"Merkozy", het koppel dat zo en soms tegen wil en dank aan het roer kwam te staan, is erin geslaagd zo goed en zo kwaad als het gaat te voorkomen dat het euroschip op de klippen van de crisis liep, voorlopig althans. Hun aanpak van de huidige crisis en toekomstige ontwikkelingen betekenen een overwinning voor de intergouvernementele koers. Behalve Angela Merkel en  Nicolas Sarkozy geeft ook Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad en de grote man achter de compromissen tussen lidstaten onderling, de voorkeur aan deze variant. Deze route heeft zo zijn voordelen – er kan sneller, efficiënter en wettig worden gehandeld bij de besluitvorming door staatshoofden en regeringsleiders – maar ook zijn nadelen – het ontbreekt aan transparantie en "kleine" landen worden feitelijk buiten spel gezet.

Bovendien worden gemeenschappelijke instellingen, zoals de Europese Commissie en het Europees Parlement, door deze route ook aan de kant geschoven, waardoor uiteindelijk de hele unie wordt verzwakt. In feite lijkt de EU in de ogen van de publieke opinie uiteindelijk een deel van het probleem te worden in plaats van de oplossing.

Voorzitter José Manuel Barroso mag dan wel een zwaardere rol eisen voor zijn Europese Commissie, te beginnen bij de toezichthoudende functie op het naleven van het nieuwe pact voor de euro, in de ogen van commentatoren en een groot deel van de publieke opinie blijft deze instelling toch lijken op een club niet gekozen bureaucraten die claimen dat ze soevereine lidstaten kunnen dicteren hoe die hun begrotingsbeleid dienen te voeren of zelfs hoe de onvermijdelijk geachte bezuinigingen moeten worden doorgevoerd.

Dat is eigenlijk de voornaamste grens van wat een Europees bestuur geacht wordt te belichamen: ook al genieten eurocommissarissen het vertrouwen van het Europees Parlement, ze worden niet gekozen door burgers maar benoemd door lidstaten. Het feit dat deze directe link ontbreekt, is voor veel Europeanen aanleiding om het democratische mandaat van hun actie opnieuw ter discussie te stellen. Daarom zou het wenselijk zijn om eurocommissarissen te laten kiezen, hetzij direct door burgers of, wat op de korte termijn een realistischere oplossing zou zijn, door en onder de leden van het Europees Parlement. 

Van Rompuy's voorstel komt erop neer dat het Europese noodfonds (EFSF) gebruikt gaat worden om "de banken rechtstreeks van nieuw kapitaal te voorzien". Bovendien is "de uitgifte van euro-obligaties op de lange termijn niet uitgesloten". Op deze wijze wil de president van de EU "de crisis daadkrachtiger bestrijden".

Volgens El País pakken Van Rompuy en Barroso "de financiële problemen van Europa eindelijk bij de kern aan: de economie is verlamd door de totale afwezigheid van krediet als gevolg van het onderlinge wantrouwen van de banken, die elkaar geen geld willen lenen". De Commissie wil de controle op de begrotingen van de eurolanden versterken en het recht verkrijgen om nationale parlementen te verplichten hun "begrotingsplannen te herzien als blijkt dat niet aan de verplichtingen van het Stabiliteitspact wordt voldaan".

El Mundo is van mening dat deze informele groep een teken aan de wand is van “het botsen van de democratische legitimiteit met de noodzaak om een oplossing te vinden op de eurocrisis. [...] Bepaalde analisten bevestigen dat dit nieuwe schaduwkabinet ook de beste manier is om tegenwicht te bieden aan de macht van ‘Merkozy’. Want door de aanwezigheid van Europese instellingen in de GdF krijgen minder machtige staten een stem. (...) De grootste critici van de GdF nomen het een ‘politburo’ wegend het gebrek aan democratische legitimeit. Zij verwijten de GdF de val van George Papandreou en de dolksteek aan Silvio Berlusconi. Maar voorstanders zien in de GdF het antigif dat nodig is om de eurocrisis op te lossen”.

Maar de Parijse website blijft sceptisch aangezien "het enige voorstel dat diezelfde Barroso vorig jaar om deze tijd op tafel legde (het groene licht voor Europese schuldvorderingen ter financiering van specifieke investeringsprojecten) nooit werd uitgevoerd". Hoewel de Portugees zich nu, op het dieptepunt van de crisis, volop bemoeit met de onderwerpen met betrekking tot financiële regulering, spendeerde hij een groot deel van zijn eerste termijn (2004-2009) met het geleidelijk afbreken van het beetje regulering dat er nog was op de markten. (...) Hoe kan hij vandaag de dag pretenderen dat hij de middelen heeft om de markt weer te laten opkrabbelen?

