In de brief, die Ashton in samenwerking met Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië en Spanje had opgesteld, verwierp ze tevens het Palestijnse initiatief: “Dit is niet het moment voor unilaterale bewegingen van een van beide partijen, aangezien dat tot escalatie zou kunnen leiden.” Lady Ashton heeft daarbij vooral de democratische opstanden in het Midden-Oosten voor ogen, die een overeenkomst nog dringender noodzakelijk maken “omdat we een bijdrage moeten leveren om rust te brengen in een instabiele situatie, die naarmate het jaar vordert alleen nog maar instabieler dreigt te worden." Volgens Ha’aretz “zijn Hillary Clinton en de Amerikaanse regering niet erg gecharmeerd van het initiatief van Ashton op dit punt”, aangezien zij er ”de voorkeur aan geven zich te verzekeren van de steun van de Israëlische premier Netanyahu voor het hervatten van de onderhandelingen met de Palestijnen." 

Bovendien heeft Europa als gevolg van recente gebeurtenissen als de Arabische revoluties opnieuw een strategische plek gekregen die president Obama beter niet kan negeren: “De Verenigde Staten hebben de Britten en de Fransen nodig, net als de NAVO, zowel in militair als in financieel opzicht”, schrijft Le Monde. Barack Obama “maakt de Europeanen ook het hof over de kwestie tussen Israel en de Palestijnen”, aangezien Washington vreest geïsoleerd te raken “als het moment is gekomen in september in de VN om zich uit te spreken over erkenning van de Palestijnse staat”. Een erkenning die echter “nog voor een sterke verdeeldheid” onder Europeanen zorgt.

Terwijl de Ieren gelaten hun democratische recht uitoefenen, kijken zij ook naar de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, waar honderden burgers het leven laten voor fundamentele rechten. Velen van hen hebben hun blik gericht op Al Jazeera of de BBC terwijl de gebeurtenissen zich op aangrijpende en angstaanjagende wijze voltrekken. Zij moeten zich geraakt en ook geïnspireerd voelen, want zoals de meesten van ons voelen zij instinctief aan wat een nobel goed democratie is. Tegelijkertijd moet de moed hun ook in de schoenen zakken bij de gedachte dat de volkeren van Tunesië, Egypte en Libië na al hun offers en al het bloedvergieten zullen moeten kiezen tussen lokale varianten van Fianna Fáil of Fine Gael, ruziënd over de vraag welke belastingen verhoogd of verlaagd moeten worden, op welke overheidsvoorzieningen bezuinigd moet worden en over de manier waarop een beter rentetarief kan worden verkregen voor de terugbetaling van schulden aan de EU en het IMF.

Moet de komst van democratie onvermijdelijk leiden tot technocratisch gekibbel? In bepaalde opzichten zijn recente vergelijkingen tussen de gebeurtenissen van nu en de revoluties van 1989 ongelukkig. Als de opkomst bij verkiezingen in voormalige communistische landen zoals Roemenië, Bulgarije, Tsjechië en Polen een graadmeter vormt voor het enthousiasme voor democratie, dan luidt het antwoord met een gemiddelde tussen de 50 en 60 procent "ja". Amper twintig jaar na dato is de helft van deze kiezers de afgehaakt.

Zelfgenoegzaamheid is niet het enige probleem. Wat ook wringt, is dat onze leiders te verlegen en niet inspirerend genoeg zijn. Hoe kunnen zij bijvoorbeeld respect blijven inboezemen wanneer de ambtgenoten van de EU-vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken, Catherine Ashton, en Barack Obama zich zo pijnlijk afzijdig hielden terwijl Egyptenaren hun leven op het spel zetten door samen te komen op het Tahrirplein? Wat zouden zij doen als Europa opnieuw een plaag van tirannie te verwerken zou krijgen? En toch heeft dit niet zozeer te maken met hun persoonlijke falen, maar eerder met een politieke cultuur waarin risico's worden vermeden, wat betekent dat een in wezen fatsoenlijke vrouw zoals mevrouw Ashton en de eens zo fascinerende Obama zo weinig speelruimte hebben, en neergeslagen in plaats van bevrijd leken door alle macht die zij tot hun beschikking hebben. Aangezien we leven in maatschappijen waarin niemand meer iets durft, zal er ook niets veranderen. Als gevolg daarvan wordt stemmen een net zo weinig verheffend gebaar als het kiezen tussen vanillevla of chocoladevla in de supermarkt. Niettemin vormen de volkeren van Noord-Afrika ondanks decennia van tirannie het levende bewijs dat wat een onwrikbare realiteit lijkt, net zo snel tot stof kan vergaan. Ieren en Europeanen moeten bij het uitbrengen van hun stem voor ogen houden dat de wereld echt niet zo ongrijpbaar en onveranderlijk is als hij lijkt. 

