Griekse burgers die iedere avond voor het parlement bijeenkomen en hun volksvertegenwoordigers uitschelden, Spaanse jongeren die al weken de centrale pleinen in de grote steden bezetten met hun tenten, Portugal dat in spanning afwacht wat de kersverse regering voor (sober) beleid gaat voeren. En ondertussen maken Noord-Europese burgers zich zorgen om 'hun belastinggeld' dat over de balk wordt gesmeten door Zuid-Europeanen die er beter aan zouden doen om hun handen uit de mouwen te steken.

In de noodleidende landen denken de burgers echter heel anders over de precaire situatie waarmee zij te maken hebben. Zij houden vooral de politieke elite verantwoordelijk voor hun buitengewoon sombere toekomstperspectieven.

In een essay dat afgelopen zaterdag in de Volkskrant stond onder de kop “Immuun voor revolutie”, waarschuwt Thomas von der Dunk voor de gevolgen die "de landen aan de goede kant van de financiële streep" – Nederland, Finland en Duitsland voorop – veroorzaken door keer op keer hun zuiderburen te berispen. Het ongenoegen van de burgers jegens hun regering zou er alleen maar groter door worden.

Hij denkt niet dat de sociale spanningen direct zullen leiden tot waarachtige revoluties:

Europa lijkt daarvoor tot dusverre toch vooral immuun, omdat nog te veel mensen nog te veel te verliezen hebben – anders dan de straatarme opstandelingen van 1789, 1848 of 1917.

Maar hij overdenkt wel mogelijke rampscenario's:

Wat wil Brussel doen, als Athene straks bezwijkt voor de druk van de eigen bevolking? Er een leger op afsturen om alsnog de herstelbetalingen te innen? Dat deden de Fransen in 1923: die bezetten toen het Ruhrgebied, met een desastreuze mega-inflatie als gevolg.

Von Der Dunk is ervan overtuigd dat strenge bezuinigingen niet zullen worden geaccepteerd door de bevolking. Volgens hem moeten er twee maatregelen worden getroffen:

Allereerst het aanpakken van de schuldigen, die nu nog ongestoord van hun megawinsten genieten en zich in nieuwe bonussen verheugen.

En ten tweede:

Stricte structurele maatregelen die herhaling voorkomen.

Het idee dat loodzware bezuinigingen averechts werken op sociaal vlak weerklinkt ook in de column van Rob de Wijk die afgelopen vrijdag in Trouw stond. Van Wijk is bezorgd over de maatschappelijke onvrede en politieke instabiliteit die zijn veroorzaakt door de stagnerende economie, op haar beurt weer veroorzaakt door de financiële crisis. De actuele situatie ondermijnt volgens de Trouw-columnist het politieke bouwwerk van de Europese Unie. Hij refereert naar artikelen van politicologen die onlangs in de international pers zijn verschenen. Hieruit blijkt dat ook buiten de EU wordt opgemerkt dat Europa gebukt gaat onder "een gebrek aan solidariteit".

Zo voorspellen de Amerikaanse Henry Farrell en zijn Australische collega John Quiggin in het blad Foreign Affairs dat:

Door dogmatisch bezuinigen de Europese economieën onherstelbaar beschadigd zullen worden.

Beide politicologen denken net als Paul Krugman (die hierover een stuk schreef in de New York Times), en in zekere zin ook Von Der Dunk, dat "kwijtschelding van schulden en hulp van rijke aan arme lidstaten de enige oplossing is”.

Maar De Wijk voegt hieraan toe:

Dit wordt door het politieke klimaat in Europa ('geen cent naar spilzieke Grieken') steeds lastiger.

Zo is het cirkeltje weer rond, maar zijn de problemen verre van opgelost.

Het is misschien maar een schrale troost, maar op zijn minst is het wat, de Spaanse indignados zijn in de meeste Spaanse steden hun boeltje bijelkaar aan het rapen, misschien heeft De Wijk dus niet helemaal gelijk als hij schrijft:

Binnenkort kunnen in alle hoofdsteden van Europa tentenkampen staan.