"EU in actie tegen illegale immigratie", kopt Berlingske. Volgens het Deense dagblad zal Denemarken, de huidige roulerend voorzitter van de EU, op 26 april tijdens een vergadering van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken negentig maatregelen voorstellen om een fenomeen te bestrijden dat "het afgelopen jaar met 35 procent is toegenomen".

Tot de voorgestelde maatregelen behoren een betere samenwerking met de landen van herkomst, bijvoorbeeld in Noord-Afrika, de versterking van Frontex en van de bewaking van de grens tussen Griekenland en Turkije, en een adequatere manier om de migratiestromen, uitzettingen en de strijd tegen mensenhandel in goede banen te leiden.

Dit initiatief is ook een reactie op de toenemende zorgen in Denemarken over illegale immigratie. Niettemin schrijft de krant:

Volgens het ministerie van Justitie is niet precies bekend hoeveel illegale immigranten er in Denemarken zijn. Er is alleen maar een gerechtvaardigde angst dat de grote aantallen illegale immigranten die zich nu in Griekenland en Italië bevinden, naar het noorden zullen trekken.

Deze maatregelen zijn ook om praktische redenen gerechtvaardigd, stelt Marlene Wind van de Universiteit van Kopenhagen, die in het dagblad wordt geciteerd:

De problemen met illegale immigratie zijn nadelig voor de interne markt en voor het beginsel van vrij verkeer dat in de geest van Europa is verankerd. Als de plannen worden uitgevoerd, zal dat dus een overwinning betekenen – ook voor het Deense voorzitterschap.

Volgens het Hof vormt dit Italiaanse "doorschuif"-beleid, dat sinds 2009 van kracht is, een schending van het internationaal recht. Migranten krijgen hierin een collectieve behandeling en ontzegt ze het recht om bij een Italiaanse rechter beroep aan te tekenen. Roberto Maroni, destijds namens de Liga Noord minister van Binnenlandse Zaken, vindt dat de uitspraak 'politiek' getint was. Premier Mario Monti heeft echter gezegd dat de regering het vonnis zal onderzoeken.

Maar Il Manifesto is sceptisch:

Deals met de nieuwe Libische regering wijzen in dezelfde richting als die met Khadafi. Om dit te veranderen zouden grote wetzijzigingen en een nieuw informatiebeleid nodig zijn. Als je op Internet de reacties op het vonnis leest, besef je dat Europa tegenwoordig wordt gezien als een bedreiging van onze nationale integriteit. Dit is het resultaat van twintig jaar vreemdelingenhaat en de vijandige opstelling van onze instellingen jegens immigranten.

"Scheepsrampen op de Middellandse Zee", kopt Tageszeitung boven een foto van een boot die in juni 2011 voor de kust van een Tunesisch eilandje verging. Het schuitje vervoerde 700 Libische vluchtelingen. Hoewel de meeste Europese dagbladen uitgebreid over de schipbreuk van het cruiseschip Costa Concordia schrijven, vestigt het Duitse dagblad aandacht op het feit dat het merendeel van de scheepsrampen die plaatsvindt op de Middellandse Zee het “voorpaginanieuws niet haalt”. De krant presenteert een lijstje van “ergste scheepsrampen in de Middellandse Zee sinds 2006” en schrijft in zijn commentaar over de vluchtelingen die hier het slachtoffer van worden:

Honderden zo niet duizenden van hen eindigen als naamloos lijk op volle zee of op een verlaten, rotsachtig strand. Duizenden zo niet tienduizenden van hen belanden in de onderwereld van een door crisis geteisterd Europa waar hun geen plaats of humane behandeling te wachten staat. (…) De doden zijn onder ons, of ze nou van een luxe cruiseschip komen of van een vissersboot.

Volgens een rapport dat het Spaanse nationale instituut voor de statistiek (INE) op 13 januari publiceerde, is de netto migratie voor het eerst in tien jaar negatief (-50.090): 62.611 Spanjaarden en 445.130 buitenlanders verlieten het land. Migranten vertrekken vooral naar Marokko, Ecuador en Bolivia, gevolgd door Brazilië, Frankrijk, Argentinië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en China.

Het conservatieve dagblad wijt de Spaanse bevolkingskrimp deels aan een afnemend geboortecijfer, dat nu gemiddeld op 1,4 kind per vrouw ligt: "2011 was ook het eerste jaar waarin we de leeftijdsgrens voor het krijgen van een eerste kind de 31 jaar zagen overschrijden." 

"... immigratie werkt als een economische stimulans. Het zorgt in verhouding voor meer werkgelegenheid en minder aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen."

