In de "strijd tegen terrorisme” wisselen EU-lidstaten regelmatig informatie uit met hun bondgenoten. Vaak gaat het echter uitsluitend om gegevens van “ordeverstoorders”, waarmee activisten worden bedoeld en maakt het niet uit of ze al dan niet een strafbaar feit hebben gepleegd.

Op 4 oktober 2010 vuurde een Amerikaanse drone (onbemand vliegtuigje) in het grensgebied tussen Pakistan en Afghanistan een raket af. Bij deze aanval stierven zeker drie jonge mannen. Dat is in deze streek niet zo bijzonder. Een van de overledenen was een Duitser. Dat is wel bijzonder. Bünyamin E. (20), werd ervan verdacht dat hij in een opleidingskamp voor terroristen werd getraind. Het Duitse openbaar ministerie stelde een gerechtelijk onderzoek tegen hem in. Na zijn dood stelt echter niemand een onderzoek in tegen de mensen die hem hebben gedood, tegen de Amerikaanse soldaten die de drone op afstand bestuurden noch tegen hun superieuren. 

Amerika veroordeelde een Duitse activist ter dood

Het kost de Duitse overheidsdiensten duidelijk moeite om bondgenoten in de strijd tegen terrorisme te vervolgen als ze Duitse staatsburgers hebben gedood of ontvoerd, zoals in het geval van de moslimfundamentalist Mohammed Zammar uit Hamburg, in de herfst van 2001. Diezelfde Duitse overheden dragen daarentegen zonder blikken of blozen persoonsgegevens over aan veiligheidsdiensten van andere landen, zelfs als de verdachte personen in kwestie tot dan toe niet werden veroordeeld.

De kwestie van Bünyamin E. laat zien wat er in het uiterste geval kan gebeuren als er gegevens over vermoedelijke terroristen door buitenlandse veiligheidsdiensten worden geanalyseerd: het Amerikaanse leger beschouwde de jongeman als terrorist en heeft hem als het ware terechtgesteld.

Buitenlandse veiligheidsdiensten zullen in de toekomst nog veel vaker actie gaan ondernemen tegen burgers uit andere landen, zonder dat een onafhankelijke rechtbank in een eerder stadium heeft kunnen vaststellen of ze al dan niet schuldig zijn. De Europese Raad zet vaart achter een uitwisselingsprogramma voor persoonsgegevens, dat aanzienlijk is uitgebreid in vergelijking met de huidige samenwerking tussen veiligheidsdiensten van verschillende lidstaten.

Sinds Europol (Europese politiedienst) op 1 januari vorig jaar werd opgericht, is men in Den Haag druk bezig met het opzetten van een groot analysecentrum. In dit centrum worden de persoonsgegevens uit individuele lidstaten geanalyseerd en doorgestuurd, niet alleen naar de landen die bij Europol zijn aangesloten, maar ook naar andere landen. Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat bij Europol niet alleen gegevens van veroordeelden worden ingevoerd, maar ook van mensen van wie bepaalde instanties vermoeden dat ze een strafbaar feit zouden kunnen plegen.

Hoofdzakelijk informatie-uitwisseling kritische geesten

Met het oog op de internationaal georganiseerde criminaliteit lijkt dit natuurlijk geen slecht idee. Opvallend is echter wel dat de nationale veiligheidsdiensten de afgelopen jaren hoofdzakelijk informatie hebben uitgewisseld over kritische geesten op politiek vlak. De onlangs onthulde verhalen over geheime agenten uit de activistenscene in Groot-Brittannië en Duitsland lichten slechts een tipje van de sluier op van de uitwisseling van persoonsgegevens en informatie over geheim agenten tussen EU-lidstaten. Kennelijk moeten mensen die in Europa burgerlijk ongehoorzaam zijn op politiek vlak rekening houden met het feit dat buitenlandse politiediensten in hen geïnteresseerd zijn, vooral wanneer ze voor demonstraties naar andere EU-lidstaten reizen.

Mensen die de rails blokkeren omdat ze tegen kernenergie zijn, stallen openbreken waar dieren worden vetgemest, omdat ze tegen het opsluiten van dieren in kooien zijn, of snelwegen blokkeren, omdat ze tegen hogere collegegelden zijn, zouden hun namen zomaar kunnen terugvinden in de bestanden van de Duitse federale recherche (BKA), geregistreerd als “International agierende gewaltbereite Störer, Igast” (“Internationaal agerende actievoerder die bereid is geweld te gebruiken”).

Alle informatie, die er over mogelijke demonstranten te vinden is, wordt verzameld. Bijzondere belangstelling is er voor communicatiemiddelen en het lidmaatschap van verschillende groepen. Zo luiden in elk geval de aanbevelingen in een richtlijn van de Europese Raad. “Als je niets hebt misdaan, heb je ook niets te vrezen”

De langdurige strijd binnen de Duitse regeringscoalitie over het opslaan en bewaren van persoonsgegevens valt zonder de strategie van Europol nauwelijks te begrijpen. In de toekomst moet het mogelijk zijn om met veel minder inspanning en kosten een NAVO-top te “beschermen” tegen demonstranten. Alleen al uit de digitale communicatie van deelnemers kan worden afgeleid hoe ze naar de demonstratie komen, wie de voornaamste leden van een groep zijn en met wie ze contact hebben.

De Duitse federale recherche heeft al vaker gegevens over demonstranten doorgespeeld aan andere lidstaten. Ook over de vermoedelijke moslimfundamentalist Bünyamin E. zou de federale recherche gegevens hebben doorgestuurd aan de Amerikaanse autoriteiten. In het eerste geval zijn er wellicht demonstranten aan de grens teruggestuurd, maar in het tweede geval werd een man gedood.

Het mantra van de politie luidde altijd: “Als je niets hebt misdaan, heb je ook niets te vrezen”. Tegen deze achtergrond klinkt die uitspraak haast absurd. Als er van elk mens een communicatie- en bewegingsprofiel wordt aangemaakt en uit voorzorg ook wordt opgeslagen, betekent dit een uitholling van de grondwettelijke bepaling dat iemand onschuldig is tot het tegendeel is bewezen.

Ook al gaat de politie alleen op basis van de analyse van deze gegevens over tot straffen. Uiteraard is het zinvol dat politiediensten van verschillende lidstaten samenwerken, maar ze mogen politieke bewegingen niet criminaliseren en ze mogen evenmin overgaan tot straffen voordat een onafhankelijke rechtbank een oordeel heeft geveld.