Maatschappij Sport

Oostenrijk: Wenen, dopinghoofdstad van Europa

11 augustus 2009
Le Soir Brussel

Bernhard Kohl, beste klimmer van de Ronde van Californië van 2006 (KWC.org)

Bernhard Kohl, beste klimmer van de Ronde van Californië van 2006 (KWC.org)

De toename van dopingschandalen omtrent Oostenrijkse topatleten en de bekentenissen van wielrenner Bernard Kohl in juni laten er geen twijfel meer over bestaan: Oostenrijk is de nieuwe draaischijf voor doping. Het anti-dopingagentschap heeft de strijd geopend tegen het laboratorium Humanplasma, de vermeende spil in dopingzaken.

Wie herinnert het zich niet, het Oost-Duitsland van de jaren 80? De DDR, met zijn atleten die anabolen gebruikten, de gespierde zwemsters met hun zware stemmen, de vrouwelijke kogelstoters en speerwerpers die record na record haalden, de sprintsters die op de 100 meter niet te verslaan waren. Het was de tijd van de Koude Oorlog en de strijd tegen doping maakte nog geen deel uit van de heersende normen en waarden.

Twintig jaar later is er een ander land in Midden-Europa, lid van de Europese Unie en een land dat vaak de eer had om belangrijke internationale toernooien te organiseren, dat de tongen in beweging brengt: Oostenrijk. Dit land met zijn vele bewierookte kampioenen – skiërs, zwemmers, atleten en wielrenners – ligt onder vuur. Zoals zo vaak begon het allemaal met een heftige schok: op 15 oktober 2008 werd Bernard Kohl, de dynamische wielrenner met zijn babyface, knap geëindigd als derde in het algemeen klassement van de Tour de France van datzelfde jaar en beste klimmer in het bergklassement van de ronde van Frankrijk, schuldig bevonden aan het gebruik van doping. Hij is betrapt op het gebruik van de derde generatie erythroproëtine (EPO), ook wel EPO Cera genoemd, en was ervan overtuigd dat deze variant, die gold als niet te op te sporen, bij de dopingcontrole niet zou worden gevonden.

In een interview met het Franse sportdagblad L’Equipe gaf Bernard Kohl in juni toe dat hij al sinds zijn 19e stimulerende middelen gebruikt. In Oostenrijk was de consternatie groot. Vooral omdat de affaire Kohl het topje van de ijsberg bleek te zijn. De grote schoonmaak die werd aangekondigd door het nieuwe anti-dopingagentschap (NADA), opgericht in juli 2008, zou al snel onthullen hoe ver het kwaad was doorgedrongen.

Zakjes bloed en injectienaalden

Het blijkt in elke tak van sport voor te komen. Niet alleen in de wielrensport, maar ook bij de wintersporten – het bestaansrecht voor de meerderheid van de Oostenrijkers – voetbal, atletiek. En zelfs de triatlon. De koningin op dit onderdeel, Lisa Hütthaler (25), raakte als eerste in de netten van het agentschap verstrikt: ze werd wegens dopinggebruik (EPO) twee jaar geschorst en stemde ermee in om te bekennen. Daarop beschuldigde ze direct Stefan Matschiner, de man die tevens manager van Bernard Kohl was geweest, en een arts, kinderoncoloog Andreas Zoubek, ervan dat zij de touwtjes in handen hadden. In de rol van tovenaarsleerling verscheen een ander duivels personage op het toneel: Walter Mayer. Deze trainer van de Olympische langlauf- en skiploegen van Oostenrijk werd op heterdaad betrapt tijdens de Winterspelen in Salt Lake City in 2002, toen hij in het bezit bleek te zijn van zakjes bloed en injectienaalden. Toch maakte hij als trainer bij de volgende Winterspelen, in 2006 in Turijn, opnieuw zijn opwachting. Een inval van de Italiaanse carabinieri in het chalet van de Oostenrijkse delegatie bracht dezelfde praktijken aan het licht als vier jaar eerder. Mayer slaagde erin om in het holst van de nacht te ontsnappen uit Turijn, op de hielen gezeten door de politie, en veroorzaakte daarbij een botsing op de weg naar de grens met Oostenrijk, waar hij heen wist te vluchten voordat hij voor het leven werd geschorst door de Oostenrijkse skifederatie (ÖSV).