 De economen van het Instituut beweren dat:

"... de interactie tussen migrantenstromen en het BBP blijkt positief uit te pakken. Dit geeft aan dat tijdens periodes van lagere groei, de toestroom van migranten geassocieerd kan worden met [...] minder aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen dan anders."

In Italië neemt de werkgelegenheid weer toe na 3 jaar gedaald te zijn door de economische crisis, meldt La Stampa. De laatste cijfers van het Italiaanse Bureau voor de Statistiek (ISTAT) laten zien dat het aantal banen voor Italiaanse burgers in het derde kwartaal van 2011 met 39.000 steeg. De werkgelegenheid onder immigranten, waarvan het aantal in de afgelopen jaren gestaag toenam, bleef ook groeien, namelijk met 120.000 banen. Dat was echter iets minder dan in het tweede kwartaal van 2011, toen dat aantal met 167.000 toenam.

"Is dat een positief signaal van een toenemend herstel van de crisis?", vraagt socioloog Luca Ricolfi zich af in de Turijnse krant.

"Ik ben bang van niet. [...] Er gebeurt iets nieuws: na jaren van crisis realiseren de Italianen zich dat ze het zich niet langer kunnen veroorloven vroeg met pensioen te gaan, alleen maar banen op topniveau te accepteren en te wachten op betere tijden. We zien nog geen directe concurrentie maar [werkgevers] reageren op de crisis door minder buitenlandse arbeidskrachten aan te nemen en doordat [werknemers] de banen die ze hebben, niet opgeven. [...] De blijkbaar onomkeerbare toename van het aantal buitenlandse arbeidskrachten lijkt nu te vertragen en zelfs te stoppen."

Maar de crisis zorgt er ook voor dat een groeiend aantal Italiaanse werklozen het zoeken naar een baan opgeeft, merkt Corriere della Sera op. De krant citeert gegevens uit de statistieken van Eurostat over arbeidskrachten die een deeltijdbaan hebben. 2,7 miljoen Italianen, het hoogste aantal in de EU, op een totaal van 8,2 miljoen, zijn beschikbaar voor werk maar zoeken geen baan. De enige landen waar relatief nog steeds weinig pessimisme heerst over de werkgelegenheidsvooruitzichten, zijn Duitsland, Frankrijk en België.

“We kunnen nu met een gerust hart stellen dat de mythe van de tijdelijke aard van de Poolse emigratie na de toetreding tot de EU nergens op is gebaseerd. De jongste volkstelling heeft bevestigd dat we te maken hebben met het grootste bevolkingsverlies sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog”, aldus Krystyna Iglicka, een demograaf van het Centrum voor Internationale Betrekkingen in Warschau.

Volgens het Poolse dagblad betekent dit dat het migratiebeleid van Polen en de campagnes die emigranten aanmoedigen om terug te keren, volledig zijn mislukt. “We worden geconfronteerd met een krimp van de beroepsbevolking en over twintig jaar zullen we in de Europese Unie de samenleving met het hoogste percentage ouderen zijn. De massa-emigratie levert daar een forse bijdrage aan”, klaagt Iglicka.

Met een beroep op de Europees Handvest der Grondrechten heeft het Gerechtshof vraagtekens gesteld bij deze regeling. Omdat in 2010 ongeveer 90 procent van alle vluchtelingen via Griekenland de EU zijn binnengekomen, oordeelde het gerechtshof, dat het “voor de Griekse autoriteiten feitelijk onmogelijk is deze toestroom meester te blijven”, aldus Die Tageszeitung. Daardoor zou de situatie voor de vluchtelingen dikwijls onverdraaglijk zijn en de afwikkeling van de asielaanvragen nodeloos worden vertraagd. Om deze redenen konden Londen en Dublin de risico's van het terugsturen van de vluchtelingen naar Griekenland volgens het hof niet negeren.

Met deze uitspraak heeft het Europees Gerechtshof bepaald dat “de asielaanvraag in het land moet worden beoordeeld waar de vluchteling zich daadwerkelijk bevindt”, aldus het links-liberale dagblad. Het merkt overigens op dat de “Duitse regering zich vooralsnog tegen een algemene wijziging van het Dublin-systeem verzet.”

Volgens diplomatieke bronnen die door het Duitse dagblad worden aangehaald, verwerpen, met uitzondering van Tsjechië, Italië en Litouwen, de andere leden van de Schengenruimte het voorstel om toestemming aan Brussel te vragen om de controles aan de interne grenzen te herstellen. Zij eisen daarentegen meer vrijheid op dat gebied, met name gezien de toestroom van immigranten, en willen dat een land door zijn partners kan worden verplicht om deze controles opnieuw in te voeren. Volgens een deskundige op het gebied van immigratie die in de Duitse krant wordt geciteerd, zou dat “de Europese integratie op losse schroeven zetten”. 

