Er was een tijd dat de beeldbuis overliep van buitenlandse series en zangers. Maar vandaag de dag blijven we ondanks de Europese integratie binnen onze landsgrenzen, betreurt Nils Minkmar.

Als je bent opgegroeid met televisie, heb je Europa haast spelenderwijs leren kennen: in series als "Pan Tau" [alleen in Duitsland op tv] maakten we kennis met Praag, met het platteland van Yorkshire via "James Herriot" en met de korte, hete zomers op Småland door de serie "Pippi Langkous". Niet alleen grote show- of spelprogramma’s en talkshows waren vroeger altijd trots op hun ‘buitenlandse’ gasten, die een tikkeltje overdreven meteen als ‘wereldsterren’ werden aangekondigd zodra ze een keertje in Montreux hadden gezongen. Ook presentatoren, die bij het afdalen van de showtrap hun publiek in verschillende talen konden begroeten, werden destijds al als bijzonder chic beschouwd. Tegenwoordig lijkt het echter soms wel of het spreken van algemeen beschaafd Duits zelfs een belemmering vormt voor een carrière. 

Ook schlagerprogramma’s voelden zich in de loop der jaren gedwongen een zekere mate aan internationale belangstelling ten toon te spreiden en te kiezen voor een gecultiveerdheid die meestal achter de landsgrenzen begon. Maar op welke radiozender kun je tegenwoordig eigenlijk nog Franse chansons horen, om nog maar te zwijgen van de televisie? Waar zouden we Franse sterren, afgezien van de Franse presidentsvrouw en zangeres Carla Bruni, ook eens live en in kleur kunnen bewonderen? Op welke televisiezender zouden we het festival van San Remo kunnen volgen? En wie is er op dit moment hip in Zweden? Als we nieuws- en actualiteitenprogramma’s even buiten beschouwing laten, is Europa op televisie ver te zoeken.  Entertainment is een nationale aangelegenheid en soms zelfs een regionale. Hoewel kinderen en jongeren opgroeien in een wereld waar individuele landen hooguit de functie van regio hebben, worden ze via de televisie steeds slechter voorbereid op deze werkelijkheid.

Frans-Duitse tv-zender Arte fungeert als goedmaker

Dat zou te maken kunnen hebben met de kijkcijfers: in de jaren waarin er zonder buitenlandse gasten geen geslaagde show mogelijk was, bestond er immers nog geen concurrentie van de commerciële zenders. Dus kon men rustig Monty Python of Milva [een Italiaanse zangeres] uitnodigen voor een Duitse talkshow en geen mens merkte dat sommige kijkers naar een andere zender overschakelden als de gesprekken wat houterig werden vertaald. Het klinkt tegenstrijdig: onze politieke beleidsmakers moeten hun Europese collega’s vaak binnen de kortste keren zo goed leren kennen dat ze elkaar blind vertrouwen, maar het publiek onthoudt vaak niet eens de namen van de Europese regeringsleiders, laat staan van de artiesten of prominenten die in de buurlanden populair zijn. Zelfs de in Europa geïnteresseerde lezers zijn verbaasd als zij in de vakantie een Frans of Spaans tijdschrift openslaan: onder de populairste acteurs, muzikanten en comedians in onze buurlanden is nauwelijks een bekend gezicht te ontwaren. 

De Frans-Duitse cultuurzender Arte fungeert in dit opzicht als goedmaker: Europa wordt verbannen naar een themakanaal. De lidstaten doen nu net alsof de televisiezenders hun kijkers zouden moeten beschermen tegen de praktische gevolgen van de Europese eenwording. Een enkele keer verschijnt Angela Merkel op de Franse televisie, tot groot genoegen van de linkse partijen in Frankrijk, omdat ze als een van de weinigen president Sarkozy af en toe eens even flink de waarheid zegt – maar Duitse bestsellerauteurs als Hape Kerkeling of Charlotte Roche zien we er nooit. Er is enige zelfoverwinning voor nodig om weer eens verder te leren kijken dan de nationale horizon, ook bij het publiek. Tot nu toe moesten alleen de professionals hun best doen voor Europa. Daar moet verandering in komen. Dan zou trouwens ook blijken dat veel presentatoren en entertainers heus wel een woordje over de grens spreken en oprecht geïnteresseerd zijn in de wereld buiten hun eigen landsgrenzen, maar dat ze daarmee in het beperkte format van hun eigen bekrompen programmering niet goed uit de voeten kunnen. Stel je toch eens voor dat het ten koste zou gaan van de kijkcijfers!