Toch is Mayer slechts een schakeltje in een complexe organisatie. In januari 2008 sloeg de Duitse televisieomroep ARD een grote slag door de naam van een Weens laboratorium te onthullen, Humanplasma, dat het Oostenrijkse zenuwcentrum zou zijn voor doping. Op het hoofdkantoor van Humanplasma zouden zakjes bloed zijn verstrekt aan een dertigtal topsporters, onder wie de Deense wielrenner Michael Rasmussen, de Nederlander Michael Boogerd en de Rus Denis Menchov. Ze zouden elk 2.500 euro hebben betaald voor een ‘consult’, terwijl Kohl zelf met een bedrag van 20.000 euro zou hebben meebetaald aan het gebruik van zeer geavanceerde centrifuge. De zaak Humanplasma werd echter op 8 maart 2009 geseponeerd, aangezien de anti-dopingwet die in 2008 was aangenomen, niet met terugwerkende kracht kon worden toegepast.

"Oostenrijk heeft inhaalwerk te doen"

In Oostenrijk gonsde het van de geruchten. De tovenaarsleerlingen in de topsport zouden kunnen profiteren van de medeplichtigheid van de politieke klasse en zo aan strafvervolging weten te ontkomen. De vele dopingschandalen sinds de zaak van Walter Mayer in Turijn in 2006 bleven de gemoederen echter wel bezighouden. Nadat regeringen van andere Europese landen Oostenrijk hadden beticht van laksheid, nam de Oostenrijkse regering op 8 augustus 2008 eindelijk een dopingwet aan. Tot die tijd ontkwamen atleten die op heterdaad werden betrapt over het algemeen aan strafvervolging. “Oostenrijk heeft inhaalwerk te doen,” beweerde de toenmalige staatssecretaris van Sportzaken, Reinhold Lopatka. “Doping is in het verleden onvoldoende omgezet in strafzaken.” Het NADA heeft een verdubbeling van zijn budget gekregen, van 600.000 euro naar zo’n 1,3 miljoen euro. Het agentschap werkt nauw samen met een speciale eenheid van de recherche, de speciale commissie voor doping (Soko).

Ondanks het gebrek aan middelen en strafmogelijkheden gaat het agentschap voortvarend te werk, waarbij de bijzondere interesse uitgaat naar het netwerk rond het laboratorium van Humanplasma. In minder dan een jaar tijd is het agentschap al een tiental apotheken op het spoor gekomen die erbij betrokken bleken te zijn en dat heeft geleid tot gevangenisstraf voor vijftien van de in totaal 30 aangehouden personen – apothekers, verzorgers en trainers. Daarbij werden zo’n 400 verschillende stimulerende middelen gevonden, variërend van pijnstillers, efedrine, EPO, zakjes bloed, testosteron, groeihormoon tot en met insuline. Meer dan 300 sporters (ook wel ‘cliënten’ van deze dealers), zijn ondervraagd, een aantal van hen wordt voortaan in de gaten gehouden en hun wordt gevraagd om een getuigenverklaring af te leggen.

50.000 euro voor contra-expertise

Ook Andreas Schwab, die de affaire Kohl meldde aan de ‘Soko’, heeft voortaan andere prioriteiten: zorgen voor kennisoverdracht en preventie bij de groep 14- tot 20-jarigen, die als ‘strategisch’ wordt beschouwd, omdat het werkelijke dopingprobleem zich uitstrekt tot zo’n 700.000 amateursporters, bij wie het gebruik van verboden middelen zonder enige vorm van toezicht tot ernstige gezondheidsproblemen kan leiden. Degenen die doping hebben gebruikt, zijn feitelijk al verloren, volgens Schwab. "Jongeren moeten begrijpen dat als je doping neemt, je ook korter leeft". En voor die tijd lopen ze het risico dat ze vroegtijdig in de war raken.

Dat overkwam ook Lisa Hütthaler. De triatlete had haar carrière al onderbroken nadat ze was betrapt op dopinggebruik, maar op 26 juni werd ze veroordeeld tot een gevangenisstraf van drie maanden voorwaardelijk, omdat ze had getracht een functionaris van het anti-dopingagentschap (NADA) om te kopen. Ze had hem 50.000 euro geboden als hij het resultaat van een contra-expertise in haar voordeel zou aanpassen.

Bernard Kohl is in 2009 niet meer aan de start van de Tour de France verschenen. Hoewel hij pas 27 jaar is, heeft hij zijn wielerloopbaan beëindigd. En in Oostenrijk heeft men zich teleurgesteld afgewend van de ronde van Frankrijk: de Oostenrijkse televisiezender ÖRF vond het niet nodig om de Tour de France live uit te zenden…