Langzaam, maar zeer zeker, wordt ACTA naar de prullenbak verwezen. Donderdag gaf de commissie voor Internationale Handel van het Europees Parlement de aanbeveling de handelsovereenkomst ter bestrijding van namaak te verwerpen. Daarmee stelt de commissie zich op een lijn met het standpunt van de drie andere commissies (Burgerlijke Vrijheden en Ontwikkeling, Industrie, Justitie) die al aangaven tegen de invoering van deze overeenkomst te zijn. De overeenkomst beoogde op internationaal niveau alle kwesties met betrekking tot intellectueel eigendom te regelen.

Commissaris Karel de Gucht, die het team van Europese onderhandelaars leidde, verdedigde de tekst tot het einde toe. Hij ging zelfs zo ver dat hij het Parlement dreigde het Europees Hof van Justitie erbij te halen en het voorstel na de volgende Europese verkiezingen in juni 2014 opnieuw in te brengen. De Europarlementariërs zullen op 4 juli tijdens de plenaire zitting stemmen over de tekst en er zijn sterke aanwijzingen om te geloven dat ze de aanbevelingen van de commissies zullen volgen. Als ze de tekst verwerpen, kan – hoewel 22 van de 27 EU-landen er al voor tekenden – de overeenkomst niet van kracht worden binnen de EU.

ACTA is controversieel vanwege de manier waarop de overeenkomst tot stand kwam. Tussen 2006 en 2010 werd er in het geheim – buiten de multilaterale instanties om – over onderhandeld, tot op de dag waarop Wikileaks het bestaan ervan onthulde. Er kan niets meer aan veranderd worden en er is geen discussie meer over mogelijk. De tekst moet in zijn geheel worden goedgekeurd of worden verworpen.

Daarnaast bestaat er twijfel over de inhoud: vaagheid, onduidelijkheden die ruimte laten voor vele interpretaties, omkering van de bewijslast voor overtredingen naar de overtreders en fundamentele vrijheden die in gevaar worden gebracht, het delen van kennis in het geval van patenten en informatieverstrekking via internet. Dat heeft heel wat burgerorganisaties ertoe gebracht in het geweer te komen tegen ACTA. Zij waarschuwden de Europese afgevaardigden en organiseerden in veel landen protestacties waaraan honderdduizenden mensen deelnamen.

De ondergang van ACTA is in meerdere opzichten symbolisch. Ten eerste markeert dit een keerpunt in het traditionele politieke spel in Brussel, waar door lobbyisten en politici over veel verdragen wordt onderhandeld. De liberaal-groen-linkse meerderheid die zich tegen de tekst keerde, daarbij gesteund door rechts en de conservatieven, bleek gevoeliger te zijn voor de protesten en de druk van de burgers, dan voor de machtige lobby's van de culturele en farmaceutische sector farmaceutische en de levensmiddelenindustrie.

Daarnaast markeert het debacle een overwinning voor de transparantie, logisch gevolg van de democratie, en van de afwijzing van geheime onderhandelingen in achterkamertjes. Bovendien bewijst het dat er wél een Europese publieke opinie bestaat, die in staat is zich te roeren over cruciale onderwerpen en dat de instanties die die publieke opinie vertegenwoordigen, ook in staat zijn dit te doen. Tot slot markeert de kwestie een nieuwe stap naar de beschermd gebiedverklaring van internet als universele ruimte voor uitwisseling, overleg en dialoog, een wezenlijke noodzaak waarvan de gebruikers tevens de handhavers zijn.