Europese glitter en glamour. Dat roept vraagtekens op, want tegenwoordig wordt Europa vooral geassocieerd met een eindeloze crisis. En dat is jammer, want Europa is meer dan een 27-koppig monster dat verdeeldheid zaait. Als we uit het krakende raamwerk van de euro stappen, als we Brussel verlaten en met de trein – ja, het blijven crisistijden, laten we net als de nieuwe socialistische Franse president voor een sober vervoermiddel kiezen – en afreizen naar de place to be de stad waar Europa momenteel letterlijk en figuurlijk in het zonnetje wordt gezet, dan moeten we uitstappen in Cannes.

Op 16 mei ging daar het 65e Filmfestival van start. Tweeëntwintig internationale films strijden om de welbegeerde Gouden Palm die op zondag 27 mei uitgereikt zal worden. Bijzonder aan de officiële selectie is dat achttien films daaruit gesteund zijn door het Europese programma MEDIA. Eurocommissaris voor Onderwijs, Cultuur, Meertaligheid en Jeugdzaken Androulla Vassillou vertelt:

Het verheugt me dat Europese films opnieuw goed vertegenwoordigd zijn in Cannes. Dat is de mooiste beloning voor onze acties en het bewijs dat Europa door middel van doelgerichte investeringen een wezenlijke bijdrage kan leveren aan de audiovisuele sector en de cultuur.

Op zondag 20 mei reikte zij de eerste Mediaprijs uit. Een bedrag van 600 duizend euro dat ging naar de Iraanse regisseur Asghar Farhadi en zijn Franse producent Memento Films Production. Farhadi die in 2009 bekend werd met zijn film À propos d’Elly (‘Over Elly’, bekroond met een Zilveren Beer), maakte vorig jaar pas echt furore met zijn film La Séparation (‘De Scheiding’, bekroond met een Gouden Beer en met een Oscar voor de beste buitenlandse film). Het geld is bestemd voor de productie van Farhadi’s nieuwe film die door Memento films wordt geproduceerd en dit najaar in Parijs en zijn banlieues zal worden opgenomen. 

“Een groots Europees programma die de kleintjes wil helpen”, schrijft de Franse krant Le Monde lovend. Ondanks de bezuinigingen in de Europese lidstaten, verdedigt Vassillou het belang voor een grotere subsidiepot voor Europese films. Over de periode 2014-2020 wil zij via het programma MEDIA 900 miljoen euro beschikbaar stellen voor:

De versterking van de productie en distributie van films, de digitalisering van bioscopen en films, maar ook voor de vergroting van het publiek via onderwijs in beeldende vorming.

Het programma Creative Europe, waar MEDIA onder valt, wil Vassillou met 35 procent verhogen. Dit zou neerkomen op zo’n 1,8 miljard euro voor de periode 2014-2020. 

Le Monde benadrukt dat voordat het zover is, Vassillou eerst de Europese ministers van Financiën moet overtuigen. Daar heeft ze tot 2013 de tijd voor, dan pas wordt er in het Europees Parlement gestemd over haar project.

In Nederland kan dat nog wel eens een helse klus worden. Door de extra bezuinigingen die het kabinet boven de geplande 18 miljard moet doorvoeren, hebben sommige politiek partijen al laten weten er niet achter te staan dat Brussel zijn uitgaven vergroot terwijl de lidstaten moeten bezuinigen.  

Voordat er een streep door kunst en cultuur wordt getrokken, zou het goed zijn om de argumenten voor extra cultuursubsidies juist in het licht van de economische crisis te bezien. Creatieve ideeën kunnen bijdragen aan creatieve oplossingen voor complexe problemen. Bovendien zorgt cultuur in sombere tijden voor afleiding, reflectie en (afhankelijke van het onderwerp) vertier. In plaats van onszelf blind te staren op een lange donkere tunnel, kun je beter in een donkere bioscoop zaal gaan zitten om inspiratie op te doen.