Volgens een deskundige die door Dagens Nyheter wordt geciteerd, maakt de economische crisis deze harmonisatie alleen maar moeilijker: sommige landen met een ´opener´ beleid zijn bang dat zij nog meer migranten moeten opvangen, terwijl andere, zoals Griekenland, simpelweg weigeren om nieuwe asielzoekers toe te laten. In bijvoorbeeld Finland en Nederland is het aantal asielaanvragen dat wordt gehonoreerd, drastisch gedaald door de invloed van de rechtspopulistische partijen, aldus de expert. Commissaris Malmström wijst met een beschuldigende vinger naar Griekenland: via dit land zijn de afgelopen twee jaar 80.000 migranten de EU binnengekomen, terwijl “de omstandigheden waaronder zij er worden opgevangen, onder de norm liggen van wat menselijkerwijs aanvaardbaar is”. Haar opmerkingen worden gestaafd door een uitgebreide reportage over het opvangcentrum voor asielzoekers in Tychero, vlak bij de grens met Turkije.

In een poging de lasten van het opvangen van asielzoekers beter te verdelen, stelt Cecilia Malmström onder andere voor om de landen die de meeste aanvragen te verwerken krijgen, gericht bij te staan. Haar voorstellen zullen op 13 december tijdens een bijeenkomst van de Raad van de Europese Unie worden besproken.

Hoewel Erdogan in het Duits verklaarde dat “wij samen optrekken”, en Merkel zich richtte tot de ongeveer 3 miljoen Turkse immigranten door te zeggen dat ze ook hun bondskanselier is, zijn de traditionele twistappels gebleven: de dubbele nationaliteit van de Turkse immigranten in Duitsland – door Erdogan geëist – en de verplichting om Duits te leren – een eis van Merkel -. “Assimilatie is een misdaad tegen de menselijkheid”, vergelijkbaar met antisemitisme, verkondigde de Turkse premier vervolgens tegenover een uiterlijk onbewogen Angela Merkel. Zij beperkte zich daarna tot een veelzeggend stilzwijgen over het onderwerp van de Turkse toetreding tot de Europese Unie.

Volgens het nieuwe plan dat op 13 september is goedgekeurd, zullen de lidstaten onder meer hun eigen grenswachten ter beschikking moeten stellen van Frontex in het geval van massale migratie richting de Schengenzone. Tot nu toe “was Frontex afhankelijk van de goede wil van de lidstaten om personeel en materieel ter beschikking te stellen”.

Op 16 september zal de Commissie overigens een ander aspect presenteren van het “nieuwe beheer van de Schengenzone”, aldus de Franse krant Le Figaro: Brussel mag voortaan landen tijdelijk uit de Schengenzone zetten als zij niet in staat blijken om hun gedeelte van de Europese grens te bewaken. Vooral Griekenland zou hiervoor in aanmerking komen, volgens de krant. Maar deze maatregel stuit op onenigheid binnen de EU: de Franse, Spaanse en Duitse ministers van Binnenlandse Zaken hebben al een gezamenlijke verklaring uitgegeven waarin ze ronduit wijgeren rekenschap af te leggen over de bewaking van hun grenzen.

“Çok yasa, CDU!“('hartelijk dank CDU') grapt het linkse dagblad, dat van mening is dat “gastarbeiders ertoe hebben bijgedragen dat Duitsland minder Duits werd. Dit is volgens TAZ "een ware prestatie op beschavingsgebied ”, want “de immigratie uit Turkije is een succesverhaal”. Bijna overal verloopt het samenleven bijzonder goed en beter dan in de meeste buurlanden. “Het aantal eindexamenkandidaten van Turkse afkomst stijgt, de middenklasse groeit, er zitten volksvertegenwoordigers van Turkse afkomst in een groot aantal parlementen en een Turk wordt partijleider van de politieke partij De Groenen.” Met andere woorden, Turken hebben Duitsland "fundamenteel veranderd", luidt de conclusie van TAZ.

De foto daarnaast, die op dezelfde dag genomen is, geeft een beeld van de rellen die in de Zuid-Italiaanse stad Bari uitbraken. Afrikaanse migranten, die zeven maanden hebben vastgezeten in een opvangcentrum en die gefrustreerd zijn over de trage behandeling van hun asielaanvraag, "scandeerden ´papieren, papieren´, waarna ze relletjes trapten en het verkeer lam legden. Daarbij raakten zestig mensen, onder wie politieagenten en migranten, gewond."

Volgens La Repubblica breidden de protesten zich uit naar andere steden in het zuiden van Italië, waar "migranten de rellen van Bari probeerden te evenaren". In Nardò besloten bijvoorbeeld "vierhonderd Noord-Afrikaanse landarbeiders te gaan staken voor een beter loon". De krant wijst erop dat er vorig jaar in Rosarno, een andere stad in Zuid-Italië, ook al sprake was van hevige protesten van Afrikaanse migranten, die zich erover beklaagden dat zij "door de Italianen als beesten werden behandeld".

Een feit illustreert uitstekend hoe ver Europa al is afgedaald in de afgrond van de xenofobie: de afschaffing van de grenscontroles in de lidstaten van de Europese Unie was al begonnen toen Europa als gevolg van de oorlog in Joegoslavië te maken kreeg met een stroom van meer dan 600.000 vluchtelingen. Duitsland alleen nam meer dan 345.000 mensen op. Vrijwel niemand weet het en het wordt nog minder erkend, maar andere landen namen ook een flink deel voor hun rekening: Oostenrijk ving er 80.000 op, Zweden 57.000, Zwitserland 25.000, Nederland 24.000 en Denemarken 20.000.

Niemand drukte toen zijn snor of twijfelde eraan dat het opheffen van de grenzen wel een goed idee zou zijn. Nu echter hebben een paar jonge mannen uit Noord-Afrika en het vooruitzicht de verkiezingen te verliezen aan extreem rechts, Berlusconi en Sarkozy, leiders van de twee meest welvarende landen ter wereld, op de vlucht laten slaan.

In de EU verblijven meer dan 20 miljoen immigranten van buiten de EU, die slechts vier procent van de bevolking vertegenwoordigen. Met uitzondering van Estland en Letland, waar een groot aantal Russische minderheden wonen die niet genaturaliseerd zijn, heeft geen enkele lidstaat meer dan acht procent immigranten van buiten de EU. Erger, dit Europa van 27 lidstaten dat zijn evangelie van democratie en solidariteit in de hele wereldwijd predikt, vond het normaal om in 2010 slechts 55.100 asielaanvragen goed te keuren.

Dat Rome en Parijs Brussel willen verleiden door het meer verantwoordelijkheden aan te bieden valt nog te begrijpen. Maar dat de Europese Commissie, die de bewaker van de verdragen is, het vrije verkeer, een van de basisvoorwaarden voor Europese eenwording, zo goedkoop zou hebben willen verkwanselen, is werkelijk zorgwekkend.

Het rapport werd op 28 april door Jyllands-Posten onthuld onder de kop "Miljardenbesparingen door aanscherping immigratie". Volgens het liberale dagblad worden de kosten voor de Deense maatschappij van immigranten van niet-westerse herkomst in het rapport becijferd op 15,7 miljard Deense kroon per jaar (2,1 miljard euro) en heeft het koninkrijk sinds rechts in 2001 aan de macht kwam, 5,1 miljard Deense kroon per jaar (bijna 684 miljoen euro) bespaard.

In Information weerleggen de economen deze interpretatie van het rapport door te benadrukken dat onbekend is welke invloed immigranten van niet-westerse herkomst op de Deense economie hebben. Volgens hen geven deze cijfers, ook al zijn ze correct, niet de kosten van immigranten weer. In het onderzoek is bijvoorbeeld geen onderscheid gemaakt tussen vluchtelingen en immigranten, op wie een andere situatie en traject van toepassing zijn. En omdat de verhouding kinderen en jongeren hoger is onder immigranten dan in de Deense maatschappij in het algemeen dragen zij op dit moment minder belasting af dan anderen, maar dat zal in de loop der tijd waarschijnlijk veranderen. Om die reden denkt Marianne Frank Hansen, een van de verantwoordelijken van de groep economen die aan de basis van het rapport staan, dat verzoeken om een aanscherping van de immigratiewet "een conclusie is die het rapport weinig recht doet".

"Zeker, het was een fout van de Europese lidstaten om de vluchtelingen of illegale immigranten die dit jaar op het eiland Lampedusa neerstreken als louter een Italiaanse kwestie te beschouwen. En de reactie van Italië, om de Tunesiërs dan maar verder door Europa te laten reizen, in het bijzonder Frankrijk, was ook olie op het vuur."

Dat schrijft NRC Handelsblad over het gebrek aan solidariteit van de 27 lidstaten om Italië bij te staan in de opvang van de vluchtelingenstroom die in januari op gang kwam. Volgens het dagblad heeft "een populistische maatregel als intensievere grenscontroles" slechts een "symbolische betekenis" en zouden "erkenning, in woord én daad, van de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de buitengrenzen van Europa en de ontwikkeling van een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid" effectiever zijn. "Dat is heel wat beter dan de klok 26 jaar terug te draaien."

In een ander artikel van NRC met als titel "Vrij verkeer van personen wordt à la carte verdrag" komt Hugo Brady, onderzoeker bij het Centre for European Reform in Londen, aan het woord. Hij legt uit:

"De crisis rond ‘Schengen’ is een beetje vergelijkbaar met de eurocrisis. Het Schengenverdrag en de euro zijn allebei gestoeld op vertrouwen. Nu sommige landen het vertrouwen beschamen, klinkt de roep om sancties. In beide gevallen is het de vraag of de crisis leidt tot een stap terug, of juist een versnelling van de integratie."

Le Monde neemt het juist op voor Schengen, op het moment waarop het verdrag ter discussie staat vanwege een ernstige crisis die is veroorzaakt door de vluchtelingenstroom die "zoals we in Parijs zeggen geen Bijbelse proporties aanneemt, maar wel groot is":

"Het Schengenverdrag is in de jaren tachtig tot stand gekomen en was voornamelijk bestemd voor vrij verkeer tussen de Europese landen. Samen met de euro is dit akkoord een van de mooiste verworvenheden van Europa: een gemeenschappelijke munt zonder grenzen. Wat een prachtige symbolen! Maar Schengen moet worden aangepast aan de migratiestromen van deze tijd. Dat betekent dat we de lidstaten die zich aan de buitengrenzen van de EU bevinden – Italië, Griekenland en Spanje – moeten helpen de immigratie te reguleren. En waarschijnlijk heeft de EU voor haar zuiderburen ook een langetermijnstrategie nodig op het gebied van investering, steun en krediet, zodat de 'Arabische lente' zich niet vertaalt in grotere migratiestromen. Maar daar hangt een prijskaartje aan. En daar wringt de schoen in een EU waarin alleen al het idee van een solidaire verhoging van de begroting meer dan ooit onbespreekbaar is. Een gezamenlijke brief van Frankrijk en Italië aan Brussel is niet voldoende".

In La Stampa merkt historicus Gian Enrico Rusconi op dat de huidige "mediterraans-Libische crisis" officieel het einde inluidt van de "driehoek Italië-Frankrijk-Duitsland, die een stempel heeft gedrukt op een groot gedeelte van de Europese geschiedenis".

"Duitsland is in zichzelf gekeerd. Frankrijk speelt zijn spel met een soevereine achteloosheid. De Europese Commissie ontpopt zich als een uitvoerende macht die onzeker en zelfs machteloos is. Italië voelt zich in zekere mate slachtoffer; uiteindelijk schaart het land zich aan de zijde van de sterksten, maar in wezen is het op drift geraakt".

Rusconi verwijst naar de "langetermijnvisie" en "vastberadenheid" van de Duitse, Franse en Italiaanse naoorlogse leiders die ten oorsprong liggen aan de "dynamiek tussen de drie naties die het oude Europa heeft afgebroken en het nieuwe heeft opgebouwd". Volgens hem is "deze cyclus definitief afgesloten, of in ieder geval onherroepelijk veranderd".

"De drie naties worden – met een twintigtal andere landen – bij elkaar gehouden door institutionele banden die zeker betekenisvol en zelfs onomkeerbaar zijn. Maar deze zijn allesbehalve doeltreffend om essentiële problemen het hoofd te kunnen bieden, zoals de inzet van militairen, grenscontroles en invloedssferen. In dit verband lijkt de oude nationale soevereiniteit in feite weer de kop op te steken. Nationale verschillen en belangen die met veel bombarie als achterhaald waren verklaard, verschijnen weer ten tonele." 

De wijziging, die in 2013 van kracht gaat, “zal honderden vluchtelingen en andere Afrikanen in Malta een groot aantal nieuwe rechten geven, die overeenkomen met die van burgers van buiten de EU die hier legaal komen wonen”, meldt The Times of Malta. De maatregel geeft die migranten ook het recht in andere lidstaten van de EU te verblijven. Malta heeft zich met  “felle tegenstand” verzet, meldt het dagblad. “In 2008, toen het voorstel voor de eerste keer door de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken werd behandeld, wist Malta het in zijn eentje tegen te houden, omdat voor invoering van de wetgeving unanieme goedkeuring was vereist”.