De Europese landen komen op 11 maart weer bij elkaar. Er zal gesproken worden over noodhulpplannen en concurrentiepacten, maar de politieke leiders durven hun vingers nog steeds niet te branden aan het werkelijke probleem dat aan de eurocrisis ten grondslag ligt: de kwetsbare positie van hun banken.

Deze maand zullen knopen worden doorgehakt. De Europese regeringsleiders hebben nu al drie toppen in het verschiet liggen. De eerste vindt aanstaande vrijdag in Brussel plaats. Angela Merkel, Nicolas Sarkozy en alle andere leiders van de 17 lidstaten van de eurozone willen de crisis te boven komen. Agendapunten zijn de verhoging van de Europese fondsen voor landen in moeilijkheden en de begrotingsregels die de lidstaten voortaan moeten toepassen. En niet te vergeten het stokpaardje van Angela Merkel, het concurrentiepact.

Er is maar één onderwerp waarover in alle talen gezwegen zal worden: de kwetsbare positie van banken. De Europese politieke leiders wekken de indruk dat deze crisis sinds lange tijd een zuivere staatsaangelegenheid is, met name van de landen in de periferie van de eurozone, zoals Griekenland, Portugal en Ierland.

De crisis is weer op het punt gekomen waar deze begonnen was

Maar dat klopt niet. Deze kwestie raakt ook de banken, zonder uitzondering van de Duitse banken. Laten we even teruggaan naar vorig najaar, toen Ierland noodhulp kreeg. Europa dwong Ierland om zich onder bescherming van Europa te stellen. Maar waarom? Omdat de Duitse bondskanselier zich op het punt stelde dat als we Ierland zouden redden, we ook de euro zouden redden. “Om de sterke positie van de euro te behouden, moeten we alle zwakke schakels uit de weg ruimen.”

Onder economen ging evenwel een meer aannemelijke verklaring de ronde: de Ierse regering overwoog af te zien van de noodhulp van Europa en wilde zijn banken, die zich toen op het randje van de afgrond bevonden, insolvabel verklaren. Dat zou een zware klap zijn geweest voor de schuldeisers van de Ierse banken die in dat geval naar een gedeelte van hun geld konden fluiten. Duitse banken zouden daardoor voor grote bedragen het schip in zijn gegaan. Het mocht dan ook geen verbazing wekken dat dit idee in de Europese Raad sterk onder vuur kwam te liggen, met name van Duitse zijde.

De crisis is weer op het punt gekomen waar deze begonnen was: bij de banken. Tot op heden werd uitgegaan van de gedachte dat de financiële crisis was veranderd in een wereldwijde economische crisis en vervolgens in een schulden- en eurocrisis. Nu zien we dat aan de eurocrisis een dubbele bankencrisis ten grondslag ligt: in landen als Ierland zijn het de banken geweest die de staat hebben toegestaan om zich diep in de schulden te steken. En de zwakke positie van banken in landen als Duitsland verhindert dat schuldeisers van de staat naar behoren deel kunnen nemen aan de afbetaling van de schulden.

Banken zijn ongelooflijk machtig geworden ten opzichte van staten

“Een van de redenen waarom we het nog steeds niet hebben aangedurfd om de schulden van Griekenland of Ierland te saneren, is dat de bankensector niet sterk genoeg zou zijn om deze verliezen af te schrijven”, zegt Clemens Fuest, financieel expert in Oxford.

Europa heeft besloten dat de burgers de rekening gepresenteerd zouden krijgen en dat de banken er zonder kleerscheuren vanaf zouden komen. Particuliere schulden worden op die manier overheidsschulden. En als de staten niet meer voldoen, komen andere staten hen wel te hulp. Sterke staten redden wederom zwakke staten met geld dat hun banken hun lenen. Een monetaire cyclus die duur betaald wordt.

Dit hele systeem functioneert alleen omdat de banken ongelooflijk machtig zijn geworden ten opzichte van de staten. “In Ierland heeft de redding van alleen al de Anglo Irish Bank het equivalent van 20 procent van het jaarlijkse bbp gekost”, licht Fuest toe. In Spanje is twijfel gerezen omtrent tal van kredieten van spaarbanken. De waarde van vastgoed dat hiermee gefinancierd is, keldert namelijk aanzienlijk. “Niemand weet hoeveel dit precies gaat kosten”, aldus Fuest, “maar gevreesd wordt dat dit tussen de 5 en 40 procent van het jaarlijkse bbp zal bedragen”.

Hoe het precies met de Duitse banken zit, is waarschijnlijk een van de best bewaarde geheimen. Afgelopen vrijdag is begonnen met de voorbereidingen voor nieuwe stresstesten. Met deze testen zouden de risico’s in kaart moeten worden gebracht die de banken lopen wanneer zich ergens in de wereld een dramatische gebeurtenis voordoet. 

De Ieren hebben uw banken gered

Het zou een goed idee zijn om deze testen zo streng mogelijk uit te voeren. “Uit gedetailleerde testen zou blijken dat een groot aantal banken nog heel wat orde op zaken heeft te stellen met betrekking tot de activa”, aldus Hans-Werner Sinn, hoofd van het Instituut voor economisch onderzoek (IFO Institut) in München. De banken hebben er echter geen enkel belang bij om akkoord te gaan met strenge testen en zij beïnvloeden de uitvoering ervan.

Ze kunnen chantagemiddelen toepassen: als de testen te streng zijn, zullen vele banken deze niet met succes doorstaan. Spaarders zullen en masse hun geld van de bank halen, de banken zullen omvallen en de staten moeten hen te hulp komen. Naar alle waarschijnlijkheid zal één scenario dan ook niet worden getest: wat gebeurt er als een Europees land daadwerkelijk failliet wordt verklaard?

In ieder geval willen de Ieren hun noodplan ter discussie stellen. “Door de Europese hulp te accepteren, heeft Ierland de verantwoordelijkheid voor Europa op zich genomen. Om die reden zouden de andere lidstaten Ierland vanaf nu een lager rentepercentage moeten voorstellen”, aldus Edgar Morgenroth, Iers econoom. De Ieren hebben uw banken gered. Nu is het uw beurt om uw dankbaarheid te tonen.