Voor het Portugese dagblad Público had de toespraak van Barroso "een essentieel politiek doel: het Frans-Duitse voorstel voor een economische regering van de eurozone verwerpen, dat Angela Merkel en Nicolas Sarkozy tijdens hun ontmoeting van 16 augustus presenteerden."

Gisteren antwoordde Barroso hen dat de 'economische macht' niet alleen in handen van de Commissie kan liggen. Dat zei hij in het enige Europese instituut dat daarbij nog meetelt - het Europese Parlement. Zijn toespraak laat een beetje de smaak achter van het toegeven aan zwakheid. De Commissie waarvan hij de voorzitter is, is bijna ten onder gegaan in de maalstroom van de Europese crisis. Ze werd systematisch genegeerd door het vastberaden Frans-Duitse duo. Ze moest onmachtig toezien hoe de macht naar Berlijn verschoof. En als er al een hoofdrolspeler was in de werkelijke strijd tegen de vernietigende effecten van deze crisis, dan was dat wel de Europese Centrale Bank. Het lijkt wel een onvermijdelijke ontwikkeling die door de schuldencrisis alleen maar versneld werd.

Hoe het ook zij, we moeten toegeven dat de Commissie actie neemt, merkt El País op.

Volgens de krant was het optreden van Barroso bij het Europees Parlement "een klein voorbeeld van realisme in het moeras van flaters en onnodig geklets dat het crisisbeleid in de eurozone de laatste tijd kenmerkt.

Van de voorstellen die de voorzitter van de Commissie deed, onthield Público vooral het cijfer van 0,01%: dat is het percentage aan "Tobintaks" die Brussel "vanaf 2014 wil gaan heffen op financiële transacties tussen banken:

Het cijfer laat duidelijk zien hoe bescheiden het initiatief is, vergeleken met de 4600 miljard euro die de Europese burgers sinds het begin van de crisis in het financiële systeem hebben gepompt. En het moet nog maar blijken of deze maatregel zal slagen, want de logge financiële machinerie van de Unie vereist dat iedere wijziging in de Europese fiscale regelgeving unaniem wordt goedgekeurd door alle lidstaten. En de Britse regering heeft nu al zijn weerstand tegen de heffing geuit.

Met alle respect voor de Commissievoorzitter is het niet hij die de 'State of the Union' had moeten uitspreken maar Angela Merkel, vindt correspondent Marek Magierowski in Rzeczpospolita:

Hij heeft de touwtjes niet in handen en hem zal de schuld voor een eventuele instorting van de eurozone niet in de schoenen worden geschoven [...] De EU wordt geregeerd door de Duitse Bondskanselier en alle ogen zijn op haar gericht. [...] De toespraak werd vaak onderbroken door applaus van de Europarlementariërs en de leiders van de conservatieve partijen spraken hun enthousiasme uit. Iedereen speelde zijn rol perfect in het theater van de EU. Maar het werkelijke leven speelt zich elders af.

Het machtsvertoon van de voorzitter van de Commissie wist Maroun Labaki van Le Soir echter wél te overtuigen.

José Manuel Barroso is een door de wol geverfd politicus. Een beetje tactiek, wat fraaie retoriek en veel overtuigingskracht: de voorzitter van de Europese Commissie sprak een prachtige 'state of the Union' uit, zeer politiek. [...] We kunnen wel raden welke 'as' er gisteren is ontstaan tussen de Commissie en het Europarlement. Deze toenadering zal de facto ten nadele werken van de hoofdsteden en van de Raad in zijn geheel. De staatshoofden en regeringsleiders moeten zich dus werkelijk zorgen gaan maken...

Deze heffing op financiële transacties, ook wel de Tobintaks genaamd, "waarvan de hoogte nog bepaald moet worden maar die alle activiteiten van financiële instellingen binnen de EU zal raken en 50 tot 70 miljard moet opbrengen" zou de Europese begroting van een eigen inkomstenbron moeten voorzien. Voor Libération gaat het hier om "een revolutie, die des te verrassender is als je weet dat het gevecht altijd geleverd wordt door de antimondialisten, en dat de Europese uitvoerende macht sinds 1958 niet meer zo rechts is geweest (en daarmee een afspiegeling is van het Europese politieke landschap, nu er van de 27 lidstaten 22 een rechtse regering hebben)." Het is echter lang niet zeker of de lidstaten zich zullen haasten een heffing in te voeren die door een door Euobserver geciteerde woordvoerder van de Britse regering als "onrealistisch" wordt gekwalificeerd.

