De verdeeldheid die barsten doet ontstaan in de Belgische staat, in het hart van Europa, hebben gevolgen voor de stabiliteit van de Europese Unie en haar imago elders in de wereld. Het is tijd dat de Belgen hun stem laten horen, zowel voor eigen land als voor de Unie, stelt politicoloog Dominique Moisi.

Nu Vlamingen en Walen overwegen grenzen tussen elkaars grondgebied aan te brengen en zelfs muren op te trekken, en specifieke groepen in de samenleving per enkele vliegreis Frankrijk worden uitgezet, rijst de vraag welk beeld Europa van zichzelf uitdraagt naar de rest van de wereld.

Is de politieke, morele en identiteitscrisis die België doormaakt een zoveelste Belgenmop, een tragikomische uitzondering van ondergeschikt belang, of is het een reflectie van een algemene Europese crisis die ernstige proporties heeft aangenomen en waarvan het koninkrijk België de meest extreme uitingsvorm is?

De bijzondere status van de hoofdstad Washington in de Verenigde Staten is een logische keuze in het kader van het Amerikaanse federale stelsel. Maar kan Brussel wel de hoofdstad van de Europese Unie blijven als het niet meer fungeert als de hoofdstad van een EU-lidstaat?

In Italië wordt vaak gezegd dat de Italiaanse natie er in 150 jaar geschiedenis nog steeds niet in is geslaagd om een staat te creëren die deze naam waardig is. Zou in België de staat, die in 1830 is gesticht door de wil van een Waalse elite met de steun van Frankrijk onder Louis-Philippe, gefaald hebben in het creëren van een natie, ondanks de stabiliteit van de monarchie, het koloniale rijk… en voetbal?

Eskimo's en moslims

“Vlamingen en Walen lijken net zo op elkaar als Eskimo’s en moslims.” Als je vandaag de dag op televisie luistert naar bepaalde extreme commentaren van Vlamingen en tegenwoordig ook van Walen over de eenheid van de Belgische staat, vraag je je alleen maar af wat er is gebeurd met de Europese identiteit, en hoe België nog kan worden gered. Belgen en Irakezen blijken al maanden even slecht in staat te zijn om een regering van nationale eenheid te vormen. De situatie is in Irak weliswaar uitzichtlozer omdat er zo veel geweld voorkomt, maar is zij eigenlijk niet ernstiger in België, als het gaat om nationale identiteit? “De natie is een referendum dat iedere dag wordt gehouden”, zijn de woorden van Ernest Renan. Als dit referendum iedere dag maar weer tot een afwijzing leidt, wordt scheiding onvermijdelijk.

Er is geen tijd meer om uitgebreid terug te komen op de welbekende oorzaken van de huidige situatie. De onverantwoordelijke arrogantie van sommigen, de vernedering van anderen, de omkering van meerderwaardigheids- en minderwaardigheidscomplexen van beide gemeenschappen, de complexiteit van het probleem van het Brussels hoofdstedelijk gewest, het “verraad” van politici, die over onvoldoende staatszin beschikken om de natie “nieuw leven in te blazen.”… Alles is er al over gezegd. En als de inwoners van het land zich geen Belg meer voelen, is het afgelopen met België.

De Belgische en de Europese crisis versterken elkaar in een negatieve spiraal, die uitloopt op een patstelling. In werkelijkheid heeft Europa België net zo hard nodig als omgekeerd. Heeft de Europese depressie België steeds meer in haar greep, of wordt de Europese Unie ondermijnd door de mogelijke ineenstorting van België? Straalt de negatieve sfeer in Brussel uit naar Europa? De eventuele oprichting van een Vlaamse en een Waalse republiek zou de Catalanen en de Schotten een flinke duw in de rug geven…

Schier onmogelijk

Een mentale en politieke tijdgeest laat zich vertalen in de architectuur. De beroemde Franse architect Christian de Portzamparc heeft de opdracht gekregen om rondom de Wetstraat in Brussel een nieuwe wijk te doen rijzen waarin het vertrouwen van Europa in en de hoop voor zijn toekomst en instellingen tot uitdrukking komen. Deze opdracht lijkt nu schier onmogelijk geworden. Ieder land oefent druk uit voor een eigen wijk in een bijbehorende bouwstijl. We hebben het hier niet over een Europa dat haar blik op de toekomst richt met een ambitieus project waarbij de lidstaten de handen ineenslaan. Nee, hier vieren Europese naties hun verleden in een metropool die zich afvraagt of er nog een toekomst voor de stad is weggelegd.

Leidt dit in architectonisch opzicht niet tot een moderne versie van de toren van Babel? Voor wat betreft imago en werkelijkheid is het voor Europa desastreus dat België naar een scheiding verlangt of zich hierbij neerlegt. Er zal meer voor nodig zijn dan het verzwakte Europa van vandaag om de Belgen weer zin te geven om met elkaar samen te leven. Maar Vlamingen en Walen moeten ongeacht hun toekomstige lot Europeanen blijven, dat wil zeggen burgers met een open geest die elkaar eerbiedigen. Als er nog Belgen zijn, moeten zij zowel voor hun eigen land als voor Europa zo snel mogelijk hun stem laten horen.