Het is onbegrijpelijk dat “president Obama de EU niet aan de onderhandelingstafel nodigt”, stelt Yossi Beilin met verbazing vast in La Vanguardia. De voormalige Israëlische minister van Justitie, voorzitter van het Initiatief van Genève en onderhandelaar tijdens de besprekingen in Taba in 2001, wijst erop dat “de belangrijkste stappen in het vredesproces de afgelopen twintig jaar in Europa zijn gezet”: de conferentie van Madrid in 1991 en de akkoorden van Oslo (1993), Parijs (1995) en Genève (2003).

Toch is Barack Obama zich volgens Yossi Beilin wel degelijk "bewust van de enorme ervaring van de Europeanen” en weet Obama dat om tot een akkoord tussen Israëliërs en Palestijnen te komen "er een beroep op Europa zal worden gedaan voor de oplossing van de drie grootste problemen met een internationale dimensie” : financiering, deelname aan een multinationale vredesmacht die moet helpen een Palestijnse staat tot stand te brengen, en steun voor de opname van Palestijnse vluchtelingen.

Onder deze omstandigheden, zo betoogt de voormalige Israëlische onderhandelaar, dient Europa niet te “bedelen” om een rol in het hernieuwde vredesproces, maar moet het “voortdurend bij de gesprekken betrokken” zijn. Zoals tijdens de conferentie van Madrid, toen "de Europeanen een sleutelrol vervulden” in de voortgang van de onderhandelingen. Volgens Beilin “behoren de Verenigde Staten en de betrokken partijen Europa te vragen een beslissende rol te spelen".

Een van de verklaringen die het Witte Huis gaf voor deze beslissing is dat nog altijd niet duidelijk is wie er namens Europa spreekt. Het Verdrag van Lissabon zou dit probleem oplossen, hadden de leiders van de zevenentwintig lidstaten beloofd, en Europa zou zich eindelijk de rol van mondiale macht kunnen aanmeten die ze met recht nastreeft. Maar wanneer het erom gaat om de doorvoering van het verdrag, waarbij ze zichzelf een beetje moeten wegcijferen ten guste van de instellingen waarvan ze de EU hebben voorzien – te beginnen bij een vaste president van de Europese Raad -, krijgen oude reflexen en het ‘ieder voor zich’ toch weer de overhand. In Kopenhagen hebben we gezien waar dat toe leidt.

De Europese regeringsleiders kibbelen dus over wie Obama gaat ontvangen of verdringen zich om naast hem op de foto te komen. Degenen die – en dat zijn er velen- op dit moment niet zo populair zijn doen er alles aan om een vriendschapsbetuiging aan hem te ontlokken, puur voor intern gebruik, alsof de Amerikaanse president de macht zou hebben om de peilingen om te buigen, als een wonderbaarlijk icoon.

Barack Obama heeft een wonder verwezenlijkt door het Witte Huis binnen te komen. Daar gaat hij de crisis te lijf, bestrijdt hij de opkomst van China en India, vecht hij tegen Iran, tegen de situatie in het Midden-Oosten en Afghanistan. Als de Europeanen willen meetellen in deze reeks vraagstukken, weten ze wat hen te doen staat. 

Gian Paolo Accardo

De dood van de zoveelste Britse soldaat in de Afghaanse provincie Helmand brengt het totaal aantal Britse doden in Afghanistan op honderd sinds begin 2009, het bloedigste jaar sinds de vredesmissie begon in 2001. The Daily Telegraph publiceert de identiteitsfoto’s van de soldaten die dit jaar zijn omgekomen op de voorpagina, met een citaat van de Britse legerleider, generaal David Richards, die het Britse volk aanmaant “standvastig” te blijven en zichzelf “te vermannen”. Als soldaten zijn we geneigd minder aandacht te geven aan dergelijke mijlpalen, geeft Richards toe in een interview met deze krant. Maar bij “elk dodelijk slachtoffer voedt onze overtuiging om het karwei op te knappen”. Waar het karwei precies uit bestaat is nog steeds niet helemaal duidelijk. Desondanks heeft de regering-Obama een week geleden besloten om een 30.000 extra Amerikaanse soldaten naar het land te sturen, om ze in 2011 weer terug naar huis te halen.

Omdat dit alleen werkt tegen korte en middellange afstandsraketten en is nog niet getest, beschrijft Polska het idee als "futuristisch" en een goedmakertje voor het verlaten Polen dat de hete adem van een sterk terugkomend Rusland in de nek voelt. Polska betreurt ook dat president Obama verschillende veelbelovende projecten als de Airborne Laser of de Kinetic Energy Programme heeft laten varen. SAM 3 is alleen maar een ”inferieur” substituut en heeft niets van het ”serieuze voorstel” van de Bush-regering, waaraan het een warme herinnering bewaart. ”Eigenlijk waren de potentiële voordelen voor Polen zo geweldig dat het Kremlin er alles aan heeft gedaan om het project te saboteren”, klaagt het dagblad.

Aan Tsjechische zijde wekt het bezoek van Joe Biden al evenmin enthousiasme: Mladá Fronta DNES meent dat hij als doel heeft ”de regeringen in Praag en Warschau eenvoudigweg te troosten”, na het opgeven van het anti-raketschild, en schrijft dat ”Rusland zal lachen” om de plaatsvervangende SAM 3’s die zijn voorgesteld.