Na de doorbraak van Geert Wilders bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart, verwachtte men dat hij ook bij de algemene verkiezingen van 9 juni een zeer goede score zou behalen. Maar de economische crisis lijkt hier verandering in te brengen. Ondanks de lage werkloosheidscijfers houdt de crisis de gemoederen volop bezig.
"Analoog aan de beroemde uitspraak van de beroemde uitspraak van Bill Clinton ‘It’s the economy, stupid’ concentreren de meeste fracties zich op de economische crisis, bezuinigingen, werk en hervormingen”, vat Trouw samen. Ook al heeft Nederland het laagste werkloosheidscijfer van Europa (4,1%), de crisis staat in het middelpunt van de belangstelling.
Gevolg nummer één: de VVD, onder leiding van Mark Rutte, zal waarschijnlijk als winnaar uit de bus komen op 9 juni, met 36 zetels (op 150). “In onzekere tijden is het electoraat steevast minder progressief”, merkt De Volkskrant op in een hoofdartikel, ondanks het feit dat “de economische crisis wordt toegeschreven aan de uitwassen van het liberalisme”.
"Onverzoenlijke toon van Wilders staat zijn boodschap in de weg"
Gevolg nummer twee: de integratie van immigranten, het stokpaardje van de PVV van de populistische en islamofobe Geert Wilders, is op de achtergrond verdrongen. “Wilders bleef de afgelopen weken hameren op de gevolgen van de migratiesamenleving, maar dat lijkt niet erg aan te slaan. Hij dacht met zijn rapport over de kosten van [niet-Europese] migratie (7,2 euro miljard euro) de aandacht naar zich toe te kunnen trekken, maar de presentatie van dat rapport werd overschaduwd door de […] aangezwengelde discussie over het gebrek aan democratie in de PVV. Bovendien konden de andere partijen de niet kinderachtige conclusies pareren met de kritiek dat je de kosten van gehandicapten of bejaarden ook niet gaat onderzoeken”.
Trouw merkt op dat het immigratievraagstuk evengoed een belangrijke rol speelt, ook al voert het niet de boventoon in de verkiezingscampagne: “Vooral VVD, CDA en PvdA zijn in de richting van de PVV opgeschoven”, ondanks het feit dat er “soms zeer grote verschillen tussen de partijen zijn”. Zo is de PVV de enige partij die het recht op bijstand voor immigranten wil afschaffen, een jaarlijks maximum van 1.000 asielzoekers wil invoeren en draagsters van hoofddoekjes wil belasten. Ondanks “de onverzoenlijke toon van Wilders die zijn boodschap in de weg staat” kan zijn partij op 17 à 18 zetels rekenen, het dubbele van de huidige 9 zetels. En aangezien de VVD een coalitie met de PVV niet bij voorbaat heeft uitgesloten, bestaat de kans dat Geert Wilders op het regeringspluche komt te zitten.
De PvdA, die met de komst van de zeer populaire Job Cohen als lijsttrekker na het ontslag van Wouter Bos een vlucht dacht te nemen, vertoont een dalende lijn in de peilingen maar zou in principe toch nog als tweede partij kunnen eindigen, met 29 zetels. De voormalige burgemeester van Amsterdam, die algemeen wordt gezien als een multiculti-bruggenbouwer, wordt een gebrek aan strijdvaardigheid en overredingskracht verweten. In een van de vele televisiedebatten “kon hij weer niet helemaal overtuigen” tegenover Wilders, met name op het gebied van veiligheid, aldus De Volkskrant.
"Het christelijk-sociale gedachtegoed van het CDA is een geurig sausje"
En hoe staat het met het CDA van premier Balkenende? De partij likt nog zijn wonden van de val van de regering van afgelopen februari, waar met name Balkenende verantwoordelijk voor wordt gehouden. In de peilingen staat de partij op amper 21 zetels. Maar de achteruitgang van het CDA lijkt voornamelijk te maken te hebben met de afstand die de partij neemt ten opzichte van het christendemocratische gedachtegoed in het voordeel van liberale standpunten om de crisis te bestrijden. Volgens Marcel ten Hooven “voert Balkenende een VVD-programma uit”.
In het NRC Handelsblad schrijft hij: “Om het polemisch te zeggen: hij hecht meer prioriteit aan eenvoudiger ontslagregels en een kortere WW dan aan de geestelijke verwantschap met de partij van Rouvoet. Daarmee draagt Balkenende bij aan het beeld dat het christelijk-sociale gedachtegoed van het CDA een geurig sausje is waaronder een minder welriekend liberaal hoofdgerecht schuilgaat”. Als de peilingen het bij het rechte eind hebben, “wordt algemeen aangenomen dat Balkenende […] vertrekt. Wie acht jaar minister-president is geweest, wordt geen vice-premier onder Rutte, luidt de verwachting. Balkenende is bovendien gewend verkiezingen te winnen in plaats van te verliezen”, meent De Volkskrant.