Dankzij de crisis lijken de Grieken langzamerhand te beseffen dat hun creatieve manieren van boekhouden op de lange termijn iedereen schade berokkenen. Journalisten en politici proberen een omslag in het denken teweeg te brengen. 

Lege winkels, dichtgetimmerde etalages en talloze verkopers van prullaria, zowel immigranten als Grieken: deze elementen beheersen het straatbeeld van het stadscentrum van Athene. De onophoudelijke stroom toeristen die zich een paar honderd meter verderop verdringen aan de voet van de Akropolis is een druppel op de gloeiende plaat van de Griekse financiën.  

"Egoïstisch gedrag is op de lange termijn voor iedereen nadelig"

De economische crisis heeft laten zien in hoeverre het creatieve boekhouden en de bloeiende zwarte handel funest is geweest voor de overheidsbegroting. De Griekse premier George Papandreou heeft daarom niet alleen forse bezuinigingen aangekondigd, maar ook een hervorming van de BTW-wetgeving. Doel: de “grijze” en “zwarte” markt een halt toe te roepen en het begrotingstekort te verlagen. Zo is er een belastingvrije drempel van 12.000 euro maar om hier aanspraak op te maken moet men voortaan BTW-bonnetjes verzamelen. De som van de bonnen moet overeenkomen met een bepaald percentage van het inkomen.  Bijvoorbeeld: iemand met een inkomen van 40.000 euro, moet voortaan zo’n 9.000 euro aan BTW-bonnen overleggen.  

De bedoeling is natuurlijk dat de Griekse consumenten het bedrijfsleven stimuleren om voortaan BTW in rekening te brengen, maar of hier door de bevolking gehoor aan zal worden gegeven is nog maar de vraag. Zoals de econoom George Pagoulatos een paar weken geleden schreef in het Griekse dagblad Kathimerini, moeten de Grieken een diepgaande mentaliteitsverandering ondergaan om uit de crisis te komen. Deze mening wordt gedeeld door de burgemeester van Athene, Nikitas Kaklamanis (Nieuwe Democratie, conservatief): “Alles wat schadelijk is voor onze gemeenschap heeft te maken met mentaliteiten die het individueel belang boven het algemeen belang plaatsen. Zoals iemand die zijn afval naast een vuilnisbak gooit in plaats van erin: een klein maar veel zeggend voorbeeld. We zouden allemaal stil moeten staan bij onze medemens, en pas dan zullen we beseffen dat egoïstisch gedrag ons misschien op de korte termijn iets lijkt op te leveren, maar op de lange termijn ons allemaal benadeelt”.

"De Grieken zouden belastingen moeten willen betalen"

Kaklamanis vreest echter dat het vechten tegen de bierkaai is: “Een slechte mentaliteit kan soms veel machtiger blijken dan welke wet dan ook. We hebben talloze wetten in Griekenland, maar ik heb geen idee hoeveel er worden nageleefd”. In de tussentijd probeert hij zijn medeburgers het goede voorbeeld te geven. Sinds zijn aantreden in januari 2007 is de bezem door de stadsfinanciën gehaald en 50 miljoen euro aan uitstaande leningen terugbetaald. Volgens hem moet de Griekse bevolking een omslag maken in het denken. Zo vindt hij dat men niet alleen belasting zou moeten betalen omdat het simpelweg moet, maar omdat men overtuigd zou moeten zijn van de noodzaak ervan: “Eigenlijk moet men het zelf willen omdat men zou moeten beseffen dat men in ruil daarvoor ook betere gemeenschapsvoorzieningen kan vragen van de Staat en meer gelijkheid kan nastreven”, aldus Kaklamanis.

En welke rol speelt Europa hierin? Ondanks het besef dat de Grieken een groot deel van de crisis aan zichzelf te danken te hebben, bestaat er een forse neiging om met een beschuldigende vinger naar de EU te wijzen: “we hebben weliswaar een eenheidsmunt, maar het ontbreekt aan een gemeenschappelijke politieke wil”, zei een journalist die gespecialiseerd is in politieke en economische zaken, Athanase Papandropoulos.  Veel Grieken laten geen gelegenheid voorbijgaan om op het belang van solidariteit tussen de EU-lidstaten te hameren, in de hoop dat het land er niet alleen voor zal komen te staan. De voorzitter van de Griekse nationale bank, Vassilis Rapanos, zegt erop te vertrouwen dat de EU zijn land te hulp zal schieten: “ondanks de problematiek is het geen optie voor Griekenland om uit de eurozone te stappen. Dankzij de Europese samenwerking zullen we een uitweg vinden uit de crisis". Of zoals Kaklamanis het verwoordde: “In nood kent men zijn vrienden”.