Minister De Jager en premier Rutte, doe uw slippers aan, zet uw zonnebril op en stap in de eerste trein naar Cannes. Neem ook Staatssecretaris Zijlstra van OC&W mee, want die zal vast en zeker koppijn hebben door het rapport Slagen in Cultuur dat de Raad van Cultuur hem op 21 mei overhandigde. U zult vast blij verrast zijn als u de sterren van de Europese Unie over de rode loper ziet lopen. En wat als Nederland hier over een paar jaar gehuldigd zou worden? 

Of bekijk hier de trailers van de 22 films die officieel geselecteerd zijn op het Festival.

De bewering van criminoloog Cyrille Fijnaut in de Volkskrant dat de Italiaanse maffia zich over het hele Europese continent heeft verspreid, is niet nieuw, maar aandacht voor het onderwerp blijft nodig. De EU grijpt namelijk nog steeds niet in.

De gemiddelde Nederlander denkt bij het horen van het woord ‘maffia’ misschien aan strakke maatpakken, snelle auto’s en zeer waarschijnlijk aan een afgesneden paardenhoofd op een hoofdkussen. Maar het heeft ook iets bijna exotisch. Wat hebben wij als Noord-Europeanen nou met de Italiaanse maffia te maken?

Meer dan je misschien denkt. Al in de jaren tachtig van de vorige eeuw trok de Italiaanse onderzoeksrechter Giovanni Falcone aan de bel. Hij zag grote gevaren in de afschaffing van de controles aan de binnengrenzen van de lidstaten van de Europese Unie dat tot de verspreiding van maffieuze praktijken zou leiden. De Sicilliaanse maffia was duidelijk niet blij met het werk van Falcone: in 1992 werd hij vlakbij Palermo om het leven gebracht.

Waarschuwingen

Het is niet bij waarschuwingen van alleen Falcone gebleven. Verschillende Italiaanse deskundigen hebben gewezen op het gevaar van de Italiaanse maffia. Zo waarschuwde Robert Saviano, schrijver van het boek ‘Gomorra’, in 2009 in NRC Handelsblad voor de invloed van de maffiosi in Europa. De Camorra uit Napels, de ‘Ndrangheta uit Calabrië en de Cosa Nostra uit Sicilië gebruiken volgens hem Noord-Europa als plek om miljarden te investeren én als vluchthaven voor door Italië gezochte criminelen. Zo bleven Fillipo Cerfeda, Giuseppe Nirta, Giovanni Strangio, Gianluca Racco allen lang verborgen in Nederland. Saviano noemde in het Belgische Express de maffia, die jaarlijks een omzet draait van 515 miljard euro, “het grootste bedrijf” in Europa. “Helaas interesseert het Europese politici niet”, aldus de Italiaanse schrijver.

In 2010 stelden maffiaexpert Antonio Nicaso en officier van justitie Nicola Gratteri in het boek 'De Italiaanse maffia in Nederland' dat de bestrijding van de maffia hoog op de Europese agenda moet komen te staan. Nicaso: “Zij gaan door met investeren, en zullen proberen net als in Italië jullie systeem te infiltreren. Ze zullen nauwelijks zichtbaar zijn, het zal geleidelijk gaan, maar de volgende stap is corruptie. Dat is een risico dat voor heel Europa geldt.”

Politieke gevoeligheid

Fijnaut zegt in de Volkskrant dat de politiek zich nauwelijks interesseert voor het probleem omdat “tot nu toe nooit is gebleken dat de Italiaanse maffia een machtspositie […] in bepaalde sectoren van de economie heeft opgebouwd” en controleert “de Italiaanse maffia buiten Italië geen politieke partijen, vakbonden of openbare besturen”.

Fijnaut vreest echter dat de maffia zich heeft kunnen aanpassen aan de politieke, economische en culturele omstandigheden die elders heersen, waardoor het bijna niet opvalt dat het om de maffia gaat. “Men [moet] zich niet in slaap laten sussen [...]. Is de opbloei van La Cosa Nostra in de Verenigde Staten hiervan niet het beste voorbeeld?”

Vanwege de “politieke gevoeligheid van dit vraagstuk” (welke politicus wil er nou toegeven dat zijn land te maken heeft met de maffia?), vindt hij het van het grootste belang dat er een multinationale wetenschappelijke onderzoeksgroep wordt opgericht door de Europese Commissie zodat het onderwerp eindelijk bespreekbaar wordt. Geen gek idee, lijkt mij zo. Europa, waar wachten we nog op?