Een ander heikel punt uit de onenigheid tussen de Commissie en de lidstaten vormen de besparingen die de lidstaten van de Eurocraten eisen, "die ongeveer vijftigduizend bevoorrechte personen, die tot nu toe opmerkelijk ongevoelig bleken voor bezuinigingen, zullen raken op een wijze die in de afgelopen vijftig jaar nog niet eerder voorkwam", aldus Le Figaro. "We kunnen zacht uitgedrukt stellen dat de vlam in de pan is geslagen in de relatie tussen de vakbonden, de werkgever – in dit geval de Commissie – en vooral de betalers, oftewel de lidstaten. 'Brussel zal zo snel mogelijk een serieus gelijkwaardigheids- en geloofwaardigheidsprobleem moeten oplossen: er kan niet geëist worden dat iedereen zijn broekriem aanhaalt terwijl men er tegelijkertijd een dergelijke levensstijl op nahoudt', benadrukt de minister van Financiën van een lidstaat. Elf landen, waaronder Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en het grootste deel van Noord-Europa, zijn daarom onverbiddelijk en hebben José Manuel Barroso een ultimatum gesteld. 'Een zeer substantiële vermindering van de uitgaven, inclusief salarissen, pensioenen en sociale voordelen zijn dringend nodig', schrijven zij letterlijk in een brief waarvan Le Figaro een kopie in handen heeft. De aanval op de 'verworven rechten' is frontaal, en komen op het moment waarop Griekenland grote offers moet brengen."

De Franse president, die al op 9 september door het Europese parlement tot de orde was geroepen, heeft ervoor gekozen om de confrontatie te zoeken met de Europese instituties. Door zich openlijk af te vragen of de Europese afgevaardigden wel het recht hadden zich over Romakwestie te uiten, door Luxemburg aan te vallen, het land van herkomst van Viviane Reding en door de weigering de Commissie zijn rol van waakhond van de verdragen te laten spelen, hebben de Franse autoriteiten de Unie een extra dreun gegeven. Eentje die ze nu net niet kon gebruiken.

Afgelopen lente was het Duitsland dat eigen voorwaarden verbond aan de financiële hulp voor Griekenland waardoor er grote twijfels kwamen over de duurzaamheid van de euro. Deze herfst was het Frankrijk dat deed alsof leden zich kunnen onttrekken aan de regels en kunnen handelen zonder rekening te houden met de wetten en waarden van de 27 lidstaten en de gemeenschappelijke instituties.

Bijna een jaar na de ratificatie van het Verdrag van Lissabon, dat de start van een nieuw tijdperk voor de EU moest betekenen, gedragen de landen, die er alles aan hebben gedaan dat het verdrag kon worden aangenomen, soms zelfs tegen de zin van de burgers, zich alsof de EU niet meer het politiek en juridisch kader is waarin de wederopstanding van het continent na de Tweede Wereldoorlog heeft plaatsgevonden.

Naar aanleiding van de vergadering tijdens de Europese top, waarin het Romavraagstuk een hevige en onnodige crisis veroorzaakte die alles overstemde, werd een persbericht uitgebracht waarin wordt gesproken over de Europese diplomatie, de strategische partnerschappen die in werking zijn gesteld en het economische beleid. Onderwerpen waar de staatshoofden en regeringen zonder twijfel te weinig tijd voor hebben om ze goed te kunnen bestuderen. Voorlopig zitten we nog wel even in het tijdperk van nationaal egoïsme.

Eric Maurice

Voor het grootste deel van de door Barroso aangehaalde “politieke uitdagingen” hebben de lidstaten het heft in handen, of het nu om de coördinatie van het economisch beleid gaat om zo te zorgen voor een opleving of over de economische regulering, het energiebeleid, de financiering van de begroting van de Unie, het vernieuwingsbeleid of het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

Het feit dat de leider van de communautaire uitvoerende macht zich uitspreekt voor de Europarlementariërs betekent zeker een belangrijke ontwikkeling in het functioneren van de EU: het is een teken van de toenemende macht van het Parlement, dat steeds grotere invloed krijgt op het beleid van de Unie, met name op het gebied van milieu en grondrechten.

