De euro opgeven en weer een eigen munt invoeren: steeds meer Duitsers zien het als een reëel scenario om de crisis te bezweren. Deze optie wordt niet geheel zonder risico’s, maar wel haalbaar geacht.

De meerderheid van de Duitsers is het erover eens: hadden we de Duitse mark maar nooit opgegeven. Uit een recente enquête is naar voren gekomen dat 57 procent van de Duitsers liever niet was overgestapt op de euro. Meer dan een derde van de bevolking wil zelfs het liefst zo snel mogelijk terug naar de mark.

Deze wens leeft niet alleen bij nostalgische ingestelde mensen. Onder de groep eurosceptici wordt het aantal meer berekenende personen ook steeds groter, zoals economen, managers en ondernemers. Volker Nitsch, hoogleraar aan de technische universiteit van Darmstadt, heeft onderzoek gedaan naar de ineenstorting van monetaire unies in de loop van de geschiedenis. Hij stelt dat “de waarschijnlijkheid dat er binnenkort een land besluit uit de eurozone te stappen, twintig procent bedraagt.”

Tot op heden durven alleen buitenlanders het onderwerp van de mark openlijk aan te roeren. De beroemde Amerikaanse econoom Barry Eichengreen heeft onlangs verklaard dat Duitsland één van de weinige Europese landen is waar herinvoering van de voormalige munt niet gepaard zal gaan met een ernstige financiële crisis.

Terugkeer van de mark is geen enkel probleem

Wat zou de terugkeer van de mark betekenen? De eerste vraag is of Duitsland een dergelijk besluit wel zou kunnen nemen. Volker Nitsch glimlacht bij deze vraag. “Geen enkel probleem. De verdragen zijn al vaak genoeg geschonden.” Het enige wat ervoor nodig is, is toestemming van het parlement of van de regeringsleider.

Ook zijn er geen onoverkomelijke technische belemmeringen. Voor eventuele invoering van een nieuwe munt moet er een bank zijn die deze munt kan uitgeven en moet het land over de machines beschikken waarmee de nieuwe biljetten kunnen worden afgedrukt en nieuwe munten kunnen worden geslagen. Maar dat is het probleem niet. De échte vraag draait om de economische gevolgen van het opgeven van de euro.

De ontwikkeling van de wisselkoersen speelt daarbij een doorslaggevende rol. Het is waarschijnlijk dat de mark in eerste instantie in waarde zal toenemen en ongeveer het dubbele waard zal worden. Duitse producten zouden voor buitenlanders een stuk duurder worden. Op de lange termijn zullen we minder producten naar onze Europese buurlanden exporteren. Uit de geschiedenis is gebleken dat het einde van een monetaire unie zich altijd vertaalt in een daling van de handel tussen de voormalige partners.

Geen goed nieuws voor de Duitse spaarders

Maar is dit een probleem? Ten eerste zal de Duitse export niet al te lange tijd een dalende lijn vertonen. Wanneer we een sterke munt hebben, zijn grondstoffen ook goedkoper. Het gevolg daarvan is dat Duitse producten tegen lagere kosten kunnen worden gefabriceerd en dus tegen een lagere prijs kunnen worden verkocht. Ten tweede vormt de export niet de enige doelstelling van onze economie. De terugkeer van de mark zou positief uitpakken voor de consumptie, en dat is goed voor de economie.

Andere aspecten van een dergelijk besluit kunnen echter een hoog prijskaartje hebben. Een aanzienlijk deel van het Duitse spaargeld is immers in het buitenland belegd, vaak buiten het medeweten van de spaarders zelf. Verzekeringsmaatschappijen, banken en beleggingsfondsen hebben grote bedragen geïnvesteerd in de eurozone. Als deze buitenlandse beleggingen van de Duitsers worden omgezet in marken, zouden zij 158 miljard euro in waarde dalen, wat neerkomt op zeven procent van het bbp. En dat is geen goed nieuws voor de Duitse spaarders.

Maar wat kost de euro ons als we er wél aan vasthouden? Wat gebeurt er als grotere landen [dan Griekenland of Ierland] onze steun nodig hebben? Duitsland zou dan garant moeten staan voor steeds meer onvoorstelbaar hoge bedragen. Je hoeft geen groot wiskundige te zijn om in te zien dat dit op termijn geen zoden aan de dijk zet. Maar er is een bezwaar: wat gebeurt er op korte termijn als Duitsland de eurozone de rug toekeert? Alle scenario's wijzen in dezelfde richting: het zal een enorme schokgolf in het land teweegbrengen.

Ernstigste financiële crisis in de hele geschiedenis

Het is vrijwel zeker dat een herinvoering van de mark en een devaluatie van de euro zonder Duitsland zal leiden tot een run op het vermogen in het buitenland. Grieken, Spanjaarden en Ieren zullen proberen hun geld nog snel naar Duitsland over te brengen. Om dat te voorkomen, zouden er radicale middelen moeten worden ingezet: banken moeten worden gesloten, kapitaalverkeer moet worden beperkt en zelfs de grenzen moeten wellicht worden gesloten. Volgens Barry Eichengreen zou het einde van de euro leiden tot “de ernstigste financiële crisis in de hele geschiedenis."

Het is nog maar de vraag of het daadwerkelijk zo ver zal komen. De angst voor een dergelijke sociale chaos is immers nog altijd groter dan de angst om de euro steeds duurder te zien worden. Volgens de historicus Michael Bordo bestaat er echter wel een omstandigheid waarin Duitsland bereid zou zijn om dit risico te aanvaarden: “Als een van de landen die aan de wieg stonden van de euro, Italië bijvoorbeeld, in een noodsituatie terechtkomt, dan zou Duitsland in de verleiding kunnen komen om zich niet aan de Europese verdragen te houden.”

Bovendien heeft de kwestie een politieke kant. Economen hebben nog niet veel onderzoek verricht naar monetaire unies, maar hebben daaruit in ieder geval één ding kunnen concluderen, aldus Bordo: “Monetaire unies worden om politieke redenen opgericht, zij worden om politieke redenen uitgebreid en er komt uiteindelijk ook altijd om politieke redenen een einde aan.”