Foto: imdb.com

Ondanks de internationale successen van de laatste jaren, schrijft een Duitse journalist dat de filmindustrie in zijn land een verschrikking is. Volgens hem is de Duitse film te politiek correct, niet esthetisch genoeg en is de invloed van de financiers te groot. Maar wellicht vormt Barbara, de laatste film van regisseur Christian Petzold hier een uitzondering op. 

“Horror... Horror”, zo zou je de titel van het pleidooi van regisseur Dominik Graf in Die Zeit kunnen vertalen. Het is niet dat hij de horrorfilm wil promoten, maar hij constateert wel dat de ontbrekende horror- en ook fantasiefilms de middenlaag van de Duitse film zouden kunnen opvullen. Een laag die vooralsnog volgens Graf ontbreekt. “De mainstream films waar je blij van wordt, verleidelijke glamourfilms zijn een eenzame onderneming geworden” in de huidige ontwikkeling van de Duitse filmindustrie.

En daar heeft hij wel een punt: van de meest succesvolle Duitse films van de afgelopen jaren word je niet beslist vrolijk. Das Leben der Anderen (2006) van Florian Henckel bijvoorbeeld en nu Barbara (2012) van Christian Petzold (Yella, Yericho). Serieuze films die allebei over de DDR gaan.

Dit is het tweede probleem waar Graf meezit: Duitse auteursfilms draaien altijd maar weer om dezelfde serieuze thema’s waarbij de verfilming van de nationale geschiedenis hoog in het vaandel staat en dit moet zo “precies mogelijk” gebeuren, benadrukt hij. 

Esthetiek

Maar waar het veelal aan ontbreekt in deze films, is de esthetiek. “De internationale successen van de afgelopen jaren hebben een vals gevoel van vertrouwen gegeven”, aan de esthetiek wordt vrijwel geen aandacht besteed. 

Een uitzondering hierop is wellicht de film Barbara die in Duitsland afgelopen februari in première ging en tijdens het Filmfestival in Berlijn werd bekroond met een Zilveren Beer. 

In deze film wordt esthetiek op prachtige wijze gekoppeld aan een op het eerste gezicht nogal banaal verhaal dat zich afspeelt in 1980 in de DDR. 

Barbara, een Duitse kinderarts uit Oost-Berlijn wordt tegen haar wil overgeplaatst naar een provincieziekenhuis waar ze in het geheim contact heeft met haar West-Duitse vriend die een actie op touw zet haar naar de DDR te krijgen. In haar nieuwe woonplaats wordt ze permanent gecontroleerd, niet alleen door de Stasi maar ook door collega’s en buurtbewoners. Ze wantrouwt iedereen, ook haar collega André, een aantrekkelijke en intelligente arts. In deze context ontstaat op prachtige wijze een romance waardoor ze gedwongen is te kiezen tussen blijven of vertrekken. 

Diepe en verzadigde Kodak-kleuren

De kracht van de film schuilt niet alleen in het prachtige acteurwerk van Nina Ross (in de rol van Barbara) en Ronald Zehrfeld (in de rol van André) die met hun gezichtsuitdrukkingen en gebaren erin slagen duidelijk te maken wat niet op verfijnde wijze in woorden uit te leggen is, maar ook en vooral in de kleuren. 

“Diepe en verzadigde Kodak-kleuren, vooral blauw, rood en groen. De grijze sluier die dit land bedekte en dat net als het collectief geheugen opgeslokt wordt in de film, is verdwenen. Petzold maakt het verleden tastbaar alsof hij probeert te zeggen: vergeet niet dat dit land echt heeft bestaan”, onderstreept Dirk Peitz in Die Welt.

En dat zou je bijna vergeten, want Oost-Duitsland roep veelal een beeld op waarin vooral grijstinten domineren. Ondanks de kleuren is Barbara geen film waar je ontzettend blij van wordt – het is dan ook geen mainstream film –  maar kleur en lichtspel dragen wel bij aan de kracht van het verhaal en vormen een soort voorbode van de uiteindelijke beslissing die Barbara neemt. 

Bekijk hier de officiële trailer van Barbara