In de Oekraïne is de klok teruggedraaid: nauwelijks zes maanden na de laatste verkiezingen is er nog maar weinig over van de democratische opkomst van destijds. Schrijver Juri Andruchowytsch beschrijft de ‘interne bezetting’ van zijn land en doet een oproep aan Europa.

Het wordt tijd dat ik me eens met mijn onderbewustzijn ga bezighouden. Mijn dromen bevallen me namelijk helemaal niet. Sinds een paar maanden word ik werkelijk gekweld door mijn dromen. Ongeveer sinds het moment waarop de Oekraïense werkelijkheid op mijn droom begon te lijken. Optimisten beweren dat die droom nog minstens tien jaar gaat duren. Dat zijn dus tenminste twee ambtstermijnen van de huidige president.

Mijn dromen gaan over een aanslag. Ik ben de laatste schakel in een samenzweringsketen. Ik beschik over een geweer met telescoopvizier. Ik heb de opdracht gekregen om op een hoge ambtenaar te schieten en zo het land te redden. Die hoge functionaris vormt een goede schietschijf, omdat hij groot en log is. Toch lukt het me maar niet om de trekker over te halen. Het is slecht om zulke dromen te hebben. Ik schaam mij er dan ook voor.

Wetswijzigingen van oppositie nooit aangenomen

De huidige situatie in Oekraïne biedt voldoende lesmateriaal over het onderwerp ‘De kwetsbaarheid van de democratie of Hoe ze ons terugdrijven naar de dictatuur’. De man die de ‘belediging van het jaar 2004’ volledig heeft verinnerlijkt, geniet nu van zijn wraak. Viktor Janoekovitsj is de eerste 'minderheidspresident' in onze geschiedenis: bij de tweede stemronde kreeg hij minder dan 49% van de stemmen. Daarom leek het er aanvankelijk op dat hij nog minder daadkrachtig zou kunnen optreden dan zijn voorganger. Dat bleek echter maar schijn voor de naïevelingen onder ons, die geloofden dat de grondwet van een land onaantastbaar is.

Half maart had de nieuwe president al verbazingwekkend gemakkelijk de macht gegrepen. Nu beschikt hij over een horige meerderheid in het parlement die tot niets anders in staat is dan zijn bevelen opvolgen en de oppositie negeren. Het jongste voorbeeld is de nachtelijke stemming over de wet over de grondbeginselen van het buitenlands beleid. Van de 420 wijzigingsvoorstellen van de oppositie werd er niet één aangenomen.

De fiscus mag woningen binnendringen

Aan het hoofd van de regering staat een president die een volstrekt loyale vijand is van het midden- en kleinbedrijf. Zijn lievelingsbezigheid: zijn tegenstanders onderdrukken. In de door hem gepresenteerde belastingwet staat bijvoorbeeld dat fiscale opsporingsambtenaren woningen van particulieren mogen binnendringen om ze te doorzoeken. Het doel daarvan is duidelijk: de middenklasse wordt volgzaam gemaakt en tegenstanders worden met behulp van administratieve middelen uitgebuit, zodat de eigen mensen zich kunnen verrijken.

Ik weet niet wanneer er een rechtbank in ons land voor het laatst een vonnis in het voordeel van de oppositie heeft geveld. Maar het kan toch niet zo zijn dat de oppositie altijd in alle opzichten ongelijk heeft! Het parlement heeft de nieuwe wet over samenscholingen nog maar nauwelijks aangenomen of het is al de voornaamste plicht van rechters om protestacties te verbieden. Waarbij de militie heeft bewezen dat ze ook zonder rechterlijk verbod in staat is te handelen.

Ooit was Oekraïne best een aardig land, dat hoopvol stemde en aan de poorten van Europa klopte. Waar is dat land gebleven? Steeds vaker hoor je over zogenoemde ‘preventieve gesprekken’ met journalisten en vertegenwoordigers van het openbare leven, over pogingen tot het werven van mensen en over het feit dat er ‘loyaliteitslijsten’ worden opgesteld en dossiers worden aangelegd over bijzonder actieve burgers. Het land wordt weer een politiestaat, waarbij ‘weer‘ hier het kernwoord is. We zijn weer terug in het verleden. In de jaren 70 van de vorige eeuw? 

Waar heeft Janoekovitsj Europa eigenlijk voor nodig?

De gemeenteraadsverkiezingen van komende herfst dienen in een overduidelijke verkiezingswinst voor Janoekovitsj’ Partij van de Regio’s te eindigen (streefgetal 70%). Doel van de ‘hervormingen‘ is om een soort ‘Rusland 2' te creëren, maar dan zwakker en minder ontwikkeld. En de juiste maatschappelijke orde daarvoor is een soort neo-stalinisme van het reactionair-oligarchische type. Niet voor niets is men in Oekraïne weer begonnen met het bouwen van monumenten voor Stalin.

Toch blijft één ding mij een raadsel: waar heeft het regime van Janoekovitsj Europa eigenlijk voor nodig? Waartoe dienen dit integratiespel en de ongewijzigde euroretoriek? Gaat het soms alleen om de bankrelaties? Of om de populaire vakantie op Sardinië? We hadden nooit eerder een staatsmacht die zo ver afstond van de Europese normen en waarden. Soms zou je zelfs wensen dat Koetsjma weer aan de macht was. Daarom doe ik deze oproep aan de gemeenschap in Europa: "Houd ons land zo nauwlettend mogelijk in de gaten en let scherp op wat deze Oekraïense regering doet! Niemand weet waarom, maar kennelijk vindt ze het nog altijd belangrijk te weten hoe u erover denkt in Europa. Maar laat u zich door hun geklets over ‘orde’ vooral niet om de tuin leiden!”

Eigenlijk wil ik alleen maar mijn droom tot het einde dromen. Vijf jaar geleden had ik nog niet kunnen denken dat de democratische visie in 2010 zo’n vernietigende nederlaag zou lijden. We hebben geen slag verloren, maar de oorlog. Het gevolg daarvan is bezetting. In Oekraïne is er al een fraaie uitdrukking voor bedacht: ‘interne bezetting’, als gevolg van de presidentsverkiezingen en intriges bij het parlement. Maar het kan toch gewoon niet waar zijn dat zo’n anachronistisch, historisch systeem dat we van Stalin hebben geërfd uiteindelijk zegeviert. Op deze niet onomstreden overtuiging heb ik nu al mijn hoop gevestigd. Of eigenlijk wat daar nog van over is.