenoten, Nederland, Denemarken en de Scandinavische landen, die de onderhandelingen aan het eind van het jaar willen afsluiten, op het moment dat Servië zou kunnen voldoen aan de voorwaarden voor het kandidaat-lidmaatschap van de EU." Met de aanhouding van Mladić wordt dit scenario geloofwaardig. Maar de 27 lidstaten moeten met beleid handelen, want de Balkan blijft een bron van talrijke potentiële crises.

Het is nog te vroeg om vast te stellen wat de politieke gevolgen van de arrestatie van Mladić in Belgrado zijn, maar in Zagreb heeft de recente veroordeling van generaal Gotovina door het Joegoslavië-tribunaal vijandige sentimenten jegens de EU aangewakkerd. En in beide landen is een toetreding zonder strubbelingen nog immer onzeker vanwege de corruptie en het buitensporige nationalisme.

In Bosnië-Herzegovina dreigen de Serviërs, dezelfde over wie Mladić de leiding had, nog altijd een referendum over onafhankelijkheid te organiseren. Dat zou het einde betekenen van de broze vrede die in 1995 werd getekend. En in Kosovo, dat door vijf EU-lidstaten nog steeds niet wordt erkend en waar criminaliteit en corruptie welig tieren, bestaat de mogelijkheid van een scheiding tussen partijen met een Albanese en Servische meerderheid. Daardoor wordt het evenwicht in de regio bedreigd.

Aan de vooravond van de arrestatie van Mladić had de Europese commissaris voor Uitbreiding en Nabuurschapsbeleid, Stefan Füle, de nieuwe nabuurschapsstrategie van de EU gepresenteerd. Deze strategie is hoofdzakelijk gericht op de Arabische wereld, wat ten koste gaat van landen als Wit-Rusland, Oekraïne of Georgië die tot dan toe als prioriteit werden beschouwd. Alsof de EU het moeilijk vindt standvastig in verschillende richtingen te opereren. De Balkanlanden staan op het kruispunt van beide perspectieven, uitbreiding en nabuurschap. Kroatië en voortaan ook Servië vormen een vooruitgeschoven post. Maar de inspanningen die men zich ten behoeve van deze twee landen getroost, mogen niet verhullen welke uitdagingen er in de hele regio spelen. De aanhouding van Mladić is slechts één hoofdstuk van een hachelijke geschiedenis.

Het voordeel voor de laboratoria is volgens Vanity Fair dat de testen onder minder strikte en goedkopere voorwaarden kunnen worden uitgevoerd en dat positieve resultaten kunnen worden verkregen waarmee “de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) ervan overtuigd kan worden dat de geneesmiddelen voor Amerikanen veilig en doeltreffend zijn”. In 2008 was 80% van de producten die door de FDA werden beoordeeld, buiten de VS getest, wat neerkomt op 58.788 tests. Van dit totaal vonden er 876 plaats in Roemenië, 589 in Oekraïne en 716 in Turkije. Ook Estland, Polen, Rusland, Litouwen, Slowakije en Kroatië zijn in trek bij de laboratoria.

Doordat deze tests onder geen enkele serieuze controle staan, hebben ze vaak een dodelijke afloop. Het tijdschrift geeft als voorbeeld een onderzoek naar een griepvaccin dat werd uitgevoerd in een opvangcentrum voor daklozen in het Poolse Grudziadz. De proefpersonen kregen een vergoeding van twee dollar en “dachten dat zij een gewone vaccinatie kregen. Maar dat was niet zo. Ten minste twintig van hen overleden.”

“Candid” Cameron’s woorden zijn wellicht een erkenning van het succes van de nieuwe Turkse strategie om zijn rol van eeuwige verloofde te laten varen in ruil voor de rendabeler rol van onafhankelijke manipulator in macht; Turkije is echter niet het enige land dat recentelijk heeft willen toetreden tot de EU. Nadat het Internationale Gerechtshof de onafhankelijkheid van Kosovo wettig verklaarde en daarmee het appel van Belgrado afwees, benadrukten de ministers van buitenlandse zaken van Italië, Slowakije en Oostenrijk de noodzaak de gekwetste pro-Europese gevoelens van Servië te verzachten door de toetreding van dat land te versnellen als een soort compensatie.

In afwachting van het lidmaatschap van de EU zijn voordringen en ruzies gebruikelijke praktijken. Veel oude kandidaten hebben zich geërgerd aan de verkorte route die IJsland ten deel viel toen het land in de financiële storm de beschutting van de euro zocht (nu de zon weer schijnt, trekt Reykjavik echter weer aan de rem). Een van deze oude kandidaten is Kroatië, dat betere papieren had dan veel toetreders in 2004 maar is geblokkeerd wegens een futiel geschil over de zeegrenzen met Slovenië.

Om haar internationaal profiel en politieke invloed op te vijzelen heeft de EU zojuist de Dienst voor Extern Optreden (EDEO) gelanceerd. De torenhoge kosten en operationele complexiteit wekken heel wat verbazing in deze crisistijd. Er is toch een veel gemakkelijker manier zijn om hetzelfde doel op korte termijn te bereiken: voor eens en altijd heldere criteria voor toetreding stellen en het proces loskoppelen van de wisselende belangen van lidstaten. De aantrekkelijkheid van het toekomstig lidmaatschap is de grootste soft power tool die Brussel kan gebruiken om invloed uit te oefenen op het beleid van haar buren. Een onrechtvaardige, wispelturige houding daarentegen is de beste manier om sleutelpartners van zich te vervreemden, zoals Oekraïne heeft laten zien en Turkije binnenkort wel eens zou kunnen bevestigen.

Gabriele Crescente

Wat betreft Turkije, heeft de Europese Commissie opnieuw gewag gemaakt van haar ongerustheid met betrekking tot het respect van de mensenrechten. Ook heeft de Commissie voor de eerste keer de schendingen van de persvrijheid aan de kaak gesteld, meldt EUobserver, naar aanleiding van een fiscale boete van 2,2 miljoen euro die is opgelegd aan de mediagroep Dogan Yayin. Aan de andere kant “ondersteunt de Commissie Turkije in het Ergenekon-proces – een illegaal netwerk dat ervan verdacht wordt de Turkse regering te willen omver werpen”, schrijft het Turkse dagblad Zaman. Deze krant meldt verder dat de Commissie Turkije stimuleert om “het democratiseringsproces voort te zetten, met name het ‘koerdisch initiatief’, dat zichzelf ten doel stelt een duurzame oplossing te vinden voor deze minderheidskwestie”.

Het merendeel van de Kroaten is voorstander van EU-idmaatschap. Zagreb heeft nog 22 van de 33 onderhandelingsonderwerpen lopen; slechts zeven van de discussiepunten zijn tot een goed einde gebracht. De EU-commissaris van Uitbreiding Olli Rehn gelooft desondanks dat de onderhandelingen met Kroatië half 2010 voltooid zullen zijn.