Maar de EU zou niet volgens twee parallelle schema’s moeten functioneren, met enerzijds de instellingen, de Commissie en het Parlement op kop, die een wettelijk kader vaststellen, en anderzijds de staten die hun beleid bepalen op basis van hun nationale belangen. Want zoals deze week de Amerikaanse politicoloog Charles Kupchan scherp opmerkte, “worden Europese politici steeds minder Europees en steeds nationalistischer, totdat de EU nog slechts in naam een unie zal zijn. “ Niets zou erger zijn dan leiders die doen alsof de Unie functioneert omdat de verdragen nieuwe macht geven aan de organen ervan.

Eric Maurice

Dit examen dat de meeste ministers in onze landen nog nooit hebben moeten afleggen en waarvoor een aantal waarschijnlijk niet zal slagen, vormt zo een van de zeldzame gelegenheden waarbij een democratische controle wordt uitgevoerd over de Europese instellingen die – vaak terecht – worden verweten ondoorzichtig te zijn.

Ondanks dat de politieke machthebbers stilzwijgend hadden afgesproken de benoemde commissarissen te sparen, lijken de Eurovertegenwoordigers, net als in 2004, zich niet te hebben voorgenomen om de verklaringen van goede trouw  en goede wil van de kandidaten passief aan te horen. Toentertijd heeft de Italiaan Rocco Buttiglione, die werd beschuldigd van homofobie, dit aan den lijve ondervonden. Dit keer is het de Bulgaarse Roumiania Jelevia die in het beklaagdenbankje zit; zij heeft naar verluid financiële belangen achtergehouden. De parlementariërs zijn gretig om de hun door het Verdrag van Lissabon verleende nieuwe bevoegdheden toe te passenn: ze kunnen wijzigingen, of zelfs herbenoemingen eisen. Zullen ze dat doen?

Gian Paolo Accardo

Op 22 november 2009 zullen de presidentsverkiezingen plaatsvinden, en Brussel slaat de machtsspelletjes in Boekarest met argusogen gade, aldus Cotidianul. Op 12 oktober heeft de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, het Roemenië openlijk kwalijk genomen “nog niet zijn kandidaat voor de functie van commissaris te hebben aangewezen". De volgende dag heeft “Boc in alle haast de landbouwkundige Dacian Ciolos aangewezen voor de functie van landbouwcommissaris”, schrijft het dagblad.

Naar aanleiding van de verkiezing van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, legt Buzek uit dat hij José Manual Barroso steunt omdat de EU ”zo snel mogelijk een Commissievoorzitter nodig heeft en dat deze voorzitter zo sterk als mogelijk dient te zijn”. ”De Europese burgers verwachten nu concrete actie: de crisis het hoofd bieden, de groei stimuleren, het protectionisme bestrijden, zorgen voor beter financieel toezicht, en dat kan niet zonder een doeltreffende Commissie en een doeltreffend Parlement”, verzekert de Parlementsvoorzitter.

Op 2 oktober beslissen de Ieren over het Verdrag van Lissabon, dat de spelregels van de EU zal veranderen. De uitkomst van het Ierse referendum zal van invloed zijn op de ratificering van het verdrag door Polen en Tsjechië. Het is dus mogelijk dat de voorzitter van de Commissie verkozen zal worden volgens de nu heersende regels, terwijl de Commissarissen waarschijnlijk aangewezen zullen worden volgens de regels van het Verdrag van Lissabon. “Een ding is zeker: Barroso is dol op zijn baan”, concludeert Mladá Fronta DNES. “Het zit er dik in dat hij er de komende vijf jaar nog zal zitten”.

Zelfs al zou de huidige voorzitter het van Fischer winnen, zijn positie zal tijdens zijn tweede ambtsperiode waarschijnlijk zwakker zijn dan tijdens de eerste. "Barroso wekt geen enthousiasme op omdat hij een karakterloos, ongeïnspireerd figuur is die niet in staat is om moeilijke besluiten te nemen", aldus Daniel Gross van het Centrum voor Europese Beleidsstudies in een interview tegen het dagblad Dziennik. Barroso is verkozen door een minderheid en zal nog meer afhankelijk zijn van de Europese 'big players' – Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – die de afgelopen vijf jaar zowiezo al de scepter zwaaiden.