Geen mens weet wanneer de olieramp in de Golf van Mexico eindelijk voorbij zal zijn. En juist daarom zouden we nu naar de zon moeten kijken, schrijft socioloog Ulrich Beck, en nadenken over de vraag hoe we tot een compleet andere vorm van energiewinning en -verbruik kunnen komen.

Hoe valt het te verklaren dat het naar aanleiding van het oliedrama met het booreiland Deep Water Horizon in de Golf van Mexico, een van de grootste milieurampen in de geschiedenis van de VS, niet komt tot een bestorming van de ecologische Bastille van Big Oil? Waarom worden de urgente problemen van onze tijd, de ecologische crisis en de klimaatveranderingen, niet met evenveel energie, idealisme en vooruitstrevende democratische geest aangepakt, zoals vroeger met armoede, tirannie en oorlog gebeurde? De toestand van de olie-industrie doet denken aan het Franse Ancient Regime vlak voordat het ten val kwam in de Franse Revolutie. Het oliedrama in de Golf van Mexico kent verschillende waarheden. Enerzijds is er de nalatigheid en onverschilligheid van oliemaatschappij BP, anderzijds het falen van de Amerikaanse toezichthouder. Het is daarom niet fair om alleen BP aan de schandpaal te nagelen. Deep Water Horizon is het symbool van de sluipende ondergang van een wereldexperiment, een groeimodel dat berust op de exploitatie van fossiele brandstoffen. Niemand kan nog beweren dat hij of zij het niet heeft geweten. Machines en motoren lopen immers al 200 jaar dankzij verbranding en stoom. Toch is er intussen een hele generatie opgegroeid met de kennis dat een bedrijfstak die gebaseerd is op fossiele brandstoffen bezig is om zijn eigen bronnen te verstoken.

Woestijnen in zonnecentrales veranderen

Meer dan honderd jaar geleden heeft Max Weber het einde van het oliekapitalisme al voorspeld toen hij sprak over de tijd dat “zelfs de laatste 50 kilo aan fossiele brandstof wordt opgebrand”. Waarom zou een wereld, die voor haar eigen energieverbruik dagelijks en gratis kan profiteren van de zon, een onuitputtelijke bron van energie, complete wolken olie die vanuit 1.500 meter diepte naar boven komen drijven en die al het leven verstikken, op de koop toe nemen? We hebben nu dan ook de alom geprezen innovatieve kracht van het kapitaal en het utopische enthousiasme van ingenieurs nodig. “Zwaarden smeden tot ploegscharen” was het motto van de vredesbeweging. Het motto van de ecologische beweging zou moeten luiden: woestijn omzetten in zonne-energiecentrales! President Obama heeft, geconfronteerd met het aanhoudende oliedrama, dat bovendien de veiligheid van het Amerikaanse volk en zijn eigen politieke overleven bedreigt, de zwarte vijand uit de diepzee de 'oorlog' verklaard.

Uit die verklaring valt het falen van militair denken in een internationale risicomaatschappij af te lezen, waarin de grootste gevaren voor mensen niet langer van buitenaf komen, van vijandige naties, maar van binnenuit, als gevolg van zogenoemde “onvoorziene neveneffecten” van menselijk handelen op het gebied van economie, wetenschap en politiek. Wat zou de “opperbevelhebber” nu dan moeten doen? Een vloot onderzeeërs op pad sturen om het olielek te torpederen? Moet Groot-Brittannië als vermoedelijk land van oorsprong voor de dramatische “aanval” in de “strijd tegen de olielekken” van Obama nu dan verantwoordelijk worden gehouden, naar analogie met George Bush jr., die in zijn “strijd tegen het terrorisme” vermoedelijke landen van oorsprong van de internationaal opererende terroristische netwerken aansprakelijk stelde?

"Beyond Petroleum" als teken van verantwoordelijkheidsbesef

Overigens is BP al lang getroffen door het noodlot dat globalisering heet. British Petroleum is niet langer uitsluitend Brits, want in 1998 fuseerde het concern met de Amerikaanse oliereus Amoco. Bij die gelegenheid is de aanduiding “Brits” verbannen en als teken van ecologisch verantwoordelijkheidsbesef vervangen door het hoopgevende woordje “beyond”. Sindsdien staat de afkorting BP voor “Beyond Petroleum”, de olie voorbij dus. Wie denkt dat British Petroleum (BP) op heterdaad werd betrapt, moet beseffen dat het om een multinational gaat, die tevens in Amerikaanse handen is, met een booreiland dat door Koreanen werd gebouwd en die vennootschapsbelasting betaalt aan de Zwitserse belastingdienst in Bern. (BP staat dus ook voor “Bern Petroleum”!). Net als destijds de kernramp van Tsjernobyl als falen van een “communistische” kernreactor werd afgedaan, wordt het drama van de Deep Water Horizon nu als ‘Brits’ drama afgewenteld op de nieuwe vriend-vijanden (in feite een omkering van de ‘bijzondere relatie’ tussen de VS en Groot-Brittannië). De opperbevelhebber van de grootste militaire mogendheid ter wereld wilde, zoals hij het zelf formuleerde, weten "wie hij een schop tegen z'n kont moest geven". 

Milieubewustzijn als basis voor welvaart in ontwikkelingslanden

Nadat de welvaart van het naoorlogse tijdperk in het Westen de basis had gelegd voor het ontstaan van milieubewustzijn, moet het fundament voor het milieubewustzijn nu de basis vormen voor welvaart in de zich ontwikkelende landen: deze landen zullen immers pas een duurzaam beleid gaan voeren wanneer de rijke landen in hun ontwikkeling investeren en daarbij zelf ook een nieuwe visie gaan ontwikkelen over de verdeling van rijkdom en groei in de wereld. China, India, Brazilië en Afrikaanse landen zullen heus niet instemmen met een internationale aanpak als daarmee de inhaalslag van hun economische opmars wordt ingeperkt, en geef ze eens ongelijk. Staat milieubeleid dus voor de internationale handel in emissierechten om CO2-zonden mee af te kopen, waardoor de tegenstellingen in de wereld worden doorbroken? Of toch voor de moed om een moderne manier voor het gebruik van zonne-energie uit te vinden, waarbij welvaart niet langer een ecologische zonde is en zonder dat de CO2-uitstoot van alles, van koeien tot en met elektrische tandenborstels, tot absolute maatstaf wordt verheven? Obama zegde de natie en de wereld plechtig toe: “Het wordt hoog tijd om schone energie te gaan gebruiken.” Zo zou de bestorming van de “Bastille Petroleum” (BP) kunnen beginnen, waarmee Obama het nieuwe tijdperk “Beyond Petroleum” (BP) zou kunnen inluiden – na het tijdperk van